निर्माणको विनिर्माण

शुक्रबार, ०८ भदौ २०७५, ०८ : ५४ प्रभात रावत

अहिलेसम्म निर्माण उद्योगले देशको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा करिब ११ प्रतिशतको योगदान गरेको छ र बितेका दुई दशकमा नेपाली निर्माण उद्योगले आशालाग्दो प्रगति पनि गरेको छ । निर्माण व्यवसायीहरूको व्यवस्थापकीय, कार्यसम्पादन तथा वित्तीय क्षमता उल्लेखनीय रूपमा अभिवृद्धि भएको छ । साना तथा मझौला निर्माण व्यवसायीहरू आफूलाई स्तरोन्नति गर्दै ठूला परियोजनामा काम गर्न सक्ने भएका छन् । यसर्थ निर्माणसँग सम्बन्धित कम्पनीहरू निर्माण सामग्री तथा उपकरणका दृष्टिले समेत सबल हँुदै गएका छन् । सिद्धार्थ राजमार्ग, त्रिशुली जलविद्युत्, पूर्वपश्चिम राजमार्ग नेपाली निर्माण कम्पनीकै योगदानले निर्माण सम्पन्न भएका दृष्टान्त हामीसँग छन्।

यतिबेला देशमा राजनीतिक स्थायित्व हुने कुरामा केही आशा पलाएको छ जसले निर्माण उद्योगलाई थप प्रभावकारी बनाउन मद्दत गर्छ । ठूला तथा राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामा लक्षअनुरूप काम नभए पनि केही सकारात्मक गतिको महसुस गरिएको छ । केही समयमा मेलम्चीको पानी काठमाडौँमा आउँदै छ भने छिट्टै माथिल्लो तामाकोशीको उज्यालोले ऊर्जा थप्ने निश्चित छ । बुढीगण्डकीले जनतामा आशाको सञ्चार गराएको छ भने भारतबाट पेट्रोलियम पदार्थ केही समयपछि पाइप हुँदै आउनेछ । यसैबीच मुग्लिन–नारायणगढ सडकखण्ड स्तरोन्नतिको काम सकिएको छ । काठमाडौँ उपत्यका र मध्य तराईको दुरीलाई छोट्याई समुद्रसम्मको पहुँचलाई सस्तो बनाउन फास्ट ट्रयाकको काम नेपाली सेनाले गर्दैछ । सीतापाइला नागढुंगा सुरुङमार्गको आवश्यक तयारी भइरहेको छ । भैरहवा विमानस्थल निर्माणाधीन अवस्थामा छ । हामीसँग सुनौला सपना पनि छन् । रेलका कुरा छन्, पानीजहाजका कुरा छन् । यता २०७२ सालको गोरखा भूकम्पपश्चात् निर्माण उपकरण तथा सामग्रीको बजार दोब्बर भएको छ।

राष्ट्रिय अर्थव्यवस्थामा निर्माण उद्योगको ठूलो भूमिका हुनेगर्छ । भौतिक संरचना निर्माण र रोजगारीको प्रवद्र्धनमा यसको मुख्य योगदान रहने गर्छ, जुन राष्ट्रको बृहत्तर समृद्धि र विकासका लागि प्राथमिक विषय हो । बीसौँ लाख मानिसहरू यसै उद्योगबाट आफ्नो रोजीरोटी सुनिश्चित गरेका छन् । देशको कुल विकास बजेटको ६० प्रतिशतभन्दा बढी ठेक्काबाट खर्च हुने गर्छ । निर्माण उद्योगबाटै नयाँ प्रविधि र निर्माणसम्बन्धी प्लान्ट तथा उपकरण भित्रिने तथा सीप, कौशल र क्षमताको विस्तार हुने गर्छ भने समयानुकूल आधुनिकीकरण पनि हुने गर्छ, जसको ज्वलन्त उदाहरण हो भेरी बबई डाइभर्सन आयोजनामा पहिलोपटक सुरुङ निर्माणमा टनेल बोरिङ मेसिन (टिबीएम) को प्रयोग । निर्माण उद्योगले आन्तरिक रूपमा मात्र नभएर विश्वव्यापी रूपमा आफूलाई उभ्याउन सक्ने ताकत राख्नुपर्छ जसले गर्दा विदेशी लगानी तथा बाह्य मुनाफाको हिस्साले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा टेवा पु¥याउ“छ । तसर्थ यो महत्वपूर्ण क्षेत्रलाई थप व्यावसायिक, गुणस्तरीय बनाउन राज्यको स्पष्ट नीति, नियम र कार्यक्रम हुन जरुरी छ । सबल, गुणस्तरीय निर्माण उद्योगको परिकल्पनालाई साकार पार्न निर्माण व्यवसायीहरूको छनोट, वर्गीकरण र प्राथमिकतामा पारदर्शिता हुन आवश्यक छ।

