युवा, सामाजिक सञ्जाल र राष्ट्रियता

सोमबार, १० असोज २०७३, १२ : ०५ नागरिक

विणा झा

युवा भनेको एक यस्तो शक्तिले भरिएको अवस्था हो जसले राष्ट्रको सामाजिक, आर्थिक र राजनैतिक विकृति सच्याउने वा परिवर्तन गर्ने र नयाँ जोश जाँगरका साथ देशको मुहार फेर्न सक्ने क्षमता राखेका हुन्छन् । कुनै पनि राष्ट्र निर्माण युवा शक्ति बिना सम्भव हुँदैन । यो एउटा सम्भावनायुक्त शक्तिको रुपमा रहेको हुन्छ जसलाई कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा राज्यको नीति तथा कार्यक्रममा भर पर्छ । इतिहासले बताउँछ विश्वको जुनसुकै राष्ट्रको आर्थिक विकासको कुरा होस् वा राजनैतिक संरचनाको परिमार्जन र परिवर्तन सबै युवाद्वारा नै गरिएका छन् ।

नेपालको सन्दर्भमा हेर्ने हो भने कहिले लाहुरे भएर त कहिले कामदारको रुपमा आफ्नो जीवनको बहुमूल्य समय अर्काको भूमिमा बिताउन बाध्य युवाहरु आफ्नो  रगत पसिना बगाएर देश र जनतालाई बचाएको यथार्थ कसैबाट लुकेको छैन । स्वभावतः अहिलेको आधुनिक युगमा अधिकतम सामाजिक सञ्जालमा बस्न मन पराउने यी युवाहरु  सामाजिक क्षेत्र र सम्बन्धको संवेदनशीलता कति महसुस गर्छन् भन्ने कुराको प्रमाण गत वर्ष वैशाख १२ गतेको विनाशकारी भूकम्पका बेला स्वस्फुर्त रुपमा जात,क्षेत्र, लिंग र पेसा कुनै पनि परिधि नराखी एकअर्काको हात समाई देखाएको अदम्य साहसबाट प्रमाणित भइसकेको छ, जसको  प्रशंसा स्वयं राज्यले पनि गरेकै हो । यसबाट यो त स्पष्ट छ कि सामाजिक सञ्जाल र युवावर्ग एकदम नजिक छन् तथा तुरुन्त प्रभाव पार्न सकिने माध्यमका रुपमा सामाजिक सञ्जाललाई प्रयोग गर्न सकिन्छ र गरिएको पनि छ । विचारणीय पक्ष के छ भने युवा शक्ति त हो तर त्यसलाई सकारात्मकतातर्फ प्रयोग गर्ने कि नकारात्मक विनाशतर्फ ।

आ–आफ्ना स्वार्थवश कुनै खास समूहलाई मात्रै समेट्ने, महेन्द्रमालामा आधारित राष्ट्रियताको परिभाषाले सामाजिक सञ्जालहरुमा निकै महत्व पाएको वर्तमान अवस्थामा यसको प्रभाव निक्कै दरिलो छ । त्यसमाथि गरिएका टीकाटिप्पणी बडो अचम्म किसिमका छन् । मानौँ आ–आफ्ना राष्ट्रियता झल्काउने माध्यम नै शब्दका प्रहारले लाञ्छित गर्नु हो । यहाँ भेटिने विचारहरुमा क्षणिक आवेगमा व्यक्त रिस, प्रेम र घृणा स्पष्ट भेटिन्छन् । जति सक्यो भारतको विरोध ग¥यो अनि मधेसीलाई बिहारीका रुपमा अपव्याख्या ग¥यो त्यति धेरै आफू राष्ट्रिय भएको बुझाई एकथरिमाझ पाइन्छ भने अर्काथरिले आफूलाई राज्यले कहिले पनि आफ्नोपन महसुस नगराएको र आफूलाई राष्ट्रियताको परिभाषाभित्र अटाउन नदिएको असन्तुष्टि व्याप्त पाइन्छ । हुन त यस्ता विचारहरु लेख्नुपूर्व   इतिहासको गहन अध्ययन चाहिन्छ जसले सही कुरा वास्तविकताको रुपमा बाहिर ल्याउँछ तर दुर्भाग्य, सुने र भनेका कुराहरुको आधारमा विचार निर्माण गरी प्रस्तुत गरिने अभ्यास रहेको हाम्रो समाजमा वास्तविकताको खोज नगर्ने र क्रिया प्रतिक्रिया दिनेले पनि वास्तविकताको गहिराईमा पुग्न नचाहने मनोविज्ञानले पनि धेरै हदसम्म भूमिका खेलेको पाइन्छ  ।

