सिक्टाको स्थलगत छानबिनमा संसदीय समिति

यथास्थितिमा अायाेजना अघि नबढाउन स्थानीयको आग्रह

बिहिबार, २५ असोज २०७५, ०६ : ३५ अर्जुन ओली

नेपालगन्ज - राष्ट्रिय गौरवको सिक्टा सिँचाइ आयोजनालाई यथास्थितिमा अघि नबढाउन स्थानीय बासिन्दाले संसदीय समितिसँग आग्रह गरेका छन्। आयोजनाको पश्चिम मूल नहर परीक्षणका क्रममा गत साउन ७ गते ढकेरीस्थित चंगाई नालानजिक भत्केको थियो । त्यसअघि २०७३ असार १४ गते पनि ढकेरीस्थित झिझरी खोलाछेउमा परीक्षणकै क्रममा मूल नहर भत्किएको थियो। पटक–पटक सिक्टाको मूल नहर भत्किएपछि स्थानीय बासिन्दाले संसदीय समितिमार्फत छानबिन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका थिए।

आयोजनाको स्थलगत अनुगमन गर्न आएको संघीय संसद्को कृषि सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समितिका पदाधिकारीसमक्ष स्थानीयले यथास्थितिमा काम अघि बढाए पुरानै समस्या दोहोरिने ठोकुवा गरे। समितिका सभापति पूर्णाकुमारी सुवेदीको नेतृत्वमा बाँके आइपुगेको उक्त टोलीलाई सुझाव दिँदै अधिकांश स्थानीयले सिक्टाभित्र चरम भ्रष्टाचार मौलाएकाले मूल नहर पटक–पटक भत्किने समस्या दोहोरिएको बताए।

राप्तीसोनारी गाउँपालिका वडा नम्बर ८, बालापुरका कमानसिंह खनालले यथास्थितिमै सिक्टा अगाडि बढाउने काम नगर्न सचेत गराए। ‘नहर बनाउने क्रममा नै हामीले बारम्बार माटो खराब छ, परीक्षण गरेर मात्र काम गर्नुस् भनेर भनेका थियौं,’ उनले विगतलाई स्मरण गर्दै भने, ‘आयोजनाका कर्मचारी र ठेकेदारले आफ्नो फाइदा हेरेर काम गरे, काममा चरम लापरबाही भयो, आज त्यही भएर सिक्टाको यो हविगत भएको छ।’ सिक्टाभित्रको कमजोरी सबैलाई थाहा भए पनि चुपचाप रहेको खनालले बताए।

राप्तीसोनारी–९, ढकेरीका श्रीधर उपाध्यायले सिक्टा नहर कमसल निर्माण हुँदा बालापुरदेखि ढकेरीसम्मको पाँच किलोमिटर क्षेत्र अत्यन्त जोखिम अवस्थामा रहेको सुनाए। ‘नहरको दायाँ–बायाँ किनारमा मानव बस्ती छ, नहरको पाँच किलोमिटर क्षेत्र अत्यन्तै कमजोर हिसाबले बनेको छ,’ उनले भने, ‘कमजोर हिसाबले निर्माण हुँदा २०७३ मा नहर भत्कियो, तत्काल छानबिन गरेको भए अहिले फुट्ने थिएन, अझै पनि हामीलाई शंका नै लाग्छ।’

मूल नहर भत्केको तीन महिना पुग्न लाग्दा संसदीय समिति स्थलगत अध्ययनका लागि आएकोमा स्थानीय बासिन्दा आक्रोशित छन्। सिँचाइ मन्त्रालय र अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले गठन गरेको समितिले छानबिनको काम टुंगोमा नपु-याएकोमा प्रभावित क्षेत्रका स्थानीयले शंका व्यक्त गरेका छन्। बालापुरका शिक्षक मोहन खत्रीले संसदीय समितिले स्थलगत रुपमा यथार्थ कुरा लिएर भ्रष्टाचारीलाई कारबाही गर्नुपर्ने माग गरे। ‘सिक्टाको मूल नहर भत्केर र चर्केर कुनै ठाउँ खाली छैन,’ खत्रीले भने, ‘एक त माटो कमजोर छ, त्यसमा पनि ठेकेदार र कर्मचारी मिलेर कमसल निर्माण गर्दा सिक्टालाई कमजोर बनाए।’

नहर बन्ने क्रममा बालापुरका स्थानीयले गाउँको उत्तरतिरबाट नहर लैजानुपर्ने माग गर्दै आन्दोलन चर्काएका थिए । आफूहरुले माटो कमजोर रहेको भन्दै साबिककै क्षेत्रबाट नहर लैजानुपर्ने माग गरे पनि जानी–जानी घुलनशील माटो रहेको क्षेत्रबाट नहर खनेको स्थानीय बताउँछन्। राप्तीसोनारी–९ का वडा अध्यक्ष महावीर ओलीले भने, ‘माटो कमजोर रहेको कुरा जानकारी दिँदादिँदै बालापुर गाउँभन्दा माथिबाट नहर किन खनिएन? जानीजानी किन कमजोर क्षेत्रबाट नहर खन्ने काम भयो? कमसल माटो रहेको थाहा पाए पनि ल्याब टेस्ट किन गरिएन?’ यी तीन प्रश्नको उत्तर खोजेपछि सिक्टाभित्रको अनियमितता सजिलैसँग पत्ता लाग्छ।’

सिक्टाको काम गर्दा ठेकेदार कालिका कस्ट्रक्सन कम्पनीले स–साना पेटी ठेकेदारलाई समेत काम दिएको र उनीहरुले गुणस्तरमा ध्यान नदिँदा नहर कमजोर हुन पुगेको पनि संसदीय टोलीलाई बताएका छन्। राज्यको अर्बौं रूपैयाँ लगानी लागेको सिक्टाको गुणस्तरमा बारम्बार प्रश्न उठिरहँदा र सिक्टाकै कारण जनताले दुःख पाइरहँदा सरकार र सांसदले समयमा चासो नदेखाएकोमा पनि आपत्ति जनाए।

‘सिक्टाको काम सुरु गर्दा एकदमै उत्साहित भएका थियौं, हाम्रो त्यो उत्साह अहिले दुःखमा परिणत भएको छ,’ कचनापुरका बहादुर केसीले भने ‘सिक्टाको मूल नहर कमजोर हिसाबले निर्माण हुँदा धेरै परिवार बाढीबाट बिस्थापित भएर झुपडीमा बस्नुपर्ने अवस्था आएको छ।’ सिक्टाको समस्याग्रस्त क्षेत्रको समयमै गुणस्तरीय पुनःनिर्माण नगरे भविष्य अन्योलग्रस्त बन्ने उनी बताउँछन्।

संसदीय समितिले बुधबार सिक्टा सिँचाइ आयोजनाको अगैयास्थित हेडवक्र्सदेखि जेठी नालासम्मको पश्चिम मूल नहर पूरै निरीक्षण गरेको समितिका सभापति सुवेदीले बताइन्।

‘पहिलो दिन आज (बुधबार) पश्चिम क्षेत्रको निरीक्षणसँगै स्थानीय बासिन्दासँग छलफल ग-यौं, यसपछि पूर्वी नहरको निरीक्षण गरेर त्यस क्षेत्रका स्थानीयसँग छलफल गर्नेछौं,’ उनले नागरिकसँग भनिन्, ‘स्थलगत निरीक्षण गरिसकेपछि नेपालगन्जका सरोकारवालासँग छलफल गरेर काठमाडौं फर्किन्छौं।’

स्थलगत रुपमा उठेका कुरालाई टिपोट गरिएको उनले बताइन्। टोलीमा समितिका सदस्य राजबहादुर बुढाक्षेत्री, शान्ति माया तामाङ र सत्यनारायण शर्मा (खनाल) रहेका छन्। उक्त टोलीसँगै बाँके क्षेत्र नम्बर १ का प्रतिनिधिसभा सांसद महेश्वरजंग गहतराज, प्रदेशसभाका सांसदहरु कृष्णा केसी, आइपी खरेल, बाबुराम गौतम पनि स्थलगत अध्ययनमा सहभागी छन्।

सरकारले राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामा सूचीकृत गरेर सिक्टा सिँचाइका लागि अहिलेसम्म १४ अर्ब ७० करोड रूपैयाँ बराबरको बजेट खर्च गरिसकेको छ। आयोजना दु्रत गतिले अघि बढेको भए दुई वर्षअघि नै किसानको खेतबारीमा सिँचाइ सुविधा पुग्थ्यो। सरकार फेरबदलसँगै विभागीय मन्त्रीले आफ्नो अनुकूलका आयोजना निर्देशक सरुवा गर्ने, ठेकेदारले विभिन्न बहानामा काम अड्काउने जस्ता प्रवृत्ति सिक्टामा लामो समयदेखि बस्दै आएको छ। यसैका कारण सिक्टाले लक्ष्य अनुसारको प्रगति गर्न सकेको छैन।

करिब १२ वर्षअघि निर्माण सुरु भएको आयोजनाको ४२.२५० किलोमिटर पश्चिम (दायाँ) मूल नहरमार्फत ३३ हजार सात सय ६६ हेक्टर तथा साढे ५३ किलोमिटर पूर्वी (बायाँ) मूल नहरमार्फत राप्तीपारीको नौ हजार हेक्टर क्षेत्र सिँचाइ गर्ने सरकारको लक्ष्य छ। सुरुको लक्ष्य अनुसार झण्डै १२ अर्ब रुपैयाँको लागतमा आयोजना सम्पन्न हुने अनुमान थियो। तर, दोस्रो गुरुयोजनामार्फत लागत खर्च र कामको परिमाण बढाएर सरकारले आर्थिक वर्ष २०७६/७७ भित्रमा सिक्टाको सम्पूर्ण काम सम्पन्न गर्ने अठोट लिएको छ। आयोजनाको सम्पूर्ण काम सम्पन्न हुँदा कुल लागत २५ अर्ब रुपैयाँ नाघ्ने सरकारको अनुमान छ। आयोजनाको काम हालसम्म करिब ५५ प्रतिशत मात्र सम्पन्न भएको आयोजना कार्यालयले जनाएको छ।

सिक्टामा व्यवस्थापकीय कमजोरी : सरकारी टोलीको प्रतिवेदन

रुद्र खड्का

काठमाडौं - सिक्टा सिँचाइ आयोजनामा अनियमितताबारे छानबिन गर्न ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले गठन गरेको छानबिन टोलीले आयोजना निर्माणमा व्यवस्थापकीय कमजोरी भएको निष्कर्ष निकाल्दै अन्तिम प्रतिवेदन तयार पारेको छ।

राष्ट्रिय गौरवको सिक्टा सिँचाइको पश्चिम खण्डको मूल नहर परीक्षणको क्रममा पटकपटक भत्केपछि निर्माणमा अनियमितताको शंका गरी मन्त्रालयले सहसचिव सुशीलचन्द्र तिवारीको नेतृत्वमा छानबिन टोली गठन गरेको थियो।

‘टोलीको अध्ययनले सिक्टाको नहर निर्माणमा व्यवस्थापकीय कमजोरी रहेको  देखिएको छ,’ टोली प्रमुख तिवारीले बुधबार नागरिकसँग भने, ‘व्यवस्थापकीय सँगै डिजाइन, माटोलगायत विषयमा पनि कमजोरी फेला परेको छ।’   

छानबिन टोलीले सिक्टाको स्थलगत अध्ययन गर्नुको साथै माटोको परीक्षण समेत गरेको छ। छानबिन टोली संयोजक तिवारीले माटो परीक्षणको रिपोर्ट पर्खंदा अन्तिम प्रतिवेदन तयार पार्न केही ढिलाइ भएको बताए। ‘एकातिर माटोको परीक्षणको रिपोर्ट पर्खनु पर्दा र अर्कोतर्फ आयोजनाको सुरुदेखिकै कागजपत्र अध्ययन गर्नुपर्दा अन्तिम प्रतिवेदन तयारीमा केही ढिलाइको भएको हो,’ तिवारीले बुधबार नागरिकसँग भने, ‘अब प्रतिवेदन तयार भइसकेको छ। ढिलोमा शुक्रबारसम्म मन्त्रालयमा बुझाउँछौं।’

स्थानीयले सिक्टा सिँचाइको मूल नहर निर्माणमा कर्मचारी र ठेकेदारको मिलेमतोमा गुणस्तरहीन काम भइरहेको बताउने गरेका छन्। स्थानीयले सिक्टामा अनियमितता भएको दाबी गरेपछि अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले टोलीले समेत छानबिन गरिरहेको छ। आयोगको टोलीले पनि स्थलगत अध्ययन गरेकाले अनियमितता गर्नेका विरुद्ध मुद्दा दायर हुने धेरैको अपेक्षा छ।

मन्त्रालयद्वारा गठित टोलीको ध्यान भने आयोजनामा भएको आर्थिक अनियमितताको भन्दा पनि व्यवस्थापनको कमी, कमजोरी केलाउनेतर्फ बढी केन्द्रित रहेको तिवारीले बताए। उनका अनुसार मन्त्रालयद्वारा गठित छानबिन टोलीले सिक्टामा भएका प्राविधिक समस्या, माटोको अवस्था, ठेक्का व्यवस्थापनका क्रममा देखिएका कमजोरी र अब सिक्टालाई कसरी सम्पन्न गर्ने भन्ने विषयमा केन्द्रित रहेर प्रतिवेदन तयार पारिएको छ।

समितिले ठेक्का व्यवस्थापनमा कमजोरी रहेको तथ्य औंल्याएपछि मन्त्रालयले सोही अनुसार दोषीलाई कारबाही हुने बताइएको छ। त्यस्तै सिक्टाको केही खण्डको मूल नहरको माटो घुलनशील देखिएकाले त्यसको लागि नयाँ प्रविधि प्रयोग गर्नुपर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

पश्चिम खण्डको ४५ किलोमिटर मूल नहरमध्ये ४२ किलोमिटर सिटिसिई कालिका कन्स्ट्रक्सनले निर्माण गरेको हो। कालिकाले निर्माण गरेको मूल नहर परीक्षणको क्रममा पटकपटक भत्कने गर्छ। पछिल्लोपटक गत साउन ७ गते बाँकेको ढकेरीस्थित चंगाई नालाको मूल नहर परीक्षणको क्रममा भत्किएको थियो। राप्ती नदीको ५० क्युमेक्स पानी अट्ने गरी बनाइएको उक्त मूल नहरमा ४–५ क्युमेक्स पानी चढाउँदा नै भत्कने गर्छ। गत साउन ७ गते पनि मूल नहरमा चार क्युमेक्स पानी चढाइएको थियो।

स्थानीय निर्माणको क्रममा ठेकेदार कम्पनीले कमसल निर्माण सामग्री प्रयोग गरेका कारण मूल नहर पटकपटक भत्कने गरेको बताउँछन्। किसानको खेतमा पानी नपुग्दै मूल नहर भत्कने क्रम जारी रहे पनि अहिलेसम्म ठेकेदार कम्पनी र कर्मचारीलाई कारबाही हुन सकेको छैन। जसले गर्दा सर्वसाधारणले कर्मचारी र ठेकेदारबीच मिलेमतो भएको आशंका गर्छन्।

सिक्टामा हेडवक्र्स निर्माणसहित पश्चिम खण्डको मूल नहर बनाउँदासम्म १४ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ। चालु आर्थिक वर्षमा शाखा नहर र पूर्वी खण्डतर्फको ५३ किलोमिटर मूल नहर बनाउन करिब चार अर्ब रुपैयाँ खर्च हुँदैछ। अबको दुई वर्षमा पूरै काम सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिइएको उक्त आयोजना सक्न २५ अर्ब रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान छ। तर, आयोजना सम्पन्न  नहुँदै मूल नहरमा समस्या देखिएपछि स्थानीय निराश छन्।

सहसचिव तिवारीले सिक्टालाई जसरी पनि सम्पन्न गर्न आवश्यक नयाँ डिजाइन र गर्नुपर्ने काम प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको बताए। अहिलेको डिजाइनमा वर्षातमा उत्तरतिरबाट आउने पानी रोक्ने कुनै पूर्वाधारको व्यवस्था गरिएको छैन। प्रतिवेदनमा वर्षातमा परेको पानी सिधै मूल नहरमा पस्न नपाओस् भनेर पानी निकासका लागि थप काम गर्नुपर्ने उल्लेख छ। बाँकेको करिब ४३ हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ पु-याउने गरी सुरु गरिएको उक्त आयोजना सम्पन्न भएपछि किसानको जीवनमा सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।

