सहभागिताले बढायाे महिला सशक्तीकरण

शुक्रबार, २४ फागुन २०७५, ०६ : ३९ भाषा शर्मा  | @sb_language

काठमाडौं - नेपालको संविधान २०७२ ले महिलाका हकलाई छुट्टै व्यवस्था गरेसँगै हरेक क्षेत्रमा महिलाको उपस्थिति बढ्दो छ । गत वर्ष भएको तीन तहको चुनाव र संविधानअनुकूलका कानुन कार्यान्वयनमा आएसँगै राज्यका निकायमा महिलाको प्रतिनिधित्व बढेको तथ्यांकले देखाएको हो । समावेशीकरणका लागि विभिन्न क्षेत्रमा छुट्याइएको आरक्षणले महिला अघि बढ्ने मौका पाएका छन्।

संघीय संरचनाअन्तर्गत प्रतिनिधिसभा, राष्ट्रियसभा, प्रदेशसभा, गाउँपालिका र नगरपालिकामा कम्तीमा एकतिहाइ महिलाको उपस्थिति देखिएको छ । स्थानीय तहमा मात्रै हेर्ने हो भने ४० प्रतिशत महिला जनप्रतिनिधि छन् । राज्यका अन्य निकाय निजामती सेवा, सेना, प्रहरीमा समेत महिलाको संख्या बढ्दैछ । हरेक क्षेत्रमा महिलाको उपस्थिति बढ्नु महिलाका लागि सुखद विषय हो । राज्यका निकायमा समग्रमा हेर्दा महिला कम देखिन्छन् । तर बिस्तारै उपस्थिति बढ्दो भएकाले सकारात्मक मान्नुपर्ने देखिन्छ ।

संविधानको धारा ३८ मा महिला अधिकारलाई मौलिक हकको रुपमा समेटेको छ । प्रत्येक महिलालाई लैंगिक भेदभावबिना समान वंशीय हकदेखि सुरक्षित मातृत्व र प्रजनन स्वास्थ्यसम्बन्धी हक सुरक्षित गरिएको छ । राज्यका सबै निकायमा महिलालाई समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको आधारमा सहभागी हुने हकको व्यवस्था छ । उक्त धारामा शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षामा सकारात्मक विभेदका आधारमा विशेष अवसर प्राप्त गर्ने हक हुने उल्लेख छ । सो धाराको उपधारा ६ मा सम्पत्ति तथा पारिवारिक मामिलामा दम्पतीको समान हक हुनेछ भनी व्याख्या गरिएको छ ।

राज्यका उच्च ओहदामा महिला
२०६२/६३ को आन्दोलनपछि महिलाको सहभागितामा धैरै प्रगति भएको हो । देशको नेतृत्व तहमा महिलाको उपस्थिति संख्यात्मक हिसाबले कम देखिन्छ । तर, नीतिनिर्माण तहमा महिलाको उपस्थिति बिस्तारै बढ्दैछ । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी दोस्रो कार्यकालमा देशकै उच्च नेतृत्वमा छिन् । पहिलोपटक व्यवस्थापिका र न्यायपालिका र व्यवस्थापिकाको नेतृत्व महिलाले सम्हालिसकेका छन् । पूर्वसभामुख ओनसरी घर्ती, प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले नेतृत्व सम्हालेको थिए ।

वर्तमान २५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद्मा ४ जना महिला छन् । तीनजना मन्त्री र एकजना राज्यमन्त्री गरी १६ प्रतिशत महिला छन् । संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार भने यो संख्या कम हो । तीन महिला एकैपटक राज्यको तीन अंगको नेतृत्वमा पुग्नु चानचुने कुरा थिएन । यो विषय दक्षिण एसियामा मात्र होइन, विश्वभरि चर्चामा रह्यो ।

संसद्
२०६४ सालमा निर्वाचनपछि गठित पहिलो संविधानसभामा ६ सय १ सदस्यमध्ये १ सय ९१ जना महिला थिए । यो कुल सभासद् संख्याको ३३.३ प्रतिशत हो । २०७० सालको निर्वाचनबाट गठित दोस्रो संविधानसभामा ६ सय १ जना सदस्यमध्ये १ सय ७२ जना महिला सभासद् थिए । यो २९.२८ प्रतिशत हो ।

संघीय संरचनाअनुसार बनेको प्रतिनिधिसभामा २ सय ७५ जना सांसदमध्ये ९० जना महिला छन् । त्यसैगरी राष्ट्रियसभामा ५९ जना सदस्यमध्ये २२ जना महिला छन् । यसरी संघीय संसद्मा कुल १ सय १२ जना महिला सदस्यको प्रतिनिधित्व छ । यो कुल सांसद संख्याको ३३ प्रतिशतभन्दा बढी हुन आउँछ ।

स्थानीय सरकार
२०७४ वैशाख ३१, असार १४ र असोज २ मा गरी तीन चरणमा सम्पन्न स्थानीय तहमा महिलाको उपस्थिति राम्रो छ । संविधानमै स्थानीय तहमा प्रमुख र उपप्रमुखमध्ये एकजना महिला, अध्यक्ष र उपाध्यक्षमध्ये एकजना महिला उम्मेदवार हुनुपर्ने अनिवार्य थियो । त्यसैगरी महिला वडा सदस्य र दलित महिला सदस्यको पनि व्यवस्था गरिएको थियो । सो अनिवार्य व्यवस्थाले स्थानीय तहमा महिलाको उपस्थिति ४० प्रतिशत बनाएको छ ।

स्थानीय तहका सबै महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका, नगरपालिका र गाउँपालिकाका विभिन्न पदमा गरी १४ हजार ३ सय ५३ जना महिला प्रतिनिधि रहेको निर्वाचन आयोगको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।
त्यसमध्ये मेयर र अध्यक्ष गरी १८ जना, उपमेयर र उपाध्यक्ष ७ सय जना, वडा अध्यक्ष ६२ जना, महिला वडा सदस्य ६ हजार ७ सय ४२ जना, दलित महिला सदस्य ६ हजार ५ सय ६७ जना, खुला वडा सदस्यमा २ सय ६४ जना गरी कुल १४ हजार ३ सय ५३ जना महिलाको उपस्थिति रहेको छ ।

स्थानीय तहमा महिलाको उपस्थितिले राजनीतिमा उनीहरुको सहभागिता बढाएको देखिन्छ । महिलाको नेतृत्वमा नगरपालिका र गाउँपालिका सञ्चालन भइरहेका छन् । यसले महिलालाई पनि राजनीतिमा आउन प्रेरित गरिरहेको देखिन्छ । अबको पाँच वर्षपछिको स्थानीय तहमा महिलाको उपस्थिति अझै बढ्ने देखिन्छ ।

निजामती सेवा
निजामती प्रशासनमा करिब ९० हजार कर्मचारी छन् । तीमध्ये २२ हजार १ सय १९ जना महिला छन् । निजामतीमा ३ जना महिला सचिव पदमा छन् । हाल ६६ जनासचिव कार्यरत छन् । त्यसैगरी ३८ जना महिला सहसचिवमा पुगेका छन् ।

प्रहरी
प्रहरीमा पनि महिलाको संख्या बढ्दैछ । ६५ हजार प्रहरीमा ५ हजार ७ सय २४ जना महिला छन् । प्रहरीको उच्च तहमा प्राविधिक तहमा एआइजी एकजना, डिआइजी एकजना, एसएसपी ४ जना र एसपी ८ जना, डिएसपी २४ जना महिला छन् ।

नेपाली सेना
नेपाली सेनामा महिलाको संख्या बढ्दो छ । सेनाको कुल संख्याका आधारमा तुलना गर्दा महिलाको संख्या निकै कम हो । तर बिस्तारै संख्या बढ्दो भएकाले सकारात्मक मान्न सकिन्छ । करिब ९० हजार नेपाली सेनामा ४ हजार ५ सय १८ जना महिला छन्।  अहिलेसम्म सहायक रथीमा २ जना महिला पुग्न सफल भएका छन् । त्यसैगरी ९ जना कर्णेलसम्म पुगेका छन् ।

बहुदलीय व्यवस्थापछि महिलाले आफ्नो अधिकारको अनुभूति गर्न पाए । २०४७ सालको संविधानले महिलालाई अधिकार दियो । गणतन्त्रपछि लेखिएको नेपालको अन्तरिम संविधान–२०६३ ले महिलालाई समानतामूलक समावेशी प्रतिनिधित्वको अवसर दिँदा उनीहरुको प्रतिनिधित्व बढेको हो ।







यसमा तपाईको मत


अन्य समाचार

आइफोनमा iOS १३  कसरी इन्स्टल गर्ने ?

आइफोनमा iOS १३ कसरी इन्स्टल गर्ने ?

आजबाट एप्पलले आइफोनका लागि iOS १३ को सार्वजनिक बेटा उपलब्ध गराउने भएको छ ...

प्रभु बैंक लि. को आरुघाट शाखा कार्यालय सञ्चालन

प्रभु बैंक लि. को आरुघाट शाखा कार्यालय सञ्चालन

संघीय संरचना बमोजिम गठित विभिन्न स्थानीय तहमा आफ्नो शाखा कार्यालय सञ्चालनमा ल्याई बैंकको शाखा सञ्जाल विस्तार गर्नुका साथै गाउँ गउँमा...

एभरेष्ट बैंकका ग्राहकलाई धनगढीको सीपी हस्पिटलमा १०% छुट

एभरेष्ट बैंकका ग्राहकलाई धनगढीको सीपी हस्पिटलमा १०% छुट

एभरेष्ट बैंक लिमिटेडले धनगढीको सीपी हस्पिटल प्रा.लि.सँग ग्राहकहरुलाई विशेष छुटको व्यवस्था गर्न साझेदारी गरेको छ । ...

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा रौतहटको गरुडामा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा रौतहटको गरुडामा

सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा बिस्तारको क्रममा रौतहटको गरुडामा शाखा संचालनमा ल्याएको छ । सो शाखाको उद्घाटन गरुडा नगरपालिकाको मेयर इन्नु...

ओपो रेनो १०एक्स नेपालमा सार्वजनिक हुँदै

ओपो रेनो १०एक्स नेपालमा सार्वजनिक हुँदै

दक्षिण एसियामा ओपो रेनो १०एक्स सिरिज सार्वजनिकसँगै नेपालमा असार १५ बाट उपलब्ध हुने भएको छ । ...

दराज मोबाइल विक यही असार ९ देखि १५ सम्म

दराज मोबाइल विक यही असार ९ देखि १५ सम्म

दराज मोबाइल विक अभियान यही असार ९ देखि १५ सम्म हुने भएको छ । ...

ह्वावेका उत्पादनमा पैसा फिर्ताको ग्यारेन्टी

ह्वावेका उत्पादनमा पैसा फिर्ताको ग्यारेन्टी

नेपालका लागि ह्वावे स्मार्टफोनको अधिकृत वितरकले आफ्ना स्मार्टफोन र ट्याब्लेटमा गुगल एप तथा फेसबुक नचलेमा ग्राहकलाई पूरै पैसा फिर्ता गरिने...

टाटा टियागो एक्सजेड प्लस नेपालमा

टाटा टियागो एक्सजेड प्लस नेपालमा

टाटा मोटर्सको नेपालका लागि आधिकारिक वितरक सिप्रदी टेडिङले औपचारिक रूपमा नयाँ टाटा टियागो एक्सजेड प्लस नेपाली बजारमा सार्वजनिक गरेको छ...