कमजोर अनुगमनले सिक्टा अलपत्र

बिहिबार, २९ कार्तिक २०७५, ०९ : ५७ रुद्र खड्का

71


काठमाडौं - सिक्टाका तत्कालीन आयोजना प्रमुख महेश्वरनरसिंह केसीले अघिल्लो वर्ष कोस्टाल पप्पु कन्स्ट्रक्सनको काम सन्तोषजनक नभएको भन्दै सिँचाइ विभागसँग ठेक्का तोड्ने निर्णय माग गरे।

२०७४ पुस ३० गते केसीले गरेको आग्रह विभागले न सुन्यो, न आफैंले बाँकेमा निर्माण भइरहेको सिक्टा सिँचाइ नहरको पर्याप्त अनुगमन नै ग¥यो । कारबाही गर्ने निकायले वास्ता नगरेपछि पप्पु अटेरी भयो । अन्ततः ठेक्का लिएको २८ महिना कामै नगरी खेर फाल्यो।

मोबिलाइजेसन र केही काम गरेबापतको करिब ११ करोड रुपैयाँ लिइसकेको पप्पुले सम्झौता अवधिभर कामै नगरेपछि चौतर्फी विवाद खेप्न नसक्दा अहिले आएर विभाग पप्पुसँगको ठेक्का तोड्न बाध्य भयो । अघिल्लो वर्ष नै काम नगर्ने पप्पुसँगको ठेक्का तोड्ने निर्णय हुन सकेको भए यतिखेर एकातिर सिक्टाको रौनक नै फरक हुन्थ्यो भने अर्कोतर्फ सोही कामका लागि राज्यले गर्ने लगानी पनि बच्थ्यो ।
२८ महिनाअघि डुडुवा शाखा नहर (२३ किलोमिटर) निर्माण गर्न पप्पुले विभागसँग ९८ करोड ८१ लाख रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता गरेको थियो । २८ महिना कामै नगरी खेर फालेपछि अहिले सोही काम गर्न करिब एक अर्ब ६० करोड रुपैयाँ लाग्ने प्राविधिक बताउँछन् । समयमा विकास नपाउँदा किसानको तहमा भएको क्षतिको त हिसाबै छैन । पप्पुले ठेक्का लिएपछि विभागको तर्फबाट सामान्य सोधपुछबाहेक गतिलो तवरले अनुगमन हुन नसक्दा ठेकेदारले काम नगरेको विभागका एक अधिकारी बताउँछन्।

जिम्मा लिएका सबैजसो आयोजनामा चरम लापरवाही र गुणस्तरहीन काम गरेका कारण विवादित पप्पुलाई सुरुमै काम दिन नसकिने सम्भावनालाई समेत विभाग र आयोजनाका कर्मचारीले बेवास्ता गरेको पाइन्छ।

विभागका महानिर्देशक सरोज पण्डित २८ महिनाको अवधिसम्म पप्पुको काममा चरम लापरवाही भएपछि सम्झौता तोड्नुपरेको बताउँछन् । उनका अनुसार २८ महिनामा पप्पुले डुडुवा शाखा नरहमा सात प्रतिशत मात्र काम गरेको छ । आयोजनाका डिभिजनल इन्जिनियर प्रकाश कार्कीले पप्पुले सम्झौताअनुसार काम नगरेपछि विधिसम्मत तरिकाले ठेक्का तोडिएको बताए।

पप्पुले ठेक्का लिएपछि अनुगमन नहुँदा मात्र यतिखेर सिक्टा नहर अलपत्र परेको होइन, ठेक्का सम्झौतादेखि नै पप्पुसँग विभागको मिलेमतो देखिन्छ । जिम्मा लिएका सबैजसो आयोजनामा चरम लापरवाही र गुणस्तरहीन काम गरेका कारण  विवादित पप्पुलाई सुरुमै काम दिन नसकिने सम्भावनालाई समेत विभाग र आयोजनाका कर्मचारीले बेवास्ता गरेको पाइन्छ।

राष्ट्रिय गौरवको सिक्टा सिँचाइको ठेक्का आइसिपी (अन्तर्राष्ट्रिय) मापदण्डको भएकाले ठेक्का सम्झौताअघि ठेकेदारको पृष्ठभूमि, ख्याति र क्षमता हेरेर आर्थिक सम्झौता गर्ने छुट विभाग र आयोजना कार्यालयलाई थियो । तर, तत्कालीन आयोजना प्रमुख र विभागका महानिर्देशकले पप्पुको क्षमता र पृष्ठभूमिलाई बेवास्ता गर्दै ठेक्का सम्झौता गर्दा सिक्टामा झन् बढी क्षति हुन पुगेको विशेषज्ञ प्राविधिक बताउँछन्।

‘हरेक आइसिपी ठेक्का सम्झौता हुनुअघि ठेकेदारको पृष्ठभूमि, क्षमता जस्ता अवस्थाको यकिन होस् भनेर पूर्वयोग्यता निर्धारण प्रस्ताव आह्वान गरिन्छ,’ ती विशेषज्ञले भने, ‘त्यतिबेलै काम गर्न सक्ने क्षमता नभएको पप्पुसँग सम्झौता नगरेको भए काममा यसरी लापरवाही हुँदैन्थ्यो ।’ आयोजना र विभाग प्रमुखले ठेकेदारको पूर्वयोग्यता निर्धारण प्रस्तावलाई जाँच गरिसकेपछि मात्र आर्थिक प्रस्तावमा प्रतिस्पर्धा गर्न दिने व्यवस्था छ । यसका लागि ४५ दिनको समय दिइएको हुन्छ।

डुडुवा शाखा नहरमा पप्पुको क्षमता र पृष्ठभूमिप्रति बेवास्ता गरी आर्थिक प्रस्तावमा प्रतिस्पर्धा गर्न दिएको पाइएको छ । आर्थिक प्रस्ताव पेस गर्दा पप्पुले करिब ३० प्रतिशत कम दरमा डुडुवा नहरको काम गर्ने प्रस्ताव हालेको थियो । अन्य ठेकेदारभन्दा कम रकममा काम लिने प्रस्ताव गर्दा पप्पुले काम पाएको हो । तर त्यतिखेरका विभाग, आयोजना प्रमुखले पप्पुलाई पूर्वयोग्यता निर्धारण प्रस्तावमै अयोग्य हठ-याएको भए आर्थिक प्रस्तावमा प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने थिएन।

विभागका तत्कालीन महानिर्देशक माधव बेल्वासेको पालामा डुडुवा शाखा नहर बनाउने प्रक्रिया सुरु भएयता रामानन्दप्रसाद यादव, राजेन्द्र अधिकारी, अशोक सिंह, सरोज पण्डित महानिर्देशक भइसकेका छन् । त्यस्तै सोही शाखा नहर निर्माणका प्रक्रिया थाल्दा सरोज पण्डित, रमेश बस्नेत, महेश्वरनरसिंह केसी, पुनः बस्नेत हुँदै कृष्ण नेपाल आयोजना प्रमुख भएका छन् । आइसिपी ठेक्का तोडिनुलाई प्राविधिकहरू अपरिपक्व र दुर्भाग्यपूर्ण निर्णय मान्छन् । आइसिपी ठेक्का लिँदा ठेकेदार आर्थिक रुपमा मात्र नभई काम गर्ने क्षमता र अनुभवको हिसाबले निकै परिपक्व भइसकेको मानिन्छ।

स्वदेशी लगानीमा निर्माण भइरहेको सिक्टामा शाखा नहर बनाउन साउदी विकास कोषले दुई अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराएको थियो । पप्पुले काम नगरेपछि दातृ निकायसमेत पटकपटक ठेकेदारको काममा असन्तुष्टि जनाउँदै ठेक्का तोड्न दबाब दिँदै आएको थियो । दाताको दबाबलाई समेत विभागका जिम्मेवार तहमा रहेका व्यक्तिले बेवास्ता गर्दै आइरहेका थिए ।  कोषले दिँदै आएको दबाब अनुसार विभागले समयमै ठेक्का नतोड्दा सहयोग रोक्नेसम्मको चेतावनी दिएको थियो । अहिले आएर ठेक्का तोडिएपछि कोषले दिने भनिएको सहयोग पुनः आउने/नआउने एकिन नभएको बताइन्छ।

पप्पुका सञ्चालक संघीय समाजवादी फोरमका सांसद (हाल निलम्बनमा परेका)  हरिनारायण रौनियार हुन् । आफू सांसद बन्न सफल भएपछि छोरा सुमितले कन्सट्रक्सनको जिम्मा लिँदै आएका छन् । राजनीतिक पहुँच र प्रभावका कारण पप्पुले अटेरी गर्दै आएको बताइएको छ।

चालु आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ मा निर्माण कार्य सक्ने लक्ष्य लिइएको उक्त आयोजनाको पछिल्लो प्रगति पनि सन्तोषजनक छैन । बाँकेको करिब ४२ हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पु-याउने लक्ष्य लिइएको उक्त आयोजनाको पछिल्लो प्रगति करिब ५६ प्रतिशत मात्रै छ । अहिले भइरहेको कामको गति हेर्ने हो भने अबको १० वर्षमा समेत सिक्टामा पानी नचल्ने स्थानीय बताउँछन्।

