भूमिहीन भूकम्प पीडितको प्रश्नः

‘न जग्गा न पैसा, कहाँ बनाउने घर?’

शुक्रबार, २१ असोज २०७३, १२ : ०५ ध्रुव दंगाल

सिन्धुपाल्चोक–पश्चिमी किउल गाउँका शोभाराम बिकको घर भूकम्पले ढाल्यो । घर भएको जमिनमा बस्नै नहुने गरी पहिरोसमेत लाग्यो । उनको परिवार नजिकै सुरक्षित स्थानमा स¥यो । गत फागुनमा घरै बनाउन भ्याएका थिए शोभारामले । तर ऋणधन गरेर बनाएको घरमा उनी सर्नसम्म पाएनन्, साहूले आँखै अगाडि गल्र्याम्म भत्काइदिए । न्यायका लागि उनी कतै जान सकेनन् । किनकी कानुनले शोभारामको हातगोडा बाँधेको थियो ।

पुस्तौँदेखि कमाउँदै आएको जग्गाको जग्गाधनी पूर्जा उनीसँग छैन । उनले खनजोत गर्दै आएको सबै जग्गा, जमिन गुठीको नाममा छ । ‘बाबु–बाजेकै पालादेखि कमाउँदै आएको जग्गाको पूर्जा नै छैन,’ शोभारामले दुःख बिसाए, ‘गुठीको जग्गामा बनाएको भन्दै घर भत्काइ दिए । अब कहाँ घर बनाउनु ?’

उस्तै समस्या छ, किउलकै हरि भण्डारीसँग पनि । खोला किनारको घर भुँईँचालोले ढालेन मात्र माथिबाट पहिरोसमेत निम्त्यायो । पहिरो छलेर जोखिमस्थलमा बनाएको जस्ताको टहरोमा आश्रित छ उनको परिवार । गुठीको जग्गा कमाउँदै आएका उनीसँग पूर्जा छैन । ‘त्यहाँ घर बनाउन साहूले दिँदैनन्,’ हरिले भने । जग्गाधनी प्रमाणपूर्जा नहुँदा आवास अनुदान सम्झौता गर्न नसकेको उनले सुनाए । कुत बुझाउँदा पनि साहूले भर्पाइ नदिने पीडा उनीसँग छँदैछ । ‘पूर्जा नहुँदा अनुदान पाउनबाट बञ्चित गरियो,’ उनले प्रश्न गरे, ‘भूमी पीडितले घर बनाउन नपाउँने ?’

आवास अनुदानमा आएको पहिलो किस्ता हेलम्बु–१ चिउरीखर्ककी चन्द्रकुमारी थापामगरलाई निल्नु न ओकल्नु भएको छ । ५० हजार रुपैयाँको बण्डल सिरानीमा राखेर सुतेकी उनीसँग घर बनाउन जग खन्ने जग्गाको टुक्रा छैन । ‘छिमेकीले घडेरी उपलब्ध गराउन मञ्जुरीनामा दिएकाले अनुदान त पाइने भइयो,’ उनले चिन्ता जनाइन्, ‘घँडेरी दिए राम्रै भयो । दिएनन् भने कहाँ घर बनाउनु ?’ पुस्तौँदेखि कमाउँदै आएको जग्गाको प्रमाणपूर्जा उनीसँग पनि छैन । चन्द्रकुमारी भन्छिन्, ‘गुठीको जग्गाले उठिवास लगाउने भयो ।’

गत वर्ष वैशाख १२ को भूकम्पले सर्वाधिक क्षति पुर्याएकोे सिन्धुपाल्चोकमा घर बनाउन पहिलो किस्ता अनुदान ५० हजार रुपैयाँ निकाल्ने चटारो छ । मुलुकमै सबैभन्दा बढी भूमी समस्या भएको सिन्धुपाल्चोकका पीडित भने दोहोरो पीडामा छन् । भूकम्प पीडितसमेत रहेका उनीहरु बर्षौँदेखि भूमी पीडित हुँदै हुन् । उनीहरुसँग जमिन छ, लालपूर्जा छैन् । पुस्तौँदेखि गुठी, रैकर जग्गा कमाउँदै आएका छन् यहाँ किसान । तर मोहीयानी हक पाउन सकेका छैनन् । उब्जनी लिने बेलामा साहू टुप्लुक्क आइपुग्छन् । कुत बुझाउँदा पनि उनीहरु भर्पाइ पाउँदैनन् ।

भूमी पीडित हुनुको पीडामा भूकम्पले नुन चुक छर्किएको छ । लालपूर्जा नहुँदा उनीहरु भूकम्प पीडित लाभग्राहीको सूचीमा समेटिएका छैनन् । घर जग्गाको प्रमाणपूर्जा नहुँदा उनीहरुले अनुदान सम्झौता गर्न सकेका छन् । ठूलो संख्याका पीडित अनुदान सम्झौता गर्नबाट बञ्जित छन् । ‘लालपूर्जा देखाउन नसक्दा अनुदान सम्झौता गर्दिएनन्,’ यमुनाडाँडाका भूमी पीडित हिराराज श्रेष्ठले दुःखेसो पोखे, ‘दोहोरो पीडित बनाइयो ।’ उनले गाउँका धेरै भूमी पीडित लालपूर्जा नहुँदा लाभग्राही सूचीमा नअटेको जनाए ।

पहिलो किस्ता अनुदान पाएसँगै जिल्लामा यतिबेला पुनर्निर्माण सुरु भएको छ । पूर्वतातोपानीदेखि पश्चिम हेलम्बुसम्म घरहरु बन्न थालेका छन् । ठूलो संख्याका पीडित दसैँतिहारपछि घरको जग हाल्न तयारी हालतमा छन् । तर भूमी पीडित हेरेको हे¥यै छन् । उनीहरुले अनुदान पाउँछन्, पाउँदैनन् पत्तो छैन । घर कहाँ बनाउने घर थाहा छैन । भूकम्प पीडित लाभग्राहीको सूचीमा नअटेका भूमी पीडितको संख्या कति छ भन्ने एकीन तथ्यांक सरकारी निकायसँग छैन ।

पुस्तौँदेखि अर्काको जमिन कमाएर हातमुख जोड्दै आएका पीडितसँग घरघँडेरी किन्ने आर्थिक हैसियत छैन । ‘भूमी पीडितका नाममा लामो समयदेखि आन्दोलन गर्दै आयौँ । अब भूकम्प पीडितको रुपमा पनि लड्नु पर्ने अवस्था आयो,’ फटकशीलाका बिदुर घोरासैनीले खिन्नता जनाए । तत्काल भूमी समस्या हल गर्न नसके घर सरकारले घँडेरी दिनुपर्ने माग उनले गरे ।

भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणको सवालमा भूमी समस्या भएका भुँईँचालो पीडित छायाँमा परेको भूमी आन्दोलनका अगुवा सरेश नेपाल बताउँछन् । ‘उनीहरुको समस्यालाई सरकारले नजरअन्दाज गरिरहेको छ,’ जिविस पूर्वसभापति रहेका उनले भने । जिल्ला भूमी अधिकार मञ्चका अनुसार जिल्लाका किसान सबैभन्दा बढी गुठी जग्गाबाट प्रताडित छन् । गुठी जग्गा कमाउने परिवार २१ हजार ८ सय छन् ।

भूमी अधिकारकर्मी हरि तिलिल्सिना जिल्लाका किसान १ सय ३७ प्रकारका निजी र अधिनस्थ गुठी प्रभावित रहेको बताउँछन् । ‘दुई दशक लामो आन्दोलनबाट ७ हजार परिवारले रैकर लालपूर्जा पाएका छन्,’ उनले भने । मञ्चले गरेको सर्भे अध्ययनअनुसार जिल्लामा ३ सय ५४ परिवार भूमिहीन छन् । ऐलानी जग्गा जोत्ने परिवारको संख्या ३ हजार ४५ छ । १ सय १७ परिवार बिर्ता जग्गा कमाउँछन् । ७ हजार ५ सय ९० परिवार अरुको जग्गा जोत्ने बेदर्तावाल मोही छन् । ८ हजार ९ सय ८९ परिवार दर्तावाल मोही छन् । प्रमाणपत्र पाए पनि उनीहरुले आधा जमिन लिन सकेका छैनन् ।





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

नेपालको लागि टिभिएस मोटर कम्पनीको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले टिभिएस मोटरसाईकल ग्राहकहरुलाई लक्षित गरेर एक नयाँ योजना अपाचे रेस...

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा बिस्तारको क्रममा बाँकेको कोहलपुरमा शाखा संचालनमा ल्याएको छ। सो शाखाको उद्घाटन कोहलपुर नगरपालिकाका नगर प्रमुखु लुट...

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

नेपाल वायुसेवा निगमले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ सेवालाई थप स्तरीय बनाउन विभिन्न उपकरण खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। ...

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकको सिभिल ट्रेड सेन्टर, सुन्धारा स्थित कर्पोरेट अफिसमा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच आइ एस ओ 9001:2015 को प्रमाणपत्र आइ...

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटा मोटर्सको नेपालका लागि एकमात्र आधिकारीक बिक्रेता, सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा.लि. ले ३ गते सम्म ऐक्सचेन्ज अफर सहितको फ्रि मनसुन चेकअप...

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

नेपालको लागि अनरको आधिकारिक बिक्रेता क्रेटोस टेक्नोलोजिज प्रा. लि.ले एक महिना अगाडी सफतापूर्वक बजेट सेगमेण्टको अनर 8A  लन्च गरे लगत्तै...

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

सामसङ नेपालले हालै काठमाडौंको न्युरोड स्थित ताम्राकार कम्प्लेक्सको तेश्रो तलामा आफ्नो आधिकारिक सर्भिस् सेन्टर उच्च स्थरिय सेवा सहितको  शुभारम्भ गरेको...

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

स्मार्टफोनमा पब्जी वा अन्य कुनै अनलाइन गेममा खराब इन्टरनेटले र ल्यागले मज्जा नै खराब गर्छ ...

Ncell Footer Ad