जागिर र हिरोको अफर छोडेपछि उद्योगी

शुक्रबार, २६ असोज २०७५, १६ : ४७ नागरिक

1004


रसियाबाट सिभिल इन्जिनियरमा पिएचडी गरेका ताराप्रसाद पोख्रेल पेशाले उद्योगी हुन् । अग्नि सिमेन्टका सञ्चालक पोख्रेलले अन्य ४ ब्रान्ड सिमेन्ट उत्पादन गरिरहेका छन् । कान्तिपुर इन्जिनियर कलेजका अध्यक्षसमेत रहेका पोख्रेलको अन्य थुप्रै ठाउँमा लगानी र संलग्नता छ । कुनै बेला उनी सरकारको ओभरसियरका रुपमा जागिरेसमेत रहेका थिए । 

सानैदेखि कलाप्रेमी पोख्रेलले ‘मोहनी लाग्ला है’ फिल्मको निर्माता मात्र बनेनन् नयाँ जीवन रेखासहित अरू केही फिल्ममा अभिनयसमेत गरेका छन् । हेर्दा अग्ला र हेन्डसम पोख्रेललाई नेपाली फिल्म क्षेत्रकै चर्चित फिल्म युगदेखि युगसम्ममा मुख्य भूमिका खेल्ने अफरसमेत आएको थियो । सरकारी जागिर र फिल्मको हिरो बन्ने अवसर छोडेका तिनै पोख्रेलसँग नागरिक परिवारका लागि सन्तोष न्यौपानेले गरेको कुराकानी: 

अग्नि सिमेन्टको अहिलेको अवस्था कस्तो ?

अग्नि सिमेन्ट उत्पादन सुरु भएको करिब एक दशक भएको छ । हामीले आफ्नै प्रयासमा धेरै मिहिनेत गरेर उद्योग सुरु गरेका हौं । त्यो बेला नेपालमा लगभग सबै सिमेन्ट विदेशबाट आयात हुने अवस्था थियो ।  
मेरो आफ्नो विषय भएकाले सिमेन्ट उद्योग खोल्नु रुचि पनि हो । सुरुमा हामीले ग्रान्डिङबाट सिमेन्ट उत्पादन सुरु ग¥यौं । सुरुका दिनमा बजार लिन गाह्रो भयो । सुरुका दिनमा उपभोक्ताको विश्वास लिन समय लाग्यो । बिस्तारै हाम्रो गुणस्तर उत्पादनलाई उपभोक्ताले बुझेपछि हामी बजारमा राम्रोसँग गयौं । हामीले गुणस्तरमा विशेष ध्यान दियौं । उपभोक्तामाझ विश्वास जितेका कारण अहिलेको अवस्थामा आइपुगेका हौं । 

तपार्इंहरूका उत्पादन के–के छन् ? 

अहिले हामीसँग ४ वटा ब्रान्ड छन् । पिपिसीमा अग्नि सिमेन्ट, ओरियन्ट सिमेन्ट र त्रिदेव सिमेन्ट छन् र ओपिसीमा अल्फा सिमेन्ट हाम्रा उत्पादन हुन् । 

हाम्रो उद्योग रुपन्देहीमा छ । हामी पूर्वमा जनकपुरसम्म पुगेका छौं । हेटौंडा र पश्चिममा महाकालीसम्म पनि हाम्रो बजार छ । काठमाडौं क्षेत्रमा पनि हामी उपस्थित छौं । 

तपार्इं आफैंले क्लिंकर उत्पादन गर्नु हुन्छ कि हुँदैन ? 

हाम्रो अर्को उत्पादन शुभश्री अग्नि सिमेन्टबाट क्लिंकर उत्पादन सुरु गरेका छौं । प्युठानको खानी प्रयोग गरेर क्लिंकर उत्पादन सुरु गरेका छौं । 

उद्योगमा लगानी थप्दै हुनुहुन्छ ? 

हाम्रो क्लिंकर त आइसक्यो । हामीले यसलाई पनि थप विस्तार गर्ने योजना बनाइरहेका छौं । आफूलाई चाहिनेबाहेक थप क्लिंकर उत्पादन गर्ने सोचमा छौं । 

सिमेन्ट उद्योगमा कहिलेदेखि लाग्नु भयो ?

सन् २००९ देखि सिमेन्ट उद्योगमा लागेको हुँ । 

बजार उपस्थितिमा तपाईंले आफ्नो उत्पादनलाई कहाँ पाउनु हुन्छ ?

हामी परिणाममा अग्रस्थानमा नभए पनि गुणस्तर उत्पादनमा अगाडि नै छौं । बिक्रीको परिणाममा अरु सिमेन्ट अगाडि हुनुहोला तर गुणस्तरको हिसाबले हामी शीर्षस्थान मै छौं ।

तपाईंले गुणस्तरमा राम्रो छ भन्नु भयो । एक ग्राहकले यो सिमेन्ट कुन गुणस्तरको छ भनेर कसरी थाहा पाउन सक्छ ?