जसरी आगोले खाना पनि पाक्छ र डढेलो लगाउने काममा पनि आगोको प्रयोगले गर्न सकिन्छ, त्यसरी नै युवाशक्ति आफैँमा निश्चल र पवित्र भावनाले ओतप्रोत अवस्था हो जसमा सामाजिकीकरणका विभिन्न माध्यमहरु जस्तै परिवार, समाज, साथी–संगत र शिक्षाद्वारा उसका मूल्य–मान्यताहरु निर्माण गरिन्छ  । जसका आधारमा एउटा युवाले आफ्नो व्यक्तित्व निर्माण गर्दछ । यदि ऊ जन्मेको घर, हुर्केको समाज र पढेको किताबले उसको राष्ट्रियता  प्रतिको बुझाइ साँगुरो पारिन्छ भने यसले राष्ट्रिय एकतामा नकारात्मक असर पार्छ । जसले  राष्ट्रिय एकता, विविधता बोकेको सम्मान सहितको पहिचान र समावेशी संरचनालाई स्वीकार्न सक्दैन अनि सामाजिक तथा राष्ट्रिय सद्भावना खलबलिन्छ । कुनै व्यक्ति वा समूहको क्षणिक उपलब्धि, सीमित सोच, व्यक्तिगत स्वार्थले निर्देशित भई युवाशक्तिको दुरुपयोग हुनजान्छ ।
विषम परिस्थिति सामना गर्दै आफ्नो कष्टकर दैनिकीबीच पनि स्वाभिमान जोगाउन प्रयासरत नेपाली युवाले आफ्ना नेताहरुसँग पनि त्यस्तै अपेक्षा राखेका छन्। जहाँ नेपाली स्वाबलम्बी बनून् । छिमेकीलाई ठूलो स्वरमा गाली गर्नु र सम्बन्धमा तिक्तता थप्नुको सट्टा आ–आफ्ना स्वार्थ त्यागी देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने नीतिनिर्माण तथा कार्य गरुन् भन्ने चाहना सम्पूर्ण युवाहरुको छ जुन आजको आवश्यकता पनि हो ।

विशेषतः अहिलेको देशको परिस्थितिलाई नजिकबाट नियाल्ने हो भने एकातिर देश संकटको अवस्थाबाट गुज्रँदैछ र अर्कोतिर सामाजिक सञ्जालहरुमा भाव र भाषा नमिलेका अभिव्यक्तिहरुले एकअर्कालाई लक्षित गरी व्यक्त गर्ने होडबाजी चलेको पाइन्छ । यसले आपसी सम्बन्धमा तिक्तता बढाउँदै छ भनेशब्द र सम्बन्ध बीचको मर्म नबुझी जथाभावी प्रयोग गरिँदा देशको संकट घटाउनुको सट्टा झन्झन् थपिदै गएको छ ।

देश भक्ति वा भनौँ राष्ट्रियता शब्दमा व्यक्त गरिने कुरा हो कि व्यवहारमा ? आखिर किन राष्ट्रियता प्रतिको बुझाई यति साँगुरो भएको हो? कतै बुझ्नै न चाहेका हुन् कि नबुझोस् भनेर युवाहरुलाई अल्मल्याइएको हो ? कारण जे भए पनि राष्ट्रको नेतृत्व लिन सक्ने क्षमता भएका नेपाली युवाले सर्वप्रथम त इतिहासको गहिरो अध्ययन गर्नु नै पर्छ । जसले हरेक तथ्यलाई व्यक्तिगत क्षमताद्वारा सही विश्लेषण गर्न सक्ने बनाउँछ । सधैँ शासनसत्ताद्वारा मात्रै लिखित इतिहास हेर्दा कतिपय महत्वपूर्ण पक्ष ओझेलमा पारिएको र एकात्मक रुपले वर्णन गरीवास्तविकता लुकाइएको पनि हुन सक्छ ।

युवाहरुले अर्काको बहकाउमा नलागी आफैँले व्यक्तिगत रुपमा विश्लेशण गर्न जरुरी छ । सम्पूर्ण नेपाली युवा हातमा हात समाई, इतिहासमा कसैद्वारा कुनै पक्षलाई गरिएको अन्याय, विभेद, शक्ति र अवसरको असमान वितरणजस्ता सामाजिक अन्यायप्रति एक स्वरमा‘हामी अन्याय गर्दैनौँ र सहदैनौँ पनि’ भनीव्यवहारमा उतार्नु जरुरी छ । सामाजिक सञ्जालहरुको प्रयोग सकारात्मकताका लागि प्रयोग गर्न जरुरी छ नकि एकअर्कालाई पीडा थप्न । त्यसैले युवाले सामाजिक सञ्जालहरुमा वास्तविकता पोख्न जरुरी छ । जसले अन्ध राष्ट्रवाद  होइन वास्तविक राष्ट्रियता हरेक नेपालीको मुटुमा जन्माउन सकोस् ।
 








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad