पुस्तक चर्चा

समकालीन समयको आवाज

शनिबार, १६ भदौ २०७५, ०९ : १४ किशन थापा ‘अधीर’

कथाकार रत्न प्रजापति मानवीय मनका हार्दिक पक्षलाई चित्रण गर्न मन पराउने सर्जक हुन् । उनको हालै प्रकाशित ‘स्वच्छन्द साँझ’ नामक कथासंग्रहका अधिकांश कथामा पनि त्यही कुराको पुष्टि पाइन्छ । यो पच्चीसवटा कथाको सँगालो हो । यी कथामा उनले मानवीय मनका प्रेम र यौन जस्ता भावनालाई केन्द्रीय विषयवस्तुका रूपमा चित्रण गरेका छन् । साथै विसंगतीमय र सांस्कृतिक पक्षका चित्रणमा पनि उनले यहाँ आफ्नो खुबी देखाएका छन् । मूलतः प्रस्तुत कथासंग्रह समकालीन समयलाई अभिव्यक्त  गर्ने दरिलो प्रयास हो।

‘स्वच्छन्द साँझ’ कथासंग्रहमा कथाकार रत्नले आफ्ना समयको समाज र मानवीय विसंगतीहरूको प्रतिबिम्बित रूपलाई स्पष्ट पार्ने प्रयत्न गरेका छन् । समकालीन राजनैतिक विकृतिलाई बाह्य रूपमा र प्रेम एवं यौनलाई आन्तरिक विषयवस्तुका रूपमा चयन गरेर उनले विभिन्न कथा पस्केका छन् । म तिमीलाई माया गर्छु, बोध, तरङ्ग, उफान, बेतुक जस्ता कथाहरूमा उनले यौनलाई केन्द्रीय कथ्य बनाई रोचक पारामा प्रस्तुत गरेको पाइन्छ । उनले यी कथामा मूल रूपमा यौनलाई पेस गरेता पनि त्यसलाई विविध सन्दर्भ र विविध दृष्टिकोणबाट अभिव्यक्ति दिएकाले पुनरुक्तिको आभास पाइँदैन । उनले मानवीय जीवनका नितान्त निजी अनुभवजन्य सम्पत्ति ठहरिने यौनको अनुभूतिलाई सैद्धान्तिक र प्रयोगपरक ढङ्गमा पेस गर्ने प्रवृत्ति देखाएका छैनन् । कथानकको बगाइका क्रिममा पात्रगत क्रियाकलापका आधारमा यौनजन्य भावनाको चुहाइलाई चित्रण गरेकाले उनको सिर्जनकुशलता परिलक्षित हुन्छ।

प्रजापतिले मानव जीवन र त्यससित सम्बन्ध जोडिन आएका विषयलाई विभिन्न कथामा पर्गेल्ने प्रयास गरेका छन् । यसका लागि उनले मानवीय संवेदना र युगीन चेतनालाई माध्यमका रूपमा उपयोग गरेका छन् ।

उमेरमा यौन भोकको पनि तुष्टि आवश्यक छ भन्ने निष्कर्षलाई ‘अकस्मात्’, ‘रिस’, ‘फागुको रङले तङ्गिएको मन’ शीर्षकका कथाहरूमा रोचक कथानकका माध्यमबाट अभिव्यक्त गरिएको पाइन्छ । तीनवटै कथामा पुरुषका स्पर्शको अभावमा युवतीको कुण्ठित मनोदशाको स्वभाविक चित्रण छ । यस्ता मनोदशाबाट अघि बढेर निकासका लागि नारीले आफ्नो अतृप्त चाहना पूर्तिका लागि वैवाहिक सम्बन्धको घेरा नाघेर परपुरुषबाट काम निकालेको प्रसंग ‘धोका’ कथामा छ । त्यस्तै, यौनतृप्ति प्राकृतिक आवश्यकता हो भन्ने तथ्यलाई अभिभावकको भूमिका निर्वाह गर्दै गरेको युवक र एक किशोरीबीचका रोचक प्रसंगबाट ‘बोध’ कथामा व्यक्त गरिएको छ । ‘तरंग’ कथामा यौनेच्छाले सहज निकास नपाउँदा थुप्रने कुण्ठा र यौनतुष्टिपछि देखा पर्ने आनन्दतिरेक भावको तुलनात्मक अभिव्यक्तिको नाटकीकरणमा पनि कथाकारले आफ्नो कुशलता देखाएका छन् । यस कथामा लोग्नेको वियोगमा परपुरुषसित सम्बन्ध राखेपछि युवतीको अनुहारमा झल्किएको सन्तुष्टिको विशेष चित्रण छ।

यौनतृप्तिका लागि मानिस नैतिक–अनैतिक जस्ता सबै बन्धन तोड्न उद्यत रहन्छ भन्ने सन्दर्भ ‘उफान’ कथामा उपस्थित छ । धर्मपुत्रका रूपमा हुर्काइएको छोरो जवान हुँदा अविवाहित आमाले आफ्ना दबिएको यौनचाहना ह्वात्तै प्रकट हुन थालेको अनुभव गर्नु र तिनबाट देखा पर्ने तत्सम्बन्धी व्रिmयाकलापका माध्यमबाट मानिसका आदिमपनाको पहिचान गर्ने काम यस कथामा भएको छ । सामाजिक जीवनमा पति पत्नीबीच पनि यौनसम्बन्धमा दैहिकभन्दा आत्मिक सन्तुष्टिको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ, तर बढ्दो आधुनिकीकरणले यस्तो सन्दर्भमा कृत्रिमता बढाउँदै गएको असत्य होइन । कथाकार प्रजापतिले यसै तथ्यलाई विचार गरेर ‘म तिमीलाई माया गर्छु’ कथा पस्केका छन्।

बोल्ने बोलीमा मात्र मायाप्रेमको उच्चारण हुने, तर मद्यपान र यौनलाई मात्र स्वार्थको केन्द्र बनाउने सहरिया गृहिणीका स्थितिलाई यस कथाले चित्रण गरेको छ । यसरी कथाकारले धेरैजसो कथामा यौनको पक्षलाई कुनै न कुनै रूपमा निरीक्षण गरेका छन् । यसका विविध रूपको अभिव्यक्तिमा विभिन्न घटना र चरित्रको सिर्जना गर्नु उनको लेखन क्षमता हो।

प्रस्तुत कथासंग्रहमा समकालीन जीवन र समाजका विसंगति र विद्रूपतालाई पनि अभिव्यक्त गर्ने कथाकारको ध्येय देखिन्छ । यसका लागि उनले सहरी परिवेश चयन गरेका छन् । यहाँ मानसिक, व्यवहारिक, सामाजिक, राजनैतिक क्षेत्रमा व्याप्त कुप्रवृत्तिहरूलाई केन्द्रीय कथ्य बनाएको पाइन्छ । पत्नीपीडित दुई पतिहरूको सन्दर्भ कोट्ट्याइएको ‘सदृश पीडा’ कथामा सहरी परिवेशमा नारी स्वतन्त्रताको दुरुपयोग पनि हुने गरेको सन्दर्भ प्रकट गर्न खोजिएको छ । ‘काले काले मिलेर खाऔँ भाले’ भन्ने निष्कर्षमा रुमलिरहेको वर्तमान नेपाली राजनीतिमा कुनै नेता पनि चुनिन योग्य छैनन् भन्ने तीतो यथार्थलाई ‘पछुतो’ कथामार्पmत संकेत गरिएको छ । एकदमै योग्य ठानेर चुनावमा मत दिइएको नेताको चरित्र बुझेपछि मतदातालाई पर्ने पछुतोको यहाँ रोचक प्रसंग पस्कने काम भएको छ । भ्रष्टाचार, दुई नम्बरी धन्धाबाट बन्न पुगेको धनाढ्य वर्गका सन्तानहरूमा देखा पर्ने गरेका जिम्मेवारीविहीनता, संवेदनहीनता, छाडापनालाई ‘पिँढी’ कथामा चित्रण गरिएको छ।

जीवनको क्षणभङ्गुरतालाई पनि मर्मस्पर्शी पारामा ‘ऐँठन’ कथामा दर्शाइएको छ । यस कथामा एक निर्दोष युवकको मृत्यु प्रसंग कोट्ट्याउँदै नेपाल र लोकतन्त्रको अवस्थालाई प्रतीकात्मक रूपमा अभिव्यक्त गरिएको छ । सर्जक आपूm बाँचेको युगप्रति बढी संवेदनशील मात्र होइन, सचेत पनि रहने गर्छ । यही कुरालाई प्रजापतिले ‘झट्का’ कथामा पुष्टि गरेका छन् । वर्तमान समयमा आर्थिक उन्नतिका लागि घरखेत बेचेर विदेसिने नेपाली युवाको विवशता स्पष्ट पार्दै यो कथा उनिएको छ।

‘स्वच्छन्द साँझ’ कथाले सहरी जीवनमा व्याप्त आडम्बर, कृप्रवृत्तिको चिरफार गरेको छ । यौनको उद्देश्यलाई प्रेमको आवरण ओढाई सहरी परिवेशमा देखिने अश्लील गतिविधि गलत संस्कारका रूपमा विकसित हुन थालेको चिन्तन पनि यस कथामा गरिएको छ । सहरी परिवेशमा हुने यौनको छाडापनलाई ‘आकस्मिक लाभ’ नामक कथा पनि वर्णन गरिएको छ । उच्छृ्ङ्खलता र विसङ्गतिको पराकाष्ठा नाघ्न थालेको हाम्रो समाजका सन्दर्भहरूको प्रस्तुतिसँगै सहरी जीवनमा बढ्दो यान्त्रिकीकरण, कुण्ठा, संवेदनहीनता, नैराश्यतम रूपहरूलाई कथाकारले सजीव चित्रण गर्न पुगेका छन्।

