चिरिच्याट्ट ललितपुरको कमलपोखरी

सोमबार, ०७ माघ २०७५, ११ : ०७ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

151


ललितपुर महानगरपालिकाको आडैमा रहेको राणाकालीन ऐतिहासिक ‘कमलपोखरी’ अहिले चिरिच्याट्ट बनेको छ । महानगरपालिकाले पोखरीभित्रको फोहर हटाएर पानी भरेपछि पोखरीको रूप बदलिएको हो। एक वर्षअघिसम्म वरिपरिको पर्खाल भत्किँदा जीर्ण बनेको पोखरी अहिले सिँगारिएको छ। 

‘४० वर्षअघिसम्म भवनपछाडि चार ऐतिहासिक राणाकालीन पोखरी थिए । ती सबै पुरिए, अहिले एउटा पोखरी बाँकी छ । त्यसलाई संरक्षणको खाँचो छ,’ ललितपुर महानगरपालिकाका पूर्र्वमेयर तथा सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा काम गर्दै आएका बुद्धिराज बज्राचार्यले भने, ‘अहिले उपमहानगरपालिकाको भवन पछाडि देखिने एउटा पोखरीलाई चिटिक्क पारिएको छ, अन्य पोखरी पनि यही शैलीमा सफा र व्यवस्थित गरिनुपर्छ ।’ सरकारी निकाय र स्थानीय मिलेर पुराना ढुंगेधारा र पोखरीको उचित संरक्षण गर्न आवश्यक रहेको उनको आग्रह छ ।

ललितपुरका मेयर चिरिबाबु महर्जनका अनुसार अहिले उपमहानगरपालिका भवनपछाडि रहेको जग्गालाई सरसफाइ गरी गार्डेन बनाउन लागिएको छ । केही भागमा बिरुवा र पाटी निर्माण गरिसकिएको उनले बताए । उनका अनुसार भवनपछाडिको खाली जग्गा र ऐतिहासिक पोखरी सरसफाइ गरेर व्यवस्थित पारिएको छ । यसका लागि जनप्रतिनिधि आइसकेपछि काम सुरु भएको थियो । ‘हामीले ऐतिहासिक कमलपोखरीलाई उचित संरक्षण र खुला चौरलाई गार्डेन बनाउने उद्देश्यले छलफल गरिरहेका छौँ, त्यसको काम पनि सकिएको छ, अन्य ठाउँका पोखरी पनि यसैगरी व्यवस्थित गरिनुपर्छ,’ मेयर महर्जनले भने । महानगरले महानगर भित्रका अन्य पोखरी र ढुंगेधाराको साख जोगाउन नयाँ योजना बनाएको उनको भनाई छ ।

महानगरपालिकाको स्वामित्वमा रहेको करिब दुई रोपनी जग्गा र पोखरीलाई यसअघि झार र फोहोरले छोपेको थियो । पछिल्लो ६ महिनायता महानगरपालिकाले यसको सरसफाइतर्फ चासो देखाएको छ । नगरपालिका भवन छेउमै रहेको पोखरीको मर्मतसम्भार गरेर चिटिक्क पारिएको हो ।

संस्कृतिविद् बज्राचार्यका अनुसार १५ वर्षअघिसम्म ललितपुर महानगर क्षेत्रमा ३० भन्दा बढी ऐतिहासिक पोखरी थिए । ‘तीमध्ये अहिले सात पोखरी पुरिए । पाँच तसुकिसके,’ उनले भने, ‘अन्य पोखरी भने स्थानीयले नै संरक्षण गरेकाले बचेका छन्, अब मेटिन लागेका पोखरीलाई पुरानै तहमा फर्काउनुपर्छ ।’
ललितपुर महानगरपालिकाभित्रका ढुंगेधाराको मुहान पोखरी भएको र पोखरी नै सुक्दा ढुंगेधारा पनि सुक्दै गएको स्थानीय बताउँछन् । ‘पाटन क्षेत्रमा तीन राजकुलो छन्, पहिले तीनै राजकुलोको पानीपोखरीमा खस्थ्यो । तर, अहिले राजकुलोको निसाना मेटिएको छ,’ स्थानीय सुरज व्यञ्जनकारले भने । उनका अनुसार केही महिनाअघि जावलाखेल प्रहरी परिसरले उपमहानगरपालिकासँग सहकार्य गरी ढुंगेधारा सफाइ अभियान थालेको थियो । तर, दुई–तीन धारामै अभियान सीमित रह्यो।

पोखरी सुक्दा ढुंगेधारामा पानी आएन 
ललितपुरका ढुंगेधारा सुक्नुको मुख्य कारण परम्परागत पोखरीहरू मासिनु हो । २० वर्षपहिले पाटन क्षेत्रमा सात  पोखरी र १० इनार थिए । तर, अहिले चार पोखरी र तीन इनार लोप भइसकेका छन्।

मंगल टोल सुधार समितिका अध्यक्ष किरण प्रधानका अनुसार नगर क्षेत्रभित्र अनियन्त्रित जनसंख्या वृद्धिले ढुंगेधारा मात्र सुकेको नभई ती सम्पदाहरूको अतिक्रमण पनि हुन थालेको छ । ढुंगेधाराको संरक्षण र संवद्र्धनका लागि महानगरपालिका र स्थानीय उपभोक्ता समितिबीच समन्वय अभाव देखिएको छ । जसले गर्दा ती सम्पदाको संरक्षणका योजनाहरु प्रभावित भएका छन्।

त्यसो त सरकारले विभिन्न स्थानका मूल मुहान र ढुंगेधारा मर्मत संहारका लागि बर्सेनी करोडौं बजेट छुट्याए पनि सम्बन्धित नगरपालिकाले त्यसको परिचालन गर्न नसक्दा मौलिकता बोकेका खानेपानीका स्रोत सुक्ने मात्र होइन, लोप नै हुने अवस्थामा पुगेका छन् । संरक्षण अभावमा पानी खस्न छोडेका कतिपय धारा स्थानीयले भवन तथा सडक निर्माण गर्ने क्रममा पुरिएका छन् । पुराना र ऐतिहासिक सरसफाइ गर्ने भनेर ललितपुर महानगरपालिकाले गत वर्ष असारमा नगर क्षेत्रका ढुंगेधारा सफाई अभियान थालेको थियो । तर, उक्त अभियान अहिले रोकिएको छ । 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

घरमा स्मार्ट लाइट

घरमा स्मार्ट लाइट

घरलाई स्मार्ट बनाउने पहिलो कदम ! ...

के हो वायरलेस चार्जिंग ?

के हो वायरलेस चार्जिंग ?

आजभोलि वायरलेस चार्जिंग स्मार्टफोनको जल्दोबल्दो फिचर बनेको छ । ...

ल्यापटप र कम्प्युटर ढिलो खुल्छ ? यस्तो छ समाधान

ल्यापटप र कम्प्युटर ढिलो खुल्छ ? यस्तो छ समाधान

सुरु सुरुमा फास्ट खुल्ने गरेको कम्प्युटर अहिले आएर ढिलो खुल्न थालेको छ ? कारण थुप्रै हुन सक्छन् । समाधान भने...

स्मार्टफोनमा दुई वा बढी क्यामराको महत्व के ?

स्मार्टफोनमा दुई वा बढी क्यामराको महत्व के ?

स्मार्टफोनमा डबल क्यामरा अहिलेको जल्दो बल्दो ट्रेन्ड बनेको छ ...

लन्च भयो रिअलमीका स्मार्टफोनहरु

लन्च भयो रिअलमीका स्मार्टफोनहरु

रिअलमी चाइनिज कम्पनी अप्पोको उप-ब्राण्ड हो जुन सायोमीको मि सिरिज स्मार्टफोनसंग टक्कर लिनका लागि लन्च गरिएको थियो ...

गुगल प्लसको अन्त्य

गुगल प्लसको अन्त्य

सन् २०११ को जुनमा फेसबुक र ट्वीटरलाई टक्कर दिनका लागि गुगलले गुगल प्लस लन्च गरेको थियो ...

९० करोडवटा आइफोनहरु संचालनमा

९० करोडवटा आइफोनहरु संचालनमा

एप्पलका अनुसार हाल विश्वभरमा १ अर्ब ४० करोडवटा एप्पलको लोगो भएको उपकरणहरु संचालनमा छन् ! ...

के हो एन्ड्रोइड गो ?

के हो एन्ड्रोइड गो ?

थोरै मूल्यमा उच्चस्तरीय एन्ड्रोइड अनुभूति ...