चिरिच्याट्ट ललितपुरको कमलपोखरी

सोमबार, ०७ माघ २०७५, ११ : ०३ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

ललितपुर महानगरपालिकाको आडैमा रहेको राणाकालीन ऐतिहासिक ‘कमलपोखरी’ अहिले चिरिच्याट्ट बनेको छ । महानगरपालिकाले पोखरीभित्रको फोहर हटाएर पानी भरेपछि पोखरीको रूप बदलिएको हो। एक वर्षअघिसम्म वरिपरिको पर्खाल भत्किँदा जीर्ण बनेको पोखरी अहिले सिँगारिएको छ। 

‘४० वर्षअघिसम्म भवनपछाडि चार ऐतिहासिक राणाकालीन पोखरी थिए । ती सबै पुरिए, अहिले एउटा पोखरी बाँकी छ । त्यसलाई संरक्षणको खाँचो छ,’ ललितपुर महानगरपालिकाका पूर्र्वमेयर तथा सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा काम गर्दै आएका बुद्धिराज बज्राचार्यले भने, ‘अहिले उपमहानगरपालिकाको भवन पछाडि देखिने एउटा पोखरीलाई चिटिक्क पारिएको छ, अन्य पोखरी पनि यही शैलीमा सफा र व्यवस्थित गरिनुपर्छ ।’ सरकारी निकाय र स्थानीय मिलेर पुराना ढुंगेधारा र पोखरीको उचित संरक्षण गर्न आवश्यक रहेको उनको आग्रह छ ।

ललितपुरका मेयर चिरिबाबु महर्जनका अनुसार अहिले उपमहानगरपालिका भवनपछाडि रहेको जग्गालाई सरसफाइ गरी गार्डेन बनाउन लागिएको छ । केही भागमा बिरुवा र पाटी निर्माण गरिसकिएको उनले बताए । उनका अनुसार भवनपछाडिको खाली जग्गा र ऐतिहासिक पोखरी सरसफाइ गरेर व्यवस्थित पारिएको छ । यसका लागि जनप्रतिनिधि आइसकेपछि काम सुरु भएको थियो । ‘हामीले ऐतिहासिक कमलपोखरीलाई उचित संरक्षण र खुला चौरलाई गार्डेन बनाउने उद्देश्यले छलफल गरिरहेका छौँ, त्यसको काम पनि सकिएको छ, अन्य ठाउँका पोखरी पनि यसैगरी व्यवस्थित गरिनुपर्छ,’ मेयर महर्जनले भने । महानगरले महानगर भित्रका अन्य पोखरी र ढुंगेधाराको साख जोगाउन नयाँ योजना बनाएको उनको भनाई छ ।

महानगरपालिकाको स्वामित्वमा रहेको करिब दुई रोपनी जग्गा र पोखरीलाई यसअघि झार र फोहोरले छोपेको थियो । पछिल्लो ६ महिनायता महानगरपालिकाले यसको सरसफाइतर्फ चासो देखाएको छ । नगरपालिका भवन छेउमै रहेको पोखरीको मर्मतसम्भार गरेर चिटिक्क पारिएको हो ।

संस्कृतिविद् बज्राचार्यका अनुसार १५ वर्षअघिसम्म ललितपुर महानगर क्षेत्रमा ३० भन्दा बढी ऐतिहासिक पोखरी थिए । ‘तीमध्ये अहिले सात पोखरी पुरिए । पाँच तसुकिसके,’ उनले भने, ‘अन्य पोखरी भने स्थानीयले नै संरक्षण गरेकाले बचेका छन्, अब मेटिन लागेका पोखरीलाई पुरानै तहमा फर्काउनुपर्छ ।’
ललितपुर महानगरपालिकाभित्रका ढुंगेधाराको मुहान पोखरी भएको र पोखरी नै सुक्दा ढुंगेधारा पनि सुक्दै गएको स्थानीय बताउँछन् । ‘पाटन क्षेत्रमा तीन राजकुलो छन्, पहिले तीनै राजकुलोको पानीपोखरीमा खस्थ्यो । तर, अहिले राजकुलोको निसाना मेटिएको छ,’ स्थानीय सुरज व्यञ्जनकारले भने । उनका अनुसार केही महिनाअघि जावलाखेल प्रहरी परिसरले उपमहानगरपालिकासँग सहकार्य गरी ढुंगेधारा सफाइ अभियान थालेको थियो । तर, दुई–तीन धारामै अभियान सीमित रह्यो।

पोखरी सुक्दा ढुंगेधारामा पानी आएन 
ललितपुरका ढुंगेधारा सुक्नुको मुख्य कारण परम्परागत पोखरीहरू मासिनु हो । २० वर्षपहिले पाटन क्षेत्रमा सात  पोखरी र १० इनार थिए । तर, अहिले चार पोखरी र तीन इनार लोप भइसकेका छन्।

मंगल टोल सुधार समितिका अध्यक्ष किरण प्रधानका अनुसार नगर क्षेत्रभित्र अनियन्त्रित जनसंख्या वृद्धिले ढुंगेधारा मात्र सुकेको नभई ती सम्पदाहरूको अतिक्रमण पनि हुन थालेको छ । ढुंगेधाराको संरक्षण र संवद्र्धनका लागि महानगरपालिका र स्थानीय उपभोक्ता समितिबीच समन्वय अभाव देखिएको छ । जसले गर्दा ती सम्पदाको संरक्षणका योजनाहरु प्रभावित भएका छन्।

त्यसो त सरकारले विभिन्न स्थानका मूल मुहान र ढुंगेधारा मर्मत संहारका लागि बर्सेनी करोडौं बजेट छुट्याए पनि सम्बन्धित नगरपालिकाले त्यसको परिचालन गर्न नसक्दा मौलिकता बोकेका खानेपानीका स्रोत सुक्ने मात्र होइन, लोप नै हुने अवस्थामा पुगेका छन् । संरक्षण अभावमा पानी खस्न छोडेका कतिपय धारा स्थानीयले भवन तथा सडक निर्माण गर्ने क्रममा पुरिएका छन् । पुराना र ऐतिहासिक सरसफाइ गर्ने भनेर ललितपुर महानगरपालिकाले गत वर्ष असारमा नगर क्षेत्रका ढुंगेधारा सफाई अभियान थालेको थियो । तर, उक्त अभियान अहिले रोकिएको छ । 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सुपथ मूल्य पसलमा प्रतिकिलो ५ देखि १०रुपैयाँ छूट (भिडियो)

सुपथ मूल्य पसलमा प्रतिकिलो ५ देखि १०रुपैयाँ छूट (भिडियो)

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनि लिमिटेडले उपत्यकाका राम शाहपथ, थापाथली, नख्खु, जावलाखेल, भक्तपुरलगायतका स्थानमा पाँच स्थानमा पसल सञ्चालन गरेको छ...

नेपाली उपभोक्तामा युरोपेली ब्रान्डको प्रभाव (अन्तर्वार्ता)

नेपाली उपभोक्तामा युरोपेली ब्रान्डको प्रभाव (अन्तर्वार्ता)

लामो समयदेखि कपडा व्यवसायमा संलग्न रुपेश पाण्डेले पछिल्लो समय ब्रान्डेड कपडा ल्याएर बिक्री गर्दै आएका छन् । ...

भन्सार छलीको चिनी नियन्त्रणमा

भन्सार छलीको चिनी नियन्त्रणमा

भारतबाट भन्सार छली चोरी पैठारी गरी नेपाल ल्याएको करिब डेढ लाखको चिनी प्रहरीले बरामद गरेको छ । ...

दुई नयाँ बिमालेख जारी गर्दै राष्ट्रिय बिमा कम्पनी

दुई नयाँ बिमालेख जारी गर्दै राष्ट्रिय बिमा कम्पनी

राष्ट्रिय बिमा कम्पनीले थप नयाँ दुई बिमालेख बजारमा ल्याउने भएको छ । ...

महालक्ष्मी विकास बैंकको १८ प्रतिशत लाभांश

महालक्ष्मी विकास बैंकको १८ प्रतिशत लाभांश

महालक्ष्मी विकास बैंकले लगानीकर्तालाई १७.८९ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने भएको छ । ...

ललितपुर फाइनान्सको कामु सिइओमा खड्का

ललितपुर फाइनान्सको कामु सिइओमा खड्का

ललितपुर फाइनान्सको कायम मुकायम प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) मा चन्द्रशेखर खड्का नियुक्त भएका छन् । ...

ओपो रेनोटू एफ आश्विन २९ गते नेपालमा सार्वजनिक गरिने

ओपो रेनोटू एफ आश्विन २९ गते नेपालमा सार्वजनिक गरिने

ओपोले आफ्नो रेनो सिरिज अन्तर्गतको रेनोटू एफ नेपाली बजारमा सार्वजनिक गर्ने मिति घोषणा गरेको छ। ...

माइक्रोसफ्टको अभिनव फोल्डिंग स्मार्टफोन

माइक्रोसफ्टको अभिनव फोल्डिंग स्मार्टफोन

माइक्रोसफ्ट सरफेस डुवो र माइक्रोसफ्ट सरफेस नियो सार्वजनिक गरेर प्रविधिको जगतलाई आश्चर्य चकित पारेको छ ...

Ncell Footer Ad