कथाकार रत्नले यहाँ सर्वसाधारण नेपालीको जटिल आर्थिक अवस्था र त्यसबाट उत्पन्न दयनीय स्थितिमाथि पनि दृष्टि लगाएको पाइन्छ।

‘अब के हुन बाँकी छ ?’ र ‘एउटा अर्को अध्यायको सङ्घारमा’ कथाले द्वन्द्वकालीन समाजको स्मरण गरेको पाइन्छ । जनताको हितमा गरिने द्वन्द्वले जनतालाई नै सताएको सत्यलाई ‘अब के हुन बाँकी छ ?’ कथामा स्पष्ट पारिएको छ ।    
कथासंग्रहमा अर्को पक्ष सांस्कृतिक चेतना पनि हो । विशेषतः काठमाडौँ उपत्यकाका नेवारी संस्कृतिका विभिन्न पक्षहरू केलाउने कथाकार प्रजापतिको लेखनको एउटा प्रवृत्ति नै हो । उनले यहाँ पनि यस प्रवृत्तिलाई कायम राख्तै ‘पाहाँचह्रे’, ‘आड’ जस्ता कथा सिर्जना गरेका छन्।

उनले यसमा नारी मनोदशाप्रति पनि विशेष सहानुभूति राखेको पाइन्छ । यहाँ नारीवर्गको मानसिक स्थिति र जटिलतापूर्ण जीवनसङ्घर्षलाई मार्मिकताको तहबाट प्रस्तुत गरेका छन् । नारीहरूको व्यथा, जटिलतम अवस्था, बाह्य तथा आन्तरिक सङ्घर्षलाई समेटेर रोचक कथानक बुन्दै ‘हैसियत’, ‘चङ्गा’, ‘आफ्नो बाटो’ जस्ता कथाहरूको सिर्जना भएको छ । विशेषतः यस प्रकारका कथाहरूमा कथाकारले हाम्रो समाजमा जतिसुकै आधुनिकता आए पनि नारीजीवनका बिब्ल्याँटाहरू घटेका छैनन् भन्ने निष्कर्ष निकालेका छन्।

समग्रमा ‘स्वच्छन्द साँझ’ जीवनबोध र युगबोधका अतिरिक्त सामाजिक सांस्कृतिक चेतना र मनोसंवदेनालाई केन्द्रीय महत्ता दिई तयार पारिएको आख्यान हो । कथाकारले मानव जीवन र त्यससित सम्बन्ध जोडिन आएका विषयलाई यहाँ विभिन्न कथामा पर्गेल्ने प्रयास गरेका छन् । यसका लागि उनले मानवीय संवेदना र युगीन चेतनालाई माध्यमका रूपमा उपयोग गरेका छन् । फलतः नेपाली उत्तरवर्ती कथाको शृङ्खलामा यस सङ्ग्रहका कथा पृथक् पहिचान बनाउन समर्थ छन्।
पुस्तक    : स्वच्छन्द साँझ
विधा    : कथा
लेखक   : रत्न प्रजापति
प्रकाशक   : साझा प्रकाशन
मिति   : २०७४ फागुन
मूल्य   : रु. २९०/-








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

साओमीका यी स्मार्टफोनहरूले पाउँदैछन् एन्ड्रोइड १० अपडेट

साओमीका यी स्मार्टफोनहरूले पाउँदैछन् एन्ड्रोइड १० अपडेट

साओमीले एन्ड्रोइड १० कुन कुन स्मार्टफोनले कहिले पाउनेछ भनेर तालिका सार्वजनिक गरेको छ । ...

विन्डोज फोनमा डिसेम्बर १६ देखि एप्सहरू डाउनलोड गर्न नमिल्ने

विन्डोज फोनमा डिसेम्बर १६ देखि एप्सहरू डाउनलोड गर्न नमिल्ने

विन्डोज फोन ८.१ का लागि एप स्टोर सधैंका लागि बन्द हुने भएको छ ...

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरो मोटरसाइकलको आधिकारिक बिक्रेता नेपाल जेनरल मार्केटिङले एक्सप्लस २०० को बिक्री सुरु गरेको छ । ...

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

कुवेत स्थित सुदुर पश्चिमेली नेपाल समाज कुवेतको दोश्रो वार्षिकउत्सव तथा अधिवेशन साथै वृहत साँगीतिक धमाका २०१९ मा सिटी एक्सप्रेस मनि...

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

भार्गव विकास बैंक र पूर्णिमा विकास प्राप्त गरेपछि शाइन रेसुंगा डेभलपमेन्ट बैंकले एकीकृत कारोबार सुरु गरेको छ । ...

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंक लिमिटेडका नवनियुक्त प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) कृष्णबहादुर अधिकारीले पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गरेका छन् । ...

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

जगदम्बा मोटर्स प्रालिले नेपालका लागि टिभिएस दुईपांग्रे सवारी साधनले अग्रणी म्यासेन्जिङ एप्लिकेसन भाइबरमार्फत डाउनलोड एन्ड विन योजना ल्याएको छ ।

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले सेयरधनीलाई २५ प्रतिशत लाभांश दिने घोषणा गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad