पौस्टिक अन्न कोदो लोप हुँदै

शनिबार, ०८ असोज २०७३, ०९ : ४५ नागरिक

बिरा गडाल

बैतडी–आधा दशक अघिसम्म भटना–७, खुतुडीका जनकराज भट्टको खेतमा प्रशस्तै कोदो फल्थ्यो तर आजभोलि गाउँमा यसको बीउसम्म पाउन समस्या छ । पछिल्लो समय किसानले कोदो खेती गर्न छोडेपछि यो अन्न लोप हुँदै गएको छ ।

कोदोको महत्व थाहा नहुँदा यसको खेतीप्रतिको आकर्षण घट्दै गएको हो । पाँच÷सात वर्षअघिसम्म जिल्लाका अधिकांश लेकाली भेगमा प्रशस्त कोदो फल्थ्यो आजभोलि किसानले लगाउन छोडेपछि बीउसम्म पाउन मुस्किल हुने गरेको
कुवाकोटका–६ का वीरेन्द्रसिंह बोहरा बताउँछन् । कोदो बालीप्रति किसानको आकर्षण घटेकाले यस्तो अवस्था आएको उनको भनाइ छ । कोदो खेती गर्दा धेरै मलजल  र गोडमेल गर्नु पर्दैन ।

गाउँघरमा कोदोको महत्व नबुझदा यो अन्नलाई गरिबले खाने भन्दै घृणाको रुपमा हेरिने बोहराले बताए । औषधिका रुपमा समेत प्रयोग हुने कोदोलाई पोषिलो अन्नका रुपमा लिइन्छ । पहिला वर्षे खेतीका रुपमा लगाइने कोदो अहिले देख्नै मुस्किल भएको  स्थानीय किसान बताउँछन् । किसानले विस्तारै खेती गर्न छाडेपछि गाउँमा कोदो अभाव हुँदै गएको हो ।

कुवाकोटकी लालमती बोहराले भनिन्, ‘यस पटक पाँच रोपनी खेतबारीमा कोदो लगाएकी छु तर पहिला बीउ खोज्नै समस्या भयो ।’
कोदो अन्य बालीभन्दा लाभदायक भए पनि आकर्षण भने घट्दै गएको छ । सहरीकरणसँगै मान्छेमा अल्छिपना बढ्दै गएको छ । भटनाका किसान अम्भादत्त भट्टले भने, ‘गाउँघरमा हेपिएको कोदो अहिले सहरबजारतिर खोजीखोजी खान थालिएको छ तर हामीले यसको महŒव थाहा नपाउँदा र काम गर्न अल्छीले लगाउन छाडेका छौं, आफ्नै खेतबारीमा फलाउन सकिने कोदो किनेर खानुपर्ने अवस्था छ ।’
पहिला पहिला खेतमा लटरम्म फल्ने कोदो अहिले औषधिका लागि समेत पाउन मुस्किल भएको उनी बताउँछन् ।

सडक सञ्जाल विस्तारसँगै तराईबाट पहाडमा चामल, गहुँलगायत अन्न भित्रिन थालेपछि पोसिला कोदो, फापर, जौं जस्ता स्थानीय अन्नप्रतिको आकर्षण घट्दै गएको हो । स्वास्थ्यका लागि बढी फाइदाजनक अन्न फलाउन छाडेर बजारमा पाइने प्याकेटका तयारी खाजा खान थालेपछि एकातिर स्थानीय अन्न लोप हुँदै छन् भने अर्कोतिर मानिसमा अनेक किसिमका रोगको संक्रमण बढन थालेको छ । ‘हामी पोलिस गरेकोे चम्किलो चामल, दालमा लोभिन्छौं,’ उद्योग वाणिज्य संघका उपाध्यक्ष खिमानन्द भट्टले भने, ‘गाउँघरमै हुने पोसिलो अन्न भने लगाउन छाडेका छौं ।’
धान, गहुँ र मकै जस्तै कोदोलाई किसानले महत्व नदिएका कारण यो लोप हँुदै गएको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत कमलेश तिवारी बताउँछन् । कार्यालयका अनुसार जिल्लाको शिवलिंग, चौखाम, थलाकडा, कुवाकोट, भटना, शिखरपुर, सिद्धेश्वर, सिद्धपुर, कैलपाललगायत क्षेत्रमा कोदो खेती गरिन्छ । उच्च पहाडी भेगमा मुड्के र डल्ले, मध्य पहाडमा डल्ले र झाँप्रे तथा तराईमा झाँप्रे जातको कोदो उत्पादन गर्न सकिने तिवारीको भनाइ छ । मुड्के जातको कोदो स्वादका हिसाबले उत्तम मानिन्छ ।

परम्परागत रुपमै कोदोको ढिँडो, रोटी, पुवा र खोले बनाएर खाने चलन छ । सहरबजारमा कोदोको सुप बनाएर खाने गरिन्छ । कोदोबाट बिस्कुट, पाउरोटी जस्ता बेकरी पनि बनाइन्छ । जाडोयाममा कोदोको पिठोमा मसला वा मासु मिसाएर खोले खाने चलन छ । कोदो बालबालिकाका लागि उत्तम मानिन्छ ।

कोदो पौस्टिक आहारका रुपमा सबैभन्दा राम्रो बाली भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख डा. गुणराज अवस्थी बताउँछन् । उनले भने, ‘कोदोको महत्वबारे थाहा नहुँदा खेती गर्ने चलन हराएको छ ।’ उच्च रक्तचाप र मधुमेहका बिरामीका लागि कोदोका परिकारले बढी हित गर्छ ।

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

यती एअरलाईन्सले ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्समा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु

यती एअरलाईन्सले ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्समा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु

नेपालको पहिलो र एक मात्र ‘कार्बन न्यूट्रल’ एअरलाइन्स, यती एअरलाईन्सले काठमाण्डौं  विमानस्थल परिसरमा विधुतिय भ्यानको प्रयोग सुरु गरेर वातावरण संरक्षणप्रति...

सामसङ्ग डिलर्स समिट २०१९ सम्पन्न

सामसङ्ग डिलर्स समिट २०१९ सम्पन्न

सामसङ्ग प्रडक्टको नेपालका लागि अधिकृत वितरक हिम इलेक्ट्रोनिक्स प्रा. लि. डिलर्स समिट २०१९ भव्यताको साथ सम्पन्न भएको छ । ...

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

नेपाल र भारतको खाद्य प्रयोगशालाको परीक्षण प्रतिवेदनलाई दुबै देशले मान्यता दिने सहमति गरेका छन्। ...

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

मोबाइल एप रिचार्जरले मोबाइल एपको नयाँ भर्सन सार्वजनिक गरेको छ। ...

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार यो साता पनि ओरालो लागेको छ । ...

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

सिन्धु विकास बैंकले मकवानपुरको पालुङ बजारमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सले ललितपुरको ग्वार्कोमा शाखा र काठमाडौंको जोरपाटीस्थित स्तुपा स्वास्थ्य सेवा सहकारी संस्थाको भवनमा एक्सटेन्सन काउन्टर विस्तार गरेको छ ।

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

स्वस्तिमा खड्का र प्रदीप खड्कालाई टिभिएस एनटर्क १२५ को ब्रान्ड एम्बेसेडर अनुमोदन गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad