‘बलि हिंसा हैन’

बिहिबार, ०१ कार्तिक २०७५, २० : ३० नागरिक

प्रियंवदा काफ्ले (पुराणाचार्य)
सह–प्राध्यापक 
वाल्मीकि विद्यापीठ 

दसैँ धार्मिक सामाजिक, सांस्कृतिकसँगै पछिल्लो समय राजनीतिक पर्वका रुपमा पनि विकसित भएको छ । दसैँका बारेमा देवी भागवतमा उल्लेख छ । यो पौराणिक कालबाट नै सुरु भएको पाइन्छ । कतिपयले रामको समयमा त्रेता युगबाट सुरु भएको पनि मानिन्छ । 

देवी भागवतमा नवरात्रको व्रतको विधानका बारेमा उल्लेख छ । देवी भागवतमा शरद काल र वसन्त कालमा दसैँ मनाउने उल्लेख छ । मौसम परिवर्तन हुने समयमा यमदस्टको दाराले मानिस बिरामी पनि हुने भएकाले रोग नलागोस् भनेर पनि दसैँको सुरुवात भएको देखिन्छ । पूजा गर्दा देवीलाई प्रसाद चढाउनु पर्ने भएकाले खानपानको चलन सुरु भएको हो । 

घटस्थापनाको दिन घट स्थापना गरिन्छ । घट भनेको कलश हो । पूर्वीय समाज समृद्ध समाज पनि हो । घटस्थापनामा दीप, कलश, गणेश स्थापना गरिन्छ । त्यहाँ चढाइएका धान, जौ उम्रियो त्यसैलाई जमरा भनियो । तर अहिले छुट्टै पनि जमरा राख्ने चलन छ । 

पौराणिक पाठ पनि गरिन्छ । नवरात्रसम्म पूजा गरिन्छ । फूलपातीको दिन फूलपात भिङ्खयाउने चलन छ । राजाले गोरखाबाट नुवाकोट हुँदै दौडिएर फूलपाती भिङ्खयाउने चलन छ । 

फूलपातीमा पनि बढाइ गर्ने धार्मिक महङ्खव छ । फूलपातीलाई सप्तमी पनि  भनिन्छ । अष्टमी तथा नवमीमा देवीलाई बलि दिने चलन छ । 

नवमीको बलि अझ राम्रो भनिन्छ । बलि दिँदा मांशभक्षीले पशु बलि दिइन्छ भने शाकाहारीले नरिवल लगायतको बलि चढाउने चलन छ । जसले जे भोजन गर्ने हो, त्यही भोजन देवीलाई चढाउने धार्मिक मान्यता छ । मासु खानेले पशु चढाउँछन् ।

देवीलाई चढाउने बलि हिंसा हैन भन्ने देवी भागवतमा उल्लेख । ती पशु स्वर्गमा पुग्छन् भनिएको छ । महिलालाई शक्तिका रुपमा पूजा गरिन्छ । 

दशमीका दिन नवदुर्गाको विसर्जन गरिन्छ । देवी विसर्जन गर्दा गरिएको पूजाको टीको प्रसादका रुपमा लाउने चलनबाटै दशमीका दिन टीका लाउने प्रचलनको सुरुवात भएको हो । 

मान्यजनसँग टीका लगाउने हिन्दू परम्पराबाटै सुरु भएको हो । शान्तिको प्रतीक भएकाले सेतो टीका लाउन थालिएको हो । सुरुवाती समयमा सेतै टीका लगाइथ्यो । पछि मात्रै रातो टीकाको चलन आएको हो । 

सत्यको प्रतीकका रुपमा रहेकी दुर्गा माताले दुष्टताको प्रतीकका रुपमा दानवराज मैषासुरको बध गरेको प्रसंगलाई उठाइएको छ भने कतिपयले भगवान् रामले शक्तिकी प्रतीक दुर्गाको आराधना प्राप्त गरी शक्तिले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेको घटनासँग दसैँलाई जोडेर हेरिएको पाइन्छ । 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

टिभिएसले ५ दिवसीय “सुपर सिजन फाइनान्स फेयर“ आयोजना गर्ने

टिभिएसले ५ दिवसीय “सुपर सिजन फाइनान्स फेयर“ आयोजना गर्ने

यही असार ४ गतेदेखि ८ गतेसम्म ५ दिनको लागि भृकुटीमण्डप, काठमाडौंमा संचालन हुने यो अत्यन्त आकर्षक मेलामा ग्राहकहरुले उत्कृष्ट फाइनान्स...

बर्जरको वेदरकोट लङ्गलाइफ

बर्जरको वेदरकोट लङ्गलाइफ

पियू र सिलिकन प्रविधि प्रयोग गरिएको यसले घामपानी छेक्ने १० वर्ष टिक्ने कम्पनीको दाबी रहेको छ । ...

मोबाइल मेलामा १ लाखको जीवन बीमा अफर

मोबाइल मेलामा १ लाखको जीवन बीमा अफर

हरेक मोबाइलको खरिदमा १ लाख रुपैंयासम्मको जीवन बीमा ...

Nepal Lok Star को मुख्य प्रायोजकमा IME

Nepal Lok Star को मुख्य प्रायोजकमा IME

विश्वव्यापीकरणको यस युगमा लोक संगीत युवा पुस्ताको समेत रुची भइरहेको आभास लोक संगीतका स्रष्टा आफैले गर्ने गरेका छन् । ...

टिभीमा पनि भाइरस ?

टिभीमा पनि भाइरस ?

सामसंगले हालै आफ्नो ट्वीटर अकाउन्टमा सामसंग टिभीमा भाइरस लाग्न नदिन के के गर्ने भन्ने कुराको जानकारी प्रदान गरेपछि टिभीमा पनि...

हुण्डाई मनसुन योजना

हुण्डाई मनसुन योजना

हुण्डाई मोटर्सकालागि नेपालको आधिकारिक विक्रेतालक्ष्मी इन्टरकन्टिनेन्टल प्रा.लि.ले मनसुन लक्षित आकर्षक योजनाहुण्डाई मनसुन डिलाइट सार्वजनिक गरेको छ । ...

प्रतिबन्धका कारण हुवावेलाई अर्बौ डलर घाटा

प्रतिबन्धका कारण हुवावेलाई अर्बौ डलर घाटा

प्रतिबन्ध पछि हुवावेको आम्दानी ३० अर्ब अमेरिकी डलर कम हुने ...

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (ECAN) ले  शैक्षिक मेला आयोजना गर्ने

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (ECAN) ले शैक्षिक मेला आयोजना गर्ने

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (ECAN) ले बृहत शैक्षिक मेला आयोजना गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिंदै यस वर्ष १३ औं संस्करण भव्यताका...