विद्यमान समस्या र चुनौती
नेपाली निर्माण उद्योग अपेक्षा अनुरूप माथि उठ्न नसक्नुमा कैयौँ नीतिगत, कार्यगत र व्यावहारिक कमीकमजोरी छन् । नेपालको सन्दर्भमा लगानीभन्दा बढी लगानीको व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण रहेको देखिन्छ । हामीसँग कतिपय ऐन, नियम त नभएका होइनन् तर चरम संस्थागत भ्रष्टाचारको जालो फैलिएको छ । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग यो जालो चुँडाउन असमर्थ छ या बनाइएको छ । कुनै क्षमतावान् निर्माण कम्पनीले पनि स्वमित्ववालासँग कमिसनको सहमति नहुदाँसम्म ठेक्का पाउने अवस्था छैन । बहुसंख्यक निर्माण कम्पनीहरू निर्माण व्यवसाय ऐन २०५५ र नियम २०५६ ले निर्दिष्ट गरेको उपकरण प्रयोग गर्न असफल भएका छन् र करिब करिब एउटै निर्माण क्षेत्र–भवन निर्माणमा केन्द्रित छन् । ऊर्जा र भूमिगत संरचना निर्माणमा अत्यन्तै न्यून मात्रामा काम गरिरहेको अवस्था छ । धेरैको वार्षिक टर्नओभर १० करोडभन्दा कम छ । अध्ययनबाट के पुष्टि हुन्छ निर्माण व्यवसायीहरूमध्ये ५ प्रतिशतभन्दा कम मात्र आफ्नो पेसाप्रति पूर्णसन्तुष्ट रहेको देखिन्छ । अर्कोतिर निर्माण कम्पनीहरूलाई समयमा रकम भुक्तानी नहुने, अनेक कागजी तथा प्रक्रियागत झन्झट व्यहोर्नुपर्ने अवस्था छ । सरोकारवालाहरू विद्यमान यसै प्रक्रियाको दुरुपयोग गरी निर्माण कर्म र निर्माण उद्योगलाई दुहुनो गाई बनाइरहेका छन् । जब नीति निर्माण हुने तह नै सुशासन र पारदर्शितामा चुक्छ कार्य सम्पादन गर्ने निकाय अपेक्षित गुणस्तरमा इमादार नहुन सक्छ, फलतः त्यस्ता आयोजना, परियोजनाबाट उल्लिखित तथा दिगो उपलब्धि हासिल गर्न सकिँदैन । यिनै समस्याहरूका कारण हामी समयावधिभित्र काम सम्पन्न गर्न नसक्ने, समय थप्ने र लागत बढाउने तथ्यको भुक्तभोगी छौँ । खुकुलो नीति बनाउनेदेखि ठेक्का प्रक्रिया, छनोट तथा कार्यान्वयन लगायत हरेक चरणमा चलखेल हुनु, अर्कोतिर निर्माण सामग्री तथा बजार प्रतिस्पर्धात्मक भई अगाडि बढिरहेको अवस्थामा निर्माण उद्योग र गुणस्तरीयता मुर्छित भएको अवस्था छ।

निर्माण र विकासले जहिल्यै लगानीको सुनिश्चितता खोज्छ, त्यसका लागि लगानीमैत्री, सुरक्षित वातावरण हुनु अपरिहार्य हुन्छ । देश भर्खरै संघीयतामा गइसकेको अवस्थामा आर्थिक पारदर्शिता तथा वित्तीय व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ । सस्तो प्रचारले केही समय केही व्यक्ति तथा संस्थालाई क्षणिक लाभ हानि त होला तर त्यसले देशको बृहत्तर हित नहुने कुरा निश्चित छ । नयाँ सरकारले तोकिएको समयभित्र तोकिएको काम नगर्ने निर्माण व्यवसायीहरूलाई अनुगमन, नियन्त्रण र समस्याको निरूपण गर्ने होहल्ला त ग¥यो तर अहिले सरकार शिथिल भएको अनुभूति गरिएको छ । राजनीतिकर्मीहरू आदर्श हुनसके मात्र देश विश्वसामु प्रेरक र समृद्ध हुन्छ।

(पुनर्निर्माण कार्यमा संलग्न इन्जिनियर)






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

बुद्धले राजविराज उडान भर्ने

बुद्धले राजविराज उडान भर्ने

बुद्ध एयरले प्रदेश नम्बर २ को राजविराजमा उडान भर्ने भएको छ । ...

सेञ्चुरी बैंकको सहयोग

सेञ्चुरी बैंकको सहयोग

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत माधवनारायण स्वस्थानी ब्रत तथा शालिनदी सुधार समितिलाई सहयोग गरेको छ । ...

रिमझिम चोकमा देवः विकास बैंक

रिमझिम चोकमा देवः विकास बैंक

देवः विकास बैंकले बाँकेको खजुरा गाउँपालिका रिमझिम बजारमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

मुक्तिनाथ र रेमिट टू नेपालबीच सहकार्य

मुक्तिनाथ र रेमिट टू नेपालबीच सहकार्य

मुक्तिनाथ विकास बैंक र रेमिट टू नेपालबीच सम्झौता भएको छ । ...

सनराइज–सिर्जना सहमति

सनराइज–सिर्जना सहमति

सनराइज बैंकले सिर्जना फाइनान्सलाई प्राप्ति गर्ने सैद्धान्तिक सहमतिमा हस्ताक्षर भएको छ । ...

युनाइटेड इन्स्योरेन्सको अध्यक्षमा रविभक्त श्रेष्ठ

युनाइटेड इन्स्योरेन्सको अध्यक्षमा रविभक्त श्रेष्ठ

युनाइटेड इन्स्योरेन्स कम्पनीको सञ्चालक समिति अध्यक्षमा वरिष्ठ उद्यमी रविभक्त श्रेष्ठ सर्वसम्मत चयन भएका छन् । उनी हाल यस कम्पनीको संस्थापक...

सिदार्थ बैंकको सहयोगमा आँखा शिविर

सिदार्थ बैंकको सहयोगमा आँखा शिविर

सिदार्थ बैंकले नेपाल आँखा अस्पतालसँग सहकार्य गर्दै संयुक्त रुपमा ६ दिने निःशुल्क आँखा शल्यक्रिया शिविर सम्पन्न गरेको छ । ...

महालक्ष्मी बैंकका ग्राहकलाई चिरायु हस्पिटलमा छुट

महालक्ष्मी बैंकका ग्राहकलाई चिरायु हस्पिटलमा छुट

महालक्ष्मी विकास बैंक लिमिटेडले आफ्ना ग्राहकलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यले चिरायु नेसनल हस्पिटल एन्ड मेडिकल इन्स्टिच्युट  प्रालिसँग सम्झौता...

Ncell Footer Ad