अनुभूति

खुला कारागार

शुक्रबार, ०१ भदौ २०७५, १८ : ०४ बिना थिङ तामाङ

“टाकुले राजाको छाप हो । बुढाले बिया गर्दा दिया हुन् ।”

कालो पोतेमा उनिएको मैलो चाँदीको सिक्का देखाउँदै नानीमाया विकले एक मुठी हाँसोको झोक्का फुकाई पठाइन् । यसो गर्दा उनको अनुहारको गाढा रङको बाक्लो छालामा उमेरका पैनीहरु प्रस्टसँग तन्किन्यो । नसप्रिएका स्याउका स–साना दानाहरु डोकामा राखेर उनि ताल्चा विमानस्थलछेउको चौरमा सानो हाट भर्न आएकी थिइन् । यो त्यही चौर हो जहाँ नेपालगञ्जबाट विमान आउँछ भन्ने खबर सम्प्रेषण भएको दिन ताजा स्याउ, सुकुटी स्याउ, सिमी, चुक अमिलो, स्याउको रक्सीलगायतका स्थानीय स्तरमा उत्पादित सामग्रीहरुको हाट राखिन्छ र हाट भर्ने मुगुको रारा तालको पर्यावरणीय रसास्वादन गरेर फर्किने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक हुने गर्दछन् । 

नानीमाया विकका जर्जर हातले प्याकिङ गरेको प्रत्येक स्याउका दानामा लामो समयदेखिको दुःखको रङ छ । त्यो दुःखको रङ कहिले रातो हुन्छ कहिले पहेँलो । उनको श्रीमान् मोतिबिन्दुको उपचारका लागि नेपालगञ्ज झरेको हप्तादिन बितिसकेको छ । दुईभाइ छोराहरु कामको सिलसिलामा भारत गएका छन् । 

ती दसैंको छेकोमा आउँछन् । हजारका दुई तीनवटा नोट छाडिराख्छन् । फर्किन्छन् । त्यतिले  घर धान्न मुस्किल छ । त्यसैले नानीमाया आफ्नो बारीमा फलेको स्याउ बेच्न ताल्चा विमानस्थल झर्छिन् । सरकारले स्याउको व्यवस्थापनको जिम्मा लिन्छ भन्ने सुनेको वर्षाैं भईसक्दा पनि त्यस्तो सुगम अनुभव गर्न उनले पाएकी छैनन् । कर्णालीमा हुने उत्पादनको विनिमय तिब्बत सीमाको व्यापार र आवत–जावतमा कडाइ हुन थालेदेखि थालिएको छ । जसले गर्दा कर्णालीवासीहरु उत्पादित सामग्रीको उचित व्यवस्थापनको मारमा छन् । उनीहरु यस्तै स–साना बजारमा सीमित हुन बाध्य छन् । 

धेरै वर्षअगाडि कुनै गैरसरकारी संस्थाले दिएको स्याउका बिरुवा बारीमा लगाएको तर त्यसपछि उनीहरु फर्किएर नआएको अनुभव नानीमायासँग छ । गमगढी बजारसम्म स्याउ पु¥याएर फर्कन त्यसको विनिमयले लगभग ठिक्क मात्रै हुन्छ । त्यसैले उत्पादित स्याउ घरैमा थन्काउनु परेