गरिबको दसैँ, दशा

मङ्गलबार, ३० असोज २०७५, ०८ : ०७ सुष्मा न्यौपाने

दसैँ सबैका लागि उत्तिकै हर्षाेउल्लास छैन । गरिब र धनीबीचमा भिन्न रूपमा मनाइने गरिएको छ । हरेक वर्ष आउने चाड मनाउनका लागि गरिबलाई भने दशा नै साबित हुने गरेको छ । यसले गरिबलाई झन् बढी ऋण बोकाएर जाने गरेको छ । दुःख थप्ने गरेको छ । यसको कारण पछिल्लो समयमा बढ्दै गएको चाडपर्व मनाउने तडकभडकपन, भड्किलो र खर्चिलो संस्कृति । समाजमा इज्जत जोगाउनकै लागि भए पनि ऋण गरेर भए पनि चाडबाड मनाउन बाध्य छन्, लाखौँ नेपालीहरू । केही प्रतिनिधि घटनालाई मैले यहाँ प्रस्तुत गर्ने जमर्काे गरेकी छु।

दसैँ नजिकिँदै गर्दा आफ्नो हजुरबुबाको दुःखद् निधनको कहानीले दुःखी हुन्छन्, रसुवा कालिका ३ का न्यौपाने परिवार । आफ्ना हजुरबुबाले दसैँमा नयाँ कपडा, माछा–मासु त के एक छाक भातसम्मको जोहो आफ्नो परिवारका निम्ति गर्न नसकेपछि ५ छोराहरू र श्रीमतीलाई छोडी आत्महत्या गर्न बाध्य भएका थिए, खेमराजका हजुरबुबा । हरेक दसैँमा उनको तिथि पर्छ र सबैलाई उनको यस्तो दुःखद् निधनले रुवाउँछ । दसैँ खल्लो हुन्छ भन्छन्, खेमराज न्यौपाने । खेमराजसँगै उनीहरूको ११ परिवारले यो वेदना कहिल्यै बिर्सन सक्दैनन् । ऊ बेलाको गरिबी कस्तो थियो भन्ने बुझ्न यो उदाहरण काफी छ।

रसुवा जिल्ला उत्तरगया गाउँपालिका–१ डाँडागाउँका भक्तबहादुर तामाङ ४० वर्षका भए । २०७२ सालको भूकम्पले उनीहरूको पनि घर भत्कियो । घरमात्रै नभएर उनका जीवनका सपनाहरू, खुसी सबै खोसियो । २÷३ रोपनी पाखो बारी थियो । भूकम्पका कारण आएको पहिरोले उक्त घरबारी पनि लग्यो । विस्थापित भए । आफ्नो बासथलोसमेत गुमेपछि उनीहरू उत्तरगया–५, बोगटीटार आएर अस्थायी शिविरमा बसोबास गरिरहेका छन् । भक्तको परिवारमा २ छोरा, १ बुहारी, १ छोरी र १ नातिनीसहित ६ जना छन् । परिवारको जीविकाको आधार भनेकै ज्याला मजदूरी थियो।

एक वर्षअघि उनकी श्रीमती एक्कासि बिरामी परिन् । उपचार गर्न नपाउँदैै उनी बितिन् । श्रीमतीको मृत्युपछि निराश बनेका भक्तले अर्की एकल दलित महिलासँग विवाह गरे । उक्त विवाहबाट उनका परिवार, आफन्त र गाउँलेहरू खुसी थिएनन् । यस्तैमा श्रीमान्–श्रीमतीबीच सामान्य झगडा भयो, आवेशमा आई भक्तले एसिड पिए । एसिडले उनको जीवन नै लियो । छटपटीको अवस्थामा आफन्तले भेट्टाएपछि उनलाई टिचिङ अस्पताल लगियो । २ महिना अस्पतालमा राख्दा करिब २ लाख ७५ हजार खर्च भयो । टिचिङ अस्पतालले थप उपचारका लागि पाटन लैजान भनेपछि पाटन लगेको र त्यहाँ अपे्रसन गर्नुपर्छ २ लाख ५० हजार रुपियाँ खर्च लाग्छ भनेपछि आफ्नो परिवारमा पैसा नभएपछि उपचार गराउन नसकिएको उनकी छोरी बताउँछिन् । अहिले उनी थप उपचार नपाई घरमै मरण–बाचनको बेचैन स्थितिमा छन्। 

भूकम्पले थातथलो सबै गुमाई अस्थायी शिविरमा बसिरहेका उनको परिवारले जग्गा किन्न भनेर २ लाख बैना गरे पनि थप पैसा दिन नसक्दा उक्त जग्गा पनि जग्गाधनीले अरुलाई नै बेच्न लागेको उनका भाइ कृष्ण बताउँछन् । ३ परिवार विस्थापित भएको र घर भत्केको भए पनि जोखिमयुक्त बस्ती स्थानान्तरणको सूचीमा समेत भक्तबहादुर र बुबाको परिवार अटाएका छैनन् । यतिका समय विस्थापित भएर गाउँ छाडेर बसियो, अहिले सरकारले विस्थापितको लाभग्राही सूचीमा समेत उनको परिवारलाई नराखेपछि उनीहरू दुःखी भएका छन् । वृद्ध आमाबाबु छोराको बिजोग हेरेर मुटुमाथि ढुंगा राख्दै छोराको हेरविचार गरिरहेका छन् । अर्कोतिर बाबुको उपचार र कुरुवा बस्दाबस्दै पढाइ पनि छुटेका छोराछोरी भविष्यको चिन्ताले गलित देखिन्छन् । भक्त आफैँको त के नै कुरा गर्नु र ? उनको शरीर फुकीढल छ । यस्तो अवस्थामा नजिकिँदै गरेको दसैँले उनको परिवारमा झन् बढी पीडा थपेको छ।

कालिका ३ इटपारेकी सुन्तली नेपाली ७५ वर्षकी भइन् । परिवारमा उनी एक्लै छिन् । श्रीमान् धेरै पहिले बिते । एक छोरा थिए । त्यो पनि युवा उमेरमै बिते । भूमिहीन परिवार आम्दानीको स्रोत छैन । वृद्ध अवस्था भइसक्दा पनि उनी रातोमाटो संकलन गरी वल्लो पल्लो गाउँमा बोकेर लान्छिन् र त्यसको साटो पिठो चामल ल्याएर दैनिक गुजारा टार्छिन् । बुढेसकालको सहारा एक मात्रै छोरा बितेपछि उनको जीवन झनै अँध्यारो भयो । सन्तान गुमाउँदाको पीडा एक आमालाई भन्दा बढी कसलाई थाहा होला र ? सुन्तली भन्छिन् । यस्तोमा के दसैँ ? के अरू चाडपर्व ? न मनमा खुसीयाली छ, न घरमा अन्नपात, न कमाउने स्रोत छ ? न ल्याएर दिने कोही छ । यस्तोमा दसैँमा कसरी खुसी हुनु ? झनै पीडा थपिन्छ । उनी मात्र होइन, उनको गाउँका दलित परिवार धेरै ऋणमा डुबेका छन् । माइक्रोफाइनान्सको ऋणले डुबेका इटपारेबासी ऋण तिर्न नसकेर पीडित छन्, यस्तो अवस्थामा उनीहरूले यो दसैँ आउनुभन्दा नआएको भए राम्रो हुन्थ्यो भन्छन् । ४० परिवार रहेको इटपारेमा अधिकांश दलित भूमिहीन परिवार छन्, उनीहरू भन्छन्, दसैँ हाम्रा लागि दशा जस्तो हो।

कालिका २ कालिकास्थान रसुवाका ७० वर्षका कृष्णबहादुर विश्वकर्मा एक्लै बस्छन् । थोरै भएको घरबारी पनि छोराहरूले थाहा नदिई बेचिदिएपछि उनी बेघरबार भए । भूकम्पको अनुदान लिई नयाँ घर बनाउन ठाउँ सम्म छैन । भन्छन्— छोराहरू आफ्नै सुर गरेर बसेका छन् । श्रीमती धेरै पहिले बितिन् । दमको रोगी छु । औषधि किन्नै त मुस्किल छ । कसरी बिहान, बेलुकाको छाक टारौँ भन्ने अवस्थामा केको दसैँ ? केको तिहार ? चाडपर्व आएपछि खर्च र पीडा मात्रै बढ्छ । उनी भन्छन्— खुसी हुने त धन हुनेले हो नि । हामी जस्तो गरिबको भागमा खुसी भन्ने चिज कहिले पो हुन्छ र ?

रसुवाकै ६० वर्षिया भूमिनन्द न्यौपानेको परिवारलाई पनि दसैँको खुसीले भन्दा कसरी टार्ने भन्ने चिन्ताले सताएको छ । भूकम्पले घर भत्केपछि सबैले ढलान घर बनाउन थाले । उनको परिवारलाई पनि ढलान घरमा बस्ने रहर लाग्यो । घरसँगै जोडिएको तरकारी रोपी खाने कुडार नै घडेरीका रूपमा बेचे । घडेरी बिक्री तथा सरकारबाट आएको रकमले पनि घर बन्न मुस्किल भयो । पहिलेको पनि बाँकी र घर बनाएको समेत गरी १० लाख ऋण लाग्यो पुग्यो । न जागिर छ ? न कुनै व्यवसाय ? खेतीको आम्दानीले वर्षभरि खाना पनि पुग्दैन । ऋण तिर्ने अवस्था नभएपछि भर्खरै २२ वर्षका छोरा विदेशिने तरखर गर्दैछन् । छोराको आशामा ८ छोरीपछि जन्मिएको छोरा विदेश गएर के गर्ला भन्ने चिन्ताले बाआमाको आँखा ओभानो छैन । छोरालाई रोकाैं, अर्को उपाय पनि छैन । विदेश जाने भनेर प्रक्रिया मिलाउन भारत गएको छोरा कहिले फर्किने थाहा छैन । दसैँले छपक्कै छोप्दा आठ छोरी, ज्वाइँ, नाति–नातिनी अनि अन्य ईष्टमित्र ठूलै लहरो छ । कसरी टार्ने, कसरी पुर्याउने ? दसैँ पनि हामी गरिबलाई दशा नै भन्दै पिरोलिन्छन्, उनी।

भक्त, सुन्तली, कृष्ण र भूमिनन्दको परिवार त एक प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन् । देशका अधिकांश गरिब परिवारका कथा उस्तै उस्तै हुन्, पात्र मात्र फरक छन् । चाडपर्वको हर्ष, उल्लास र खुसीयाली भन्दा धेरै पीडा छ । दसैँ कसरी मनाउने भन्ने चिन्ता बढी छ । दिनभरि ज्याला मजदूरी गरेर मुस्किलले दुई छाक टार्नुपर्ने बाध्यता भएका गरिब परिवारलाई चाडपर्वको खुसी भन्दा यस्तो बेला लागेको ऋण कसरी तिर्ने भने चिन्ताले पिरोल्छ । समाजमा आफ्नो बाहिरी आवरणको इज्जत कसरी ढाक्ने भन्ने चिन्ता छ । दसैँमा घरमा आउने आफन्तजनलाई कसरी स्वागत गर्ने र खुवाउने भन्ने चिन्ता छ । जीवनभरि मजदूरीको भरमा बाँचेका गरिबहरू कुनै रोग लाग्दा उपचार नपाएर मर्नुपरेका हजारौँ घटना छन् । चाडपर्वका नाममा अनावश्यक खर्च र तडकभडक तथा देखावटीपन कम गर्दा उपयुक्त हुन्छ कि ? हुनेले बढी खर्च गरिँदिँदा, चाडबाड भड्किलो बन्ने रहेछ, देखासिकीमा।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

राजधानीको नयाँ बानेश्वरमा आइप्लेक्स नामको व्यापारिक भवन सञ्चालनमा आएको छ । ...

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमले गत भदौ २० गतेदेखि भारतमा पुनः संचालनमा ल्याएको अन्तर्राष्ट्रिय डाटा रोमिङ सेवा अब थप १३ मुलुकमा विस्तार गरेको...

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

सरकारले बजार अनुगमनलाई तीव्रता दिने भनिरहँदा यसलाई नियमन गर्न बनेको उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ कार्यान्वयनको अवस्था कमजोर छ । ...

टिभिएसको ह्विली बिट्स

टिभिएसको ह्विली बिट्स

नेपालको लागि टिभिएसको आधिकारिक बिक्रेता जगदम्बा मोटर्सले ग्राहकलक्षित ‘टिभिएस दसैंको दौड’ स्किम लागू गरेको छ । ...

टान कार्यसमितिको पदबहाली

टान कार्यसमितिको पदबहाली

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) को ४१औं वार्षिक साधारणसभाबाट निर्वाचित नयाँ कार्यसमितिका पदाधिकारीले पदभार ग्रहण गरेका छन् । ...

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु बैंकले उर्लाबारी नगरपालिकास्थित मदन भण्डारी मेमोरियल ऐकेडेमीमा  एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

एनआइसी एसिया र लोक सेवा आयोगबीच सम्झौता

एनआइसी एसिया र लोक सेवा आयोगबीच सम्झौता

एनआइसी एसिया बैंक र लोक सेवा आयोगबीच राजस्व संकलनसम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

निःशुल्क सेवा प्रदान

निःशुल्क सेवा प्रदान

चितवन कलेज अफ मेडिकल साइन्सेज शिक्षण अस्पताल (पुरानो मेडिकल कलेज) ले संविधान दिवसका अवसरमा बिहीबार बहिरङ (ओपिडी) तर्फको टिकट निःशुल्क...

Ncell Footer Ad