४५ किलोमिटर लामो मूल नहरमध्ये ४३ किलोमिटर निर्माण गर्ने अर्को ठेकेदार कम्पनी सिटिसिई कालिका कन्सट्रक्सनको कामसमेत सन्तोषजनक छैन । कालिकाले निर्माण गरेको मूल नहर परीक्षणको क्रममा पटकपटक भत्कने गरेको छ । आयोजनामा हालसम्म हेडवक्र्स, मूल नहरको काम गर्दा १४ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा पूर्वी मूल नहर र केही शाखा नहरमा समेत गरी करिब चार अर्ब रुपैयाँ खर्च हुँदैछ । किसान भने वर्षौंदेखि सिक्टा सिँचाइको पानी पाउने आशामा रहँदै आएका छन्।

गल्ती ढाकछोप गर्न ठेक्का तोडिय : पप्पु
कोस्टाल पप्पु कन्स्ट्रक्सनले विभाग र आयोजना कार्यालयले आफ्ना गल्ती ढाकछोप गर्न ठेक्का तोडिएको दावी गरेको छ । समयमा डिजाइन उपलब्ध गराउन नसकेको विभागले काम गर्नका लागि ठाउँसमेत उपलब्ध नगराएको पप्पुको भनाइ छ।

‘२३ किलोमिटर शाखा नहर निर्माण गर्नुपर्नेमा ६ महिनाअघि मात्र डेढ किलोमिटर काम गर्ने जग्गा उपलब्ध भयो,’ पप्पुका सञ्चालक रौनियारले भने, ‘सिक्टामा सम्झौता तोड्नुको सम्बन्ध राष्ट्र बैंकको भवन निर्माणको काम नदिनुसँग जोडिएको छ।’

ठेक्का तोडेको विभागले काम गरेबापतको आठ करोड रुपैयाँ भुक्तानी नपाएको समेत उनले बताए । रौनियारले बैंक ग्यारेन्टी फुकुवा गरी विभागका कारण रोकिएको क्षति भएको समय उपलब्ध गराई पप्पुले नै डुडुवा शाखा नहरको काम गर्न पाउनुपर्ने माग गरे । पप्पुलाई कालोसूचीमा राख्न नहुने उनको तर्क छ।

डुडुवा शाखा नहर अधुरै : वर्षौंदेखि सिँचाइको आसमा किसान

अर्जुन ओली
नेपालगन्ज - कोहलपुर नगरपालिका वडा नम्बर १४ पार्वतीपुरका गोमती हरिजनले डुडुवा शाखा नहरमार्फत सिक्टाको पानीले खेतबारी सिँचित गर्ने आस गरेको वर्षौं बित्यो, तर अहिलेसम्म अधुरै छ । सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले डुडुवा सिँचाइ प्रणालीलाई शाखा नहरमा परिणत गरेर काम थालेपछि हर्षित भएका उनी अहिले बीचमै काम अलपत्र परेपछि निराश छन्।

सिँचाइको कुनै विकल्प नभएको सो क्षेत्रका बासिन्दा ७० वर्षीय हरिजन डुडुवा शाखा नहर निर्धारित समयमै सम्पन्न हुने आसमा थिए । उक्त शाखा नहर निर्माणको जिम्मा पाएको ठेकेदार ‘कोस्टाल पप्पु कन्सट्रक्सन’ले काम गर्न नसकेपछि उनको आशा अहिले निराशामा परिणत भएको छ । हरिजनले भने, ‘डुडुवा नहर चाँडै बन्ला भनी आस गरेर बसेका थियौं, ठेकेदारले काम नगरी बीचमै छाडिदियो, अब त सिँचाइ गर्ने आशा नै मरिसक्यो ।’ आयोजना कार्यालयका अनुसार पप्पुले उक्त शाखा नहर २०१८ अक्टोबर २० तारिखसम्म सक्नुपर्ने सम्झौता थियो।

ठेक्का सम्झौता गरेको २८ महिना बित्दा पनि कामको प्रगति नदेखिएको भन्दै पप्पुसँग सम्झौता तोडिसकेको छ । नहरको सक्नुपर्ने बेलामा अधुरै भएपछि किसान चिन्तित देखिन्छन् । गाउँमा डुडुवा नहरबाहेक सिँचाइको अरु विकल्प नभएको किसान बताउँछन् । यहाँका किसानले अकासे पानीको भरमा खेती गर्दै आएका छन् । सिँचाइ अभावका कारण कतिपय किसानले खेतबारी बाँझै छाड्नुपर्ने बाध्यता छ । ‘गाउँमा डिप बोरिङ खन्दा पनि सफल हुँदैन, सिँचाइको विकल्प नै डुडुवा शाखा नहर हो,’ हरिजनले थपे।

कोहलपुर नगरपालिका वडा नम्बर १४ का वडाअध्यक्ष टेकचन्द्र हरिजनले सिक्टाको डुडुवा शाखा नहर निर्माण कार्य अधुरो हुँदा हजारौं हेक्टर जमिनमा सिँचाइ हुन नसकेको बताए।