हामीले भन्ने र यसको प्रचार–प्रसार गर्नु सैद्धान्तिक कुरा हो । उपभोक्ताले सबैभन्दा पहिला यही कुरालाई विश्वास गर्छन् । 

सिमेन्ट प्रयोग गर्न भन्यो कि आफैँ अनुभव गर्छन कि प्रयोग गरिसकेका अरुलाई यस बारेमा सोध्छन् । त्यस आधारमा सिमेन्ट राम्रो छ कि छैन भन्ने ग्राहकले थाहा पाउँछन् । कुनै उपभोक्ताले घर बनाउँदै छ भने तीन चार महिनाअघिदेखि नै कुन सिमेन्ट राम्रो छ भनेर खोज्न थाल्छ । यसबेला साथीभाइलाई सोधेर सिमेन्ट रोज्ने हुन् । 

विज्ञापन पैसा दिएपछि सबैले गर्न सक्छन् तर उपभोक्ताको मन जित्न भने प्रयोगकर्ताले भनेको आधार, प्राविधिक, इन्जिनियरले भनेको आधारमा गुणस्तरको बारेमा थाहा पाउने हुन् । विज्ञापनले पूर्णरुपमा गुणस्तरलाई प्रमाणित गर्दैन । 

बजारको हिसाबले कुन ठाउँमा धेरै बिक्री हुन्छ ? 

बजारको उपभोगका आधारमा काठमाडौं, रुपन्देही र पश्चिममा हाम्रो बजार क्षेत्र हो । हेटाैंडा र पोखरासम्म पनि हाम्रो सिमेन्टको बजार राम्रो छ । 

अहिले उद्योगको क्षमताको आधा मात्र उत्पादन भइरहेको छ । मंसिर र पुसबाट निर्माण कार्य सुरु हुन्छ । नयाँ योजना आउँछन् । त्यसपछि उद्योग पनि पूर्णरुपम सञ्चालन हुन्छन् । 

सिमेन्ट अरू सामानजस्तो थुपारेर राख्न सकिँदैन । यो उत्पादन भएको तीन महिनाभित्र प्रयोग गर्नु सबैभन्दा राम्रो हो । राख्न त सकिन्छ तर सुरक्षित ठाउँ हुनुपर्छ । भण्डारण गर्दा धेरै चाङ लगाएर, भित्तामा टासेर राख्न हुँदैन । 

सिमेन्टको प्रयोग व्यक्तिगत घर बनाउन र अन्य परियोजना बनाउन प्रयोग भइरहेको हुन्छ । तपाईंको सिमेन्ट कुन क्षेत्रमा बढी खपत भएको छ ? 

नेपाल सरकार र अन्य ठूला योजनाहरूमा ओपिसी सिमेन्ट प्रयोग गरिन्छ । जति पनि निजी क्षेत्रका परियोजनामा पिपिसी सिमेन्ट पनि प्रयोग भएको छ । 

ओपिसी र पिपिसीमा के फरक छ ? 

ओपिसीमा छिटो सेटिङ हुन्छ भने पिपिसीमा अलि ढिला सेटिङ हुन्छ । तर, अन्तिममा दुवैको बजबुती बराबर हुन्छ । ओपिसीले गर्ने काम पिपिसीले गर्न सक्छ । विदेशमा पिपिसी सिमेन्टको प्रयोग राम्रो छ । यी दुई मिसेन्टमा फरक दृष्टिकोणले हेर्नु पर्दैन तर नेपालमा भने अलि चिसो पन भएर चाँडै सेटिङ होस् भनेर ओपिसीको माग छ । सिमेन्ट बनाउने तरिका अलि फरक भएकाले यी दुई सिमेन्टको मूल्यमा पनि केही फरक हुन्छ । ओपिसीमा क्लिंकर र जिप्सनको मात्रा मात्र हुन्छ भने पिपिसीमा क्लिकर, जिप्सन, फ्लाइयसको मिश्रण हुन्छ । 

नेपालमा ओपिसी र पिपिसी भनिन्छ तर विदेशमा सिमेन्टलाई ग्रेडिङका आधारमा वर्गीकरण गरिन्छ नि हैन ? 

ओपिसी र पिपिसीको वर्गीकरण संसारभर मै छ । बाहिर सिमेन्टको बलियोपन नाप्ने  आधारलाई ग्रेडिङ गर्ने भनेर छुट्याइएको हो । ओपिसी र पिपिसी दुवैमा पनि ग्रेडिङ हुन्छ । कुनै प्रोजेक्ट वा संरचना बनाउँदा प्राविधिकले कुन ग्रेडको सिमेन्ट लगाउने भन्ने तोकिदिएको हुन्छ । 

नेपालमा सिमेन्टको ग्रेडिङ किन हुन नसकेको होला ?

नेपाल गुणस्तर तथा नापतौल विभागले ग्रेडिङ गर्ने तयारी गरिरहेको छ । ग्रेडिङ तोक्ने भनेर समिति पनि बनेको छ तर अझै हुन सकेको छैन । हामी पनि लागेको लागै छौं । 

सिमेन्टको ग्रेडिङ गर्ने भनेको तीन चार वर्ष भइसक्यो । यति लामो समयसम्म पनि ग्रेडिङ हुन नसक्नुको कारण के होला ? 

ग्रेडिङ गर्दा सिमेन्टमा के–के कम्पोनेन्ट हुन्छन् भन्ने परिभाषित गर्नुपर्छ । त्यो परिभाषामा कुन कम्पोनेन्टको कति प्रतिशत हुनुपर्छ भन्ने कुरा नटुंगिएको हुनाले यो रोकिएको हो । सायद केही दिनभित्रैमा टुंगिन्छ भन्ने आशा छ । अहिले यो विषय परिषद्मा गएर बसेको छ । 

यसको भित्री पक्ष त भारतको जस्तो ग्रेडिङ प्रणाली बनाउने कि नेपालले आफ्नै किसिमको बनाउने भन्नेमा कुरा नमिल्दा अड्किएको छ भनिन्छ नि !

हामी उद्योगीले भनेको कुरा के हो भने भारतमा पनि धेरै अध्ययन र अनुसन्धान गरेर ग्रेडिङ तोकिएको छ । हामीले फेरि नयाँ अध्ययन गर्नुभन्दा त्यही भारतको अध्ययनको आधारमा गरिदिनु न भन्ने हाम्रो भनाइ हो । त्यो अनुरोधमा परिषद्ले भने सबै भारतको नक्कल किन गर्ने ? त्यसका केही परिवर्तन हुनसक्छ भन्ने धारणा सरकारी पक्षको रहेको छ । यसै विषयमा कुरा अल्झिएको हो । 

नेपाली सिमेन्टको ग्रेडिङ नहुँदा ठूला प्रोजेक्टमा स्वदेशी सिमेन्ट प्रयोग हुन सकेको छैन । यसमा सरकार र उद्योगीहरू किन नसोच्नु भएको ?  

नेपाल सरकारले गर्ने जुन–जुन टेन्डर छन्, त्यसमा उहाँहरूले ग्रेडिङ गरेको सिमेन्ट प्रयोग गर्नुपर्छ भनेर तोक्नु हुन्छ । नेपाल सरकारका योजना, विदेशी सहयोगका ठूला परियोजनामा ग्रेड लेखेकै सिमेन्ट चाहिन्छ । हाम्रोमा भने ग्रेड छैन । हामीले ५३ ग्रेडकै सिमेन्ट उत्पादन गरे पनि यसैकारणले ठूला परियोजनामा नेपाली सिमेन्ट प्रयोग गर्न सकिएको छैन । यसै कारण सरकार संलग्न भएका ठूला योजनामा नेपाली सिमेन्ट प्रयोग हुँदैन तर निजी क्षेत्रबाट बनाउने योजनामा भने नेपाली सिमेन्ट प्रयोग भइरहेको छ । हामीले धेरै पहिलेदेखि भनिरहेको विषय हो ।

भारतबाट ल्याउँदा अर्को फाइदा भनेको ठूला योजनाका लागि आएको सिमेन्ट र फलामे डन्डीमा भन्सार शुल्क लाग्दैन । भन्सार नतिरेपछि उताको सिमेन्ट हाम्रोभन्दा सस्तो पर्छ । हाम्रो उत्पादनको लागत धेरै छ।

यसका लागि विदेशबाट कति सिमेन्ट आउँछ ? 

यो प्रोजेक्टको आधारमा निर्धारण हुन्छ । प्रत्येक वर्ष मुलुकमा कति योजना सञ्चालनमा आउँछन् त्यसका आधारमा चाहिएको सिमेन्ट आउने हो । यी परियोजनाका लागि सरदर अहिले १५ प्रतिशत सिमेन्ट आयात हुन्छ । 

यदि नेपाल सरकारले स्वदेशी उत्पादनलाई पनि ग्रेडिङ गरिदियो भने त्यो आयात पनि बन्द हुन्छ । हामीले उनीहरूले खोजेको ग्रेडको सिमेन्ट उपलब्ध गराउन सक्छौं । 

मुलुकमा कति सिमेन्ट उद्योग छन् ? त्यसमध्ये कति उद्योगले आफँै क्लिंकर उत्पादन गर्छन् ?

मुलुकमा झन्डै ५० वटा सिमेन्ट उद्योग रहेका छन् । झन्डै १५ वटा उद्योगले क्लिंकर पनि उत्पादन गरिरहेका छन् ।  

मुलुकमा सिमेन्ट उद्योगमा लगानी बढिरहेको छ । उत्पादन पनि बढिरहेको छ । के नेपालले सिमेन्ट निर्यात गर्न सक्ने अवस्था छ ? 

अहिले विदेशी लगानीका दुईवटा सिमेन्ट उद्योग आएका छन् । यी उद्योगले पूर्ण उत्पादन सुरु गरेपछि स्वदेशको माग पूरा हुन्छ । भइरहेका उद्योगले पनि क्षमता वृद्धि गरिरहेका छन् । अब बढी भएको सिमेन्ट भए के गर्ने भन्ने समस्या छ । 

यसको विकल्प भनेको हामीले अफ सिजनमा जसरी आधा मात्र चलाइरहेका छौं त्यसरी नै आधा चलाउनुपर्ने अवस्था हुनसक्छ । क्षमताको ४० प्रतिशत वा ३० प्रतिशत चलाउने गर्नुपर्ने हुन्छ । बजारमा सामान बिक्री नभएपछि सबै उद्योगले उत्पादन घटाउनु पर्छ । 

अर्को उपाय भनेको भारतमा निर्यात गर्ने हो । तर, समस्या भनेको हाम्रो सिमेन्टको उत्पादन लागत भारतको सिमेन्टको भन्दा धेरै छ । यसका केही कारण छन् ।

पहिलो कारण भनेको हाम्रो स्वदेशी कोइला छैन । सिमेन्ट उत्पादनमा कोइलाको झन्डै ५० प्रतिशत भूमिका हुन्छ । चुनढुंगाभन्दा पनि महँगो छ । 

त्यसैगरी, भारत कोइला ट्रेनबाट सिमेन्ट उद्योगमा सिधै पुग्छ । हाम्रो भने, दक्षिण अफ्रिकाबाट कलकत्ता, हल्दिया आउँछ । त्यहाँ अनलोडिङ हुन्छ । त्यहाँ रेक नपाए ६ महिनासम्म स्टक बस्छ । रेक पाएपछि रक्सौलसम्म आउँछ । त्यहाँ अनलोड हुन्छ । फेरि त्यहाँबाट वीरगञ्ज पारिसम्म आउँछ । त्यहाँ फेरि अनलोड गर्नु प-यो । त्यहाँबाट फेरि बल्ल उद्योगसम्म आउनु प-यो । यसरी ६–७ महिना लगाएर हाम्रो उद्योगमा कोइला आउँदा कति महँगो पर्ला !

हाम्रो ढुवानी खर्च धेरै छ । सबै उद्योगको खानीबाट चुनढुंगा कारखानासम्म ल्याउने दूरी ५० देखि ८० किलोमिटर छ । पहाडको सानोबाटोमा ठूला भारवहन गर्ने ट्रक चलाउन सकिँदैन । सानो ट्रकले बोकेर ल्याउँदा लागत धेरै छ । 

भारतमा जहाँ खानी छ, त्यसैको आसपासमा क्लिंकर र सिमेन्ट उद्योग राखिएको हुन्छ । त्यसै ठाउँमा रेल पनि पुगेको हुन्छ । कुनै पनि ठाउँमा ट्रक प्रयोग भएको देखिँदैन । ढुवानी खर्च धेरै कम छ, उनीहरूको । 
भारतको सिमेन्ट सस्तो हुनेको अर्को कारण हाम्रोमा भन्दा भारतको विद्युत् पनि सस्तो छ । 

मुलुकमा चुनढुंगा खानी प्रशस्त हुँदाहुँदै पनि वार्षिक अर्बौंको क्लिंकर ल्याउनु परेको छ । हामीलाई चाहिने आफैं उत्पादन गर्न किन नसकिएको हो ? 

हाम्रोमा जसले क्लिंकर उत्पादन गरिरहेका छन् उनीहरूले आफैँ मात्र खपत गरेका छन् । अरु उद्योगलाई बेच्न सकेका छैनन् । अबको ढेड–दुई वर्षमा हामीलाई चाहिने क्लिंकर आफैँ उत्पादन गर्न सक्ने हुन्छाैं । 

गत वर्ष मात्रै झन्डै ३० अर्बको क्लिंकर आयात भएको छ । सरकारले चालु आवको अन्त्यसम्म यस्तो आयातलाई शून्यमा झार्छौं भनेको छ । के यो सम्भव छ ? 

यो वर्ष आयात धेरै घट्छ तर शून्य नै त नहोला । जसरी उद्योगहरू क्षमता वृद्धि गर्नुपर्ने हो त्यो नभएकाले धेरै आएको हो । मलाई लाग्छ यो वर्ष आधा घट्छ होला । 

चुनढुंगा खानी पाउन पनि समस्या छ भनिन्छ नि । खास समस्या के हो ? 

खानी छन् तर हामी आफैंले गएर खोज्नु पर्छ । खानी तथा भूगर्भ विभागले खानी खोजेर दिँदैन । विभागले आफैं खोजेको खानी टेन्डर गर्छ । टेन्डर पक्रियामा आएका खानी धेरै कम छन् । विभाग यो सबै गर्न सक्षम देखिँदैन । 

कुनै पनि व्यक्ति वा कम्पनीले खोजतलासको लाइसेन्स लिन्छ । यदि खोजतलास गर्दा खानी भेटियो भने कि आफैं उत्पादन गर्नु प-यो कि बाहिर बेच्नु प-यो । आफैं उत्पादन गर्न नसक्नेले अरुलाई  खानीको लाइसेन्स बेच्ने गरेका छन् । 

उद्योगीले आफैं खोजतलास गरेर खानी भेट्याउने काम गर्दैनन् । त्यस्तो गर्ने मान्छेहरू छन् । उनीहरू फाइदा उठाइरहेका छन् । खोजतलास लाइसेन्स दिँदा नै विभागले रोक्न सक्यो भने मात्र यो रोकिन्छ । 

खोजतलास लाइसेन्स दिँदा नै हैसियत बुझेर दिनु प-यो भनिरहेका छौं । खोजतलास लाइसेन्स लिएपछि नामसारी गर्न नपाइने बनाउनु पर्छ भन्यो भने मात्र यो रोकिन्छ । जति वर्षसम्म ओगटेर राख्छ त्यसअनुसारको फाइन तिराउन सकेमा रोक्न सकिन्छ । राम्रो नीतिको खाँचो छ । विभागले उद्योगीलाई खानीका लागि सहयोग गरेको छैन । त्यसले गर्दा खानी कोसँग छ भनेर खोज्दै हिँड्नु पर्छ । खानी विभाग नै यसको प्रमुख जिम्मेवार पक्ष हो । 

सिमेन्ट उद्योगमा रहेका चुनौतीहरू के–के हुन् ? 

पहिलो चुनौती विद्युत हो । विद्युत अझै पनि महँगो छ । यति ठूलो उद्योगका लागि १३२ केवीबाट विद्युत पाउनुपर्ने हो तर ११ र ३३ केवीबाट विद्युत प्रयोग गरिरहेका छन् । १३२ केवीबाट दियो भने सस्तो र गुणस्तरीय पाउँथ्यौं । 

कोइलाको ठूलो समस्या छ । कोइला ल्याउने संयन्त्र झन्झटिलो छ । जसरी मुलुकमा ठूलो लगानी लगाएर उद्योग आए तर त्यसलाई चाहिने कोइला ल्याउने छरितो संयन्त्र विकास गर्न सकिएन । नेपाल सरकार पछिल्लो समयमा ध्यान दिएर लागेको देखिन्छ । कोइला ल्याउने नाका वीरगञ्ज मात्र रहेको छ । जोगवनी, भैरहवा, नेपालगञ्ज, कैलावासमा खोल्दियो भने बल्ल लागत सस्तो पर्छ । 

चुनढुंगा खानीबाट उद्योगसम्म ढुवानी गर्ने बाटो धेरै साँगुरो छ । कम गुणस्तरका छन् । यी बाटो राम्रो र फराकिलो बनाउन आवश्यक छ । बाटो राम्रो भएन भने लागत धेरै बढ्छ ।  

अर्को ठूलो समस्या भनेको स्थानीय समस्या छ । चुनढुंगा खानीमा रहेको स्थानीय बसोबासलाई पुनस्र्थापना र त्यहाँका समस्या समाधान गर्नुपर्छ । सरकार, उद्योगी र स्थानीय मिलेर ती समस्या समाधान गर्नुपर्छ । एकातिर सरकारले उद्योग खोल्ने र रोजगार सिर्जना गर्ने भन्छ तर अर्कोतिर राम्रोसँग उद्योग सञ्चालन गर्न राम्रो नीति छैन । उद्योग खोलिन्छ भने त्यहाँको जनताको जिम्मेवारी सरकारले लिनुपर्छ । सरकारले सहयोग गर्नुपर्छ । 

पहाडमा चुनढुंगा उत्खनन्देखि ढुवानी गरेर उद्योगसम्म ल्याउँदा देखिने नदेखिने धेरै समस्या छन् । स्थानीयबाट पनि धेरै समस्या सृजना भइरहन्छन् । 

श्रम र कामदारको समस्या कस्तो छ ? 

उद्योग चलाउनलाई आवश्यक कामदारको समस्या छ । नेपालमा सिमेन्ट उद्योग चलाउने हामी पहिलो पिँढी हौं । हामीलाई दक्ष जनशक्ति छैन । भारतबाट पनि दक्ष जनशक्ति ल्याउनुपरेको छ । 

सरकारले ७–८ वर्षदेखि नै चुनढुंगा खानीसम्म प्रसारण लाइन र पहुँच मार्ग बनाउने भनेर बजेट विनियोजन गर्दै आएको छ । यो योजना किन सफल हुन सकेको छैन ? 

प्रगति नै नभएको होइन । सरकारले दिएजस्तो र उद्योगीले केही पाए जस्तो भएको छ तर प्रतिफल राम्रो छैन । बजेट कनिका छरेजस्तै दिइएको छ । दिएको पैसाले पुग्दैन । उद्योग स्थापना भइसक्छ तर बाटो नबन्ने समस्या छ । सरकारले कुन उद्योग चलाउनुभन्दा अघि नै बाटो बनाउनु पर्छ । सरकारले चाहिने बजेट दिँदैन । ठेक्का समयमा हुँदैन । ठेकेदारले समयमा काम गर्दैनन् । 

सरकारले जति बजेट छुट्याउँछ त्यो उद्योगीलाई दिनुपर्छ भनेका छौँ । त्यो भए हामीले समयमै बाटो बनाउँछौं भनिरहेका छौँ । यो कुरा एकपटकको बजेटमा पनि आएको थियो तर कार्यान्वयन भने हुन सकेको छैन । 

बैंकबाट हुने लगानीको अवस्था कस्तो छ ? 

हाम्रो अर्को समस्या भनेको बैंकको पनि हो । हाम्रोजस्तो मुलुकमा लगानी पाउन पनि गाह्रो छ । बैंकको ब्याज पनि धेरै महँगो छ । हामीले १२–१३ प्रतिशत ब्याज दिएर कसरी उद्योग सञ्चालन गर्न सक्छौं !

एकातिर उपभोक्ताले सिमेन्टको भाउ महँगो भन्नुहुन्छ तर उतातिर हामीले धेरै ब्याज तिर्नुपरेको बुझ्नु हुन्न। अहिले सिमेन्ट भनेको राष्ट्रिय प्राथमिकताको उद्योग भन्छ तर यस उद्योगलाई कुनै पनि सुविधा दिइएको छैन । 

मुलुकमा भौतिक पूर्वाधार बन्न बाँकी नै छन् । सानादेखि ठूला योजन तर्जुमा भइरहेका छन् । यस हिसाबले आगामी दिनमा सिमेन्टजस्ता निर्माण सामग्रीको बजार राम्रै हुनसक्छ ?

नेपाल द्रूत रुपमा विकास भइरहेको देश हो । यहाँ बाटो बनाउन नै बाँकी छन् । नयाँ बाटो बनाउन बाँकी छ भने भएकालाई पनि विस्तार गर्नु पर्नेछ । सुरुङ मार्ग बनाउनुपर्ने छ । हाम्रो जस्तो पहाडी मुलुकलाई सिमेन्टको माग धेरै बढ्दै जानेछ । 

सिमेन्टको माग र आपूर्ति कस्तो ?  

अहिले मुलुकको सिमेन्टको माग भनेको ८.५ मिलियन टन हो भने सप्लाइन ७.५ मिलियन टन जति छ । आपूर्ति बढ्दै जाने देखिन्छ । पाँच वर्षपछि त सिमेन्ट उत्पादन फालाफाल हुनेछ । 

पाँच वर्षपछि सिमेन्ट आपूर्ति मागभन्दा धेरै हुन्छ भन्नु भयो । त्यस अवस्थामा के गर्ने त ? निर्यात गर्ने अवस्था पनि छैन भन्नुहुन्छ । 

हामी मुलुकमा आर्थिक उन्नति हुन्छ र सिमेन्टको माग पनि बढ्दै जान्छ भनेर उद्योग खोलेका हौं । तर उत्पादन बढ्ने तर माग बढेन भने त त्यो अवस्थामा हाम्रो उद्योगको सिमेन्ट उत्पादन घटाउनु पर्छ । माग भएन भने त बन्द पनि गर्नुपर्ने अवस्था हुनसक्छ तर हामीले उद्योग बन्द गर्नुपर्छ भनेर खोलेको होइन । माग बढ्छ र उद्योग राम्रोसँग चल्छ भनेर खोलिएको हो । 

मुलुकमा सिमेन्ट उद्योगमा लगानी र रोजगारीको अवस्था कस्तो छ ? 

अहिले मुलुकको सिमेन्ट उद्योगमा ६५ देखि ७० अर्ब जति लगानी छ । यस क्षेत्रमा प्रत्यक्षरुपमा ३० देखि ४० हजारले रोजगारी पाइरहेका छन् । अप्रत्यक्ष रुपमा ड्राइभर, डिलरजस्ता लाखौंले रोजगारी पाइरहेका छन्। 

तपाईं आफैँ इन्जिनियर र उद्योगी हुनुहुन्छ । नेपालका अबका सम्भावनाका क्षेत्र के–के हुन् ? 

अहिले पूर्वाधार निर्माण नै सबैभन्दा बढी सम्भावनाको क्षेत्र हो । बाटो, पुल, सुरुङ मार्ग, रेल मार्ग बनाउँनै बाँकी छ । यी क्षेत्रमा ठूलो लगानी हुनेवाला छ । 

साथै, जलविद्युत आयोजनामा पनि सिमेन्टको ठूला प्रयोग हुनेवाला छ । सहरी विकास पनि हुनै बाँकी छ । सहर विस्तार हुदैछन् । त्यहाँ सिमेन्टको माग ठूला हुनेछ । 

अब मुलुकमा लगानीका ठूलो सम्भावना भएका क्षेत्रहरू कुन–कुन होलान ?

अहिलेको अवस्थामा लगानीको क्षेत्र भनेको कृषि क्षेत्र पनि हो । मुलुक कृषि क्षेत्रमा धेरै पछाडि छ । कृषि र कृषिका आधारमा उद्योगको सम्भावना धेरै छ । दैनिक उपभोग्य उत्पादन सबैलाई चाहिने वस्तु हुन् । हामीले गर्न सक्ने क्षेत्र पनि कृषि हो । कृषिमा आधुनिकीकरण गर्न आवश्यक छ ।  खानेकुरा सबैभन्दा महŒवपूर्ण वस्तु हो । अरु सामान आयात गर्न सकिएला तर मान्छेले खाने चिज आफैँ उत्पादन गर्नुपर्छ । 
अर्को सम्भावनाको क्षेत्र भनेको औषधि उद्योग पनि हो । अहिले मुलुकलाई चाहिने ६०–७० प्रतिशत औषधि भारतबाट आइरहेको छ । 

अब तपाईंको व्यक्तिगत र करियरका कुरा गरौं । तपाईंको करियर कसरी, कहाँबाट सुरु भयो ? 

मैले हाइस्कुल भैरहवामा पढेको हुँ । पुल्चोकमा सिभिल इन्जिनियरिङमा डिप्लोमा गरेँ । त्यसपछि २०४२ सालतिर नेपाल सरकारको सार्वजनिक निर्माण शाखामा ओभरसियर भएर तीन वर्ष जागिर गरेँ। 

शिक्षा मन्त्रालयबाट नेपाल सरकारको छात्रवृत्तिमा बाहिर पढ्ने अवसर पाएँ । पूर्व सोभियत संघमा इन्जिनियरिङमा मास्टर डिग्री गरेँ । १९९१ मा मैले पढाइ सकेपछि शिक्षा मन्त्रालयमै फर्केर आएँ । शिक्षा मन्त्रालयले उद्योग मन्त्रालयमा पढाइदियो । तर, त्यहाँ जागिर छैन भन्नु भयो । त्यसो भए मैले पिएचडी गर्न जान्छु अनुमति दिनुस् भनेँ । 

मैले पढेको कलेजमा पिएचडी गर्न छात्रवृत्ति दिन्छु भनेको थियो तर मन्त्रालयबाट अनुमति पाइनँ । चिठी पनि दिनु भएन । पछि म आफैँ पढ्न गएँ । पिएचडी गरेर आएँ । १९९७ मा राजा वीरेन्द्रबाट महेन्द्र विद्याभूषण पाएँ । नेपालमा काम गर्ने अवसर नमिलेपछि पुनः रसिया गएर काम गर्न थालेँ । म पढेको युनिभर्सिटीमा रिसर्च काम थालेँ र मेरो व्यवसाय पनि सुरु गरेँ । रसियामा १४ वर्ष बसेर सन् १९९९ मा नेपाल फर्किएँ । 

नेपाल फर्किएपछि के–के गर्नु भयो ? 

नेपालमा आएर कान्तिपुर इन्जिनियरिङ कलेजको स्थापना गरेँ । म त्यसको अध्यक्ष छु । यो कलेजबाट १ हजार ५ सय विद्यार्थी उत्तीर्ण भइसकेका छन् । 

निर्माण व्यवसायीका रुपमा बज्रगुरु कन्स्ट्रक्सन कम्पनीमा पनि काम गरेँ । अहिले म त्यसमा संलग्न छैन । रसुवाको मैलुङ खोला जलविद्युत आयोजनामा पनि मेरो लगानी छ । स्टार हस्पिटलमा पनि निर्देशक छु ।
२०६८ सालमा ‘मोहनी लाग्ला है’ भन्ने फिल्मको निर्मातासमेत बनेँ । हामी दाजुभाइ मिलेर यसमा लगानी गरेका थियौँ । यसको निर्देशक कुन्दन खनाल हुनुहुन्थ्यो । फिल्म राम्रोसँग चल्यो पनि । सायद लगानी उठेको थियो होला । त्यो बेला फिल्मको राम्रो माहोल थियो । 

हामी राम्रोसँग जाने भन्ने योजना थियो । नेपालमा ठूलो स्टुडियो बनाउने भनेर योजना पनि अगाडि सारेका थियौँ । तर, त्यही बेला राजा वीरेन्द्रको घटना भयो । हाम्रो योजना पनि अगाडि बढ्न सकेन । माहोल बिग्रियो ।  

नयाँ जीवन रेखामा कलाकारको रुपमा काम गरेको छु । यो फिल्ममा निर शाहको साथी अर्थात् विदेशी व्यापारी भएर खेलेको छु । यो झन्डै दस वर्षअघिको कुरा हो । म अरु तीन–चारवटा फिल्ममा पनि सानो रोलमा खेलेको छु । 

फिल्ममा कसरी जोडिन आउनु भयो ? 

म सानैदेखि कलाप्रेमी मान्छे हुँ । फिल्ममा खेल्ने भन्ने रुचि थियो । म रसियाबाट दुई वर्षपछि बिदामा आएको बेला २०४८ सालतिर हिरोको भूमिकामा फिल्म खेल्ने अफर आएको थियो । हिरोको रोल खेल्न अफर आएको थियो । फोटो कन्सर्नमा गएर फोटो सेसन पनि गरेँ । त्यो फोटो अझै पनि छन् । 

मलाई त्यो बेला दुई महिना समय चाहिन्छ भन्नुभएको थियो तर म एक महिनाका लागि मात्र बिदामा आएको थिएँ । मैले समय दिन सकिन र मैले आफैँ छोडेँ । 

त्यतिखेर फिल्म खेल्नुभएको भए तपाईंको करियर नै फरक पर्ने रहेछ है ?

हो, म त्यो बेला फिल्म खेलेको भए सायद यो उद्योगमा आउने थिइन् । जुन फिल्ममा म खेल्न पाइनँ । त्यो एक नेपाली फिल्मको महत्वपूर्ण फिल्म थियो । त्यो फिल्मको नाम थियो– युगदेखि युगसम्म । 

परिवारमा को–को हुनुहुन्छ ?

श्रीमती ओल्गा पोख्रेल, उनी बेलारुसकी हुन् । रसियामा मास्टर पढ्दा बिहे भएको हो हाम्रो । दुई छोरी छन्, रीता र सीमा । जुम्ल्याहा हुन् । बेलायतमा फेसन डिजाइनर छन् ।

उद्योगदेखि विभिन्न ठाउँमा संलग्न हुनुहुन्छ । समयको व्यवस्थापन कसरी गर्नु हुन्छ ? 

एकै ठाउँमा धेरै समय दिनु पर्दैन । अनुभवले सबै सिकाउँछ । काम गर्नेहरू सबै ठाउँमा छन् । उहाँहरूलाई व्यवस्थापन गर्ने हो । समय पुग्दैन तर पनि मिलाउनु पर्छ । 

खानपिनमा रुचि कस्तो छ ? 

एकदमै सादा खाना मन पर्छ । बढी भेज मन पर्छ । सोसल ड्रिग्स पनि गर्छु ।  रसियनमा हुँदा धेरै खानपिन पनि भयो । विद्यार्थी जीवन थियो तर अहिले व्यस्त दैनिकी छ । धेरै जिम्मेवारी छ र स्वास्थ्यको पनि ख्याल गर्नुपर्छ । मलाई बढी रेड वाइन मन पर्छ ।  

तपाईंको अनुभवमा नेपालमा उद्यमीलाई कसरी हेरिन्छ ? उद्यमी बन्न के–के चुनौती छन् ? 

धेरै राम्रो प्रश्न गर्नु भयो । जति मैले सोचेको थिएँ । मैले जति पनि अध्ययन गरेँ, त्यो प्रयोग गर्ने क्षेत्र यही हो । मैले यो उद्योगमा धेरै मिहिनेत गरेको छु । जति सुकै गरे पनि नेपालको परिस्थिति, यहाँको काम गर्ने तरिका बेग्लै छ । नेपालमा नीतिहरू छन् तरसही तरिकाले कार्यान्वयन हुँदैन । धेरै कामहरू भनसुनको आधारमा हुन्छन् । ‘स्मुथ’ तरिकाले कुनै पनि काम हुँदैनन् । 

विदेशमा हेर्ने हो भने मान्छेको अनुहार नै नहेरी काम सकिन्छ । कागजपत्रको आधारमा । किन भएन भन्ने कुरा पनि कागज वा इमेलबाट हुन्छ । यहाँ भने आफू नपुगी काम हुँदैन । समय हुँदैन तर त्यहाँ पुग्नै पर्छ । समय तालिकामा कुनै पनि काम हुँदैन । सिस्टम नै सही तरिकाको छैन । यसले गर्दा भने समय व्यवस्थापन गर्न गाह्रो हुन्छ । 

हामीलाई ठूला कर दाता भनिन्छ तर त्यसअनुसारको व्यवहार राज्यबाट हुँदैन । ठूला कर दाता बन्न कति धेरै मिहिनेत चाहिन्छ । कति लगानी हुन्छ । मानसिक तनाव कति छ त्यसको मूल्यांकन नै गर्न सकिँदैन । राज्यले उद्यमी पनि राज्यका एक अंश हुन् भन्ने बुझ्नुपर्छ । यस्तो भयो भने मात्र हामीलाई पनि कर्तव्य पालन गर्न उत्साहित बनाउँछ । 

सामाजिक रुपमा उद्यमीलाई कसरी हेरिन्छ ? 

समाजले उद्यमीप्रति हेर्ने दृष्टिकोण अलि सकारात्मक छ, व्यापारीलाई भन्दा । सरकारले रोजगारी दिन सकेको छैन तर एक उद्यमीले रोजगारी दिएको छ भन्ने धारणा समाजमा छ । 

अविकसित देश हो सबै ठाउँमा एउटै छैन । कतिपय ठाउँमा नकारात्मक धारणा पनि छ । निर्माण व्यवसायीलाई ठगी हुन, उद्योगी व्यापारीलाई धेरै नाफा लियो भन्ने धारणा पनि छ । म के भन्छु भने हाम्रो देशमा सबै कुरा बुझ्ने क्रम मै छ । 

तपाईंलाई अहिले हामी उद्योगीको रुपमा कुरा गरिरहेका छौं । शिक्षा मन्त्रालयले जागिर दिएको भए वा फिल्ममा अफरलाई स्वीकारेर खेल्नुभएको भए अर्कै करियर हुन्थ्यो होला । तपाईंले टर्निङ प्वाइन्ट केलाई मान्नु हुन्छ ? 

म रसियाबाट फर्केपछि सरकारले जागिर दिएको भए म अर्कैै ठाउँमा हुन्थेँ होला । सचिव भएर रिटायर्ड हुन्थेँ होला । अथवा, फिल्म खेलेको भए अर्कै दुनियाँमा हुन्थेँ होला । 

म युरोपमै बसेर पनि काम गर्न सक्थेँ । मेरो परिवार उतै थियो तर मैले धुलो मैलो भए पनि नेपालमै केही गर्नुपर्छ भनेर आएँ । मैले देश सम्झेर आएको हुँ । मेरा धेरै साथी अमेरिका, अस्ट्रेलिया बसेका छन् । मेरी श्रीमती विदेशी हुँदाहुँदै पनि दुवैजनाको सहमतिमा नेपालमै केही गरौं भनेर आएको हुँ । 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

यसरी फेक सब्सक्राइबर हटाउने काम आज देखि सुरु भएर डिसेम्बर २१ सम्म हुनेछ । ...

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

तपाईं पनि नयाँ माइक्रोवेभ किन्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने यी कुराहरु ध्यानमा राख्नुहोस् : ...

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

यो स्कूटरले नेपाली बजारमा पहिले देखि उपलब्ध भएका होन्डा ग्राजिया, टिभीएस एनटोर्क र हालै रिलिज भएको भेस्पा नोट्टेसंग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ...

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

क्वाल्कमका अनुसार यस स्मार्टफोन प्रोसेसरले 5G नेटवर्कमा बहु जीबीसम्मको डाउनलोड स्पिड प्रदान गर्न सक्नेछ | ...

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

माइक्रोसफ्टको फन्ट मेकर एपबाट आफ्नै अक्षरको फन्ट बनाउन सम्भव छ ! ...

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

यो स्कूटरले नेपालमा उपलब्ध अन्य १२५ सिसिका स्कूटरहरुसंग प्रतिस्पर्धा गर्ने छ | ...

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

यदि स्मार्टफोन हरायो वा चोरी भइहाल्यो भने यी गर्नुहोस् : ...

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

यी १६ वटा क्यामराहरु ४x४ को ग्रिडमा राखिने छ | ...