छानबिन टोलीमा माटो विशेषज्ञसहित मन्त्रालय र विभागका पाँचजना विज्ञ सहभागी छन्। अख्तियारको टोलीले भने अझै अनुसन्धान जारी राखेको छ। अख्तियारले केही दिनअघि सुरुदेखि आयोजनामा काम गरेका प्रमुख र अन्य जिम्मेवार कर्मचारीसँग बयान लिने काम सकेको छ।

‘क्षमता हेरेर ठेकेदारले ठेक्का पाउनुपर्छ’
ठेक्का लिने र समयमै काम नगर्ने घटना बढिरहेको बेला प्रतिनिधिसभा अन्तर्गतको विकास तथा प्रविधि समितिकी सभापति कल्याणीकुमारी खड्काले ठेक्काको क्रममा ठेकेदारको क्षमता र हैसियत हेर्नुपर्न बताएकी छन्।

बुधबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै खड्काले कतिपय ठेकेदारले ७० प्रतिशतभन्दा तल झरेर ठेक्का लिन थालेपछि सरकारले ठेकेदारको क्षमता र हैसियत हेर्नुपर्ने बताइन्। ‘ठेकेदारले आयोजना बनाउनै नसक्ने दरमा ठेक्का लिएपछि सरकारी निकायले त्यो सम्भव छ, छैन हेर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्।

विकास निर्माणका कामलाई गतिशील बनाउन विगतमा समितिले पटकपटक निर्देशन दिँदासमेत कार्यान्वयन हुन नसकेको उल्लेख गर्दै खड्काले प्रतिनिधिसभाका समितिहरू सरकारलाई अप्ठेरो पार्ने नभई सहयोग गर्ने निकाय हुन् भनेर बुझ्न जरूरी रहेको समेत बताइन्।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

कुमारी बैंकको भूमिपूजन

कुमारी बैंकको भूमिपूजन

कुमारी बैंकले काठमाडौंको नक्सालमा भवन शिलान्यासको निम्ति भूमीपूजन गरेको जनाएको छ । ...

वल्र्डलिंकको अफर

वल्र्डलिंकको अफर

इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी वर्ल्डलिंकले ‘जाडो याममा तात्तातो हिटरनेट’ अफर ल्याएको छ । ...

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताहरूको भिडियोलाई लुकाउने गरेको भेटियो !

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताहरूको भिडियोलाई लुकाउने गरेको भेटियो !

टिकटकले मोटा र अशक्त प्रयोगकर्ताको भिडियो लुकाउने तरिका दीर्घकालीन योजना नभएको दाबी गरेको छ ...

म्याथको हिसाब गर्न क्यामराले फोटो खिचे पुग्ने !

म्याथको हिसाब गर्न क्यामराले फोटो खिचे पुग्ने !

यस एपले प्राथमिक तह, माध्यमिक र उच्च माध्यमिक तहका हिसाबहरूलाई अटोमेटिक समाधान गर्न सक्नेछ ...

सेञ्चुरी बैंकको साक्षरता अभियान

सेञ्चुरी बैंकको साक्षरता अभियान

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकको चरीकोट शाखाले दोलखा चेम्बर अफ कमर्ससँगको आयोजनामा एकदिने वित्तीय साक्षरता आधारभूत कर्जा, लेखा तथा करसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन...

रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–दशौँ एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्डको तयारी पूरा

रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–दशौँ एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्डको तयारी पूरा

नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघले विभिन्न ३६ विधामा रिद्धी सिद्धी सिमेन्ट–१० औं एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्ड वितरण गर्ने भएको छ । ...

ओपोले प्राविधिक भिजन प्रस्तुत गर्ने

ओपोले प्राविधिक भिजन प्रस्तुत गर्ने

ओपोले डिसेम्बर १०का दिन चीनको शन-छानामा पहिलो ओपो ईन्नोडेको आयोजना गर्ने घोषणा गरेको छ। ...

सनफ्लोको उपहार हस्तान्तरण

सनफ्लोको उपहार हस्तान्तरण

सनफ्लो ब्रान्ड तेलको उपहार योजनाको दोस्रो लक्की ड्र कार्यक्रमका विजेतालाई हिराको हार र हिराका अन्य उपहार हस्तान्तरण गरिएको उत्पादत कम्पनी...

Ncell Footer Ad