स्थानीय डुडुवा खोलाको पानीमार्फत किसानको खेतबारीमा सिँचाइ गर्ने उद्देश्यले परम्परागत खालको डुडुवा सिँचाइ प्रणाली स्थापना गरिएको थियो । उक्त नहरको २०२० सालमा राजा महेन्द्रले उद्घाटन गरेका थिए । ऊबेला उक्त नहरबाट तीन क्युमेक पानी सञ्चालनमा ल्याइएको थियो । नहर पटक–पटक बिग्रिन थालेपछि सिक्टा सिँचाइ आयोजनाले डुडुवालाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो शाखा नहर बनाउने गरी काम अघि बढायो।

आयोजनाका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर प्रकाशबहादुर कार्कीका अनुसार डुडुवा शाखा नहरबाट सिक्टाको पानी साढे १८ क्युमेक छाड्ने गरी डिजाइन गरिएको छ । उक्त शाखाबाट १६ हजार हेक्टर जमिन सिँचाइ गर्ने लक्ष्य राखिएको उनले बताए । ‘डुडुवा शाखा नहर सिक्टा सिँचाइ आयोजनाको सबैभन्दा ठूलो शाखा हो, यस शाखाले धेरै जमिनलाई समेट्नेछ,’ उनले भने । पुरानो सिँचाइ प्रणाली भरपर्दो नभएपछि सिक्टाले आफ्नो शाखा नहरको रुपमा डुडुवालाई विस्तार गरेर व्यवस्थित सिँचाइ संरचना बनाउने योजना अगाडि सारेको सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर कार्कीले बताए।

विभागले पप्पुसँगको ठेक्का तोडेपछि नयाँ ठेकेदारलाई जिम्मा दिएर काम सम्पन्न गर्ने जनाएको छ । डुडुवा नहर क्षेत्रका स्थानीयले पनि समयमै नहर निर्माणको काम सम्पन्न हुनुपर्ने माग गरेका छन् । स्थानीय जमाहिरलाल लोनियाले डुडुवा नहर निर्माणमा अझै पनि ढिलाइ गर्न नहुने बताए । ‘ठेकेदारले बीचमा नहरको काम त केही गरेको थियो, तर किन छाड्यो, हामी पनि अचम्मित भएका छौं, सरकारले छिटोभन्दा छिटो बन्द भएको काम अघि बढाओस्,’ उनले भने।

ठेकेदारले सम्झौता अनुसारको काम गर्न नसकेको, पेटी ठेकेदारलाई जिम्मा दिएको, सरकारी निकायले पनि नहर निर्माण क्षेत्रमा उत्पन्न विवाद समाधान गर्न नसक्दा कामले पूर्णता पाउन नसकेको कतिपय स्थानीयको बुझाइ छ । ‘ठेकेदारले कामको जिम्मा लिइसकेपछि बीचमै छाडेर भाग्नु हुँदैनथ्यो,’ कांग्रेसका स्थानीय नेता दिवस न्यौपानेले भने, ‘सरकारी निकायले पनि निर्माण क्षेत्रमा उत्पन्न विवाद समाधानको पहल गरिदिनुपथ्र्याे।’

स्थानीयका अनुसार पुरानो सिँचाइ प्रणालीभन्दा सिक्टाको शाखा नहरमा परिणत भएपछि आकार केही बढाइएको छ । डुडुवाको जस्तै सिक्टाको अन्य शाखा र प्रशाखा नहर निर्माणको कार्य प्रगति पनि दयनीय रहेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन्।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

यसरी फेक सब्सक्राइबर हटाउने काम आज देखि सुरु भएर डिसेम्बर २१ सम्म हुनेछ । ...

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

तपाईं पनि नयाँ माइक्रोवेभ किन्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने यी कुराहरु ध्यानमा राख्नुहोस् : ...

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

यो स्कूटरले नेपाली बजारमा पहिले देखि उपलब्ध भएका होन्डा ग्राजिया, टिभीएस एनटोर्क र हालै रिलिज भएको भेस्पा नोट्टेसंग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ...

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

क्वाल्कमका अनुसार यस स्मार्टफोन प्रोसेसरले 5G नेटवर्कमा बहु जीबीसम्मको डाउनलोड स्पिड प्रदान गर्न सक्नेछ | ...

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

माइक्रोसफ्टको फन्ट मेकर एपबाट आफ्नै अक्षरको फन्ट बनाउन सम्भव छ ! ...

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

यो स्कूटरले नेपालमा उपलब्ध अन्य १२५ सिसिका स्कूटरहरुसंग प्रतिस्पर्धा गर्ने छ | ...

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

यदि स्मार्टफोन हरायो वा चोरी भइहाल्यो भने यी गर्नुहोस् : ...

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

यी १६ वटा क्यामराहरु ४x४ को ग्रिडमा राखिने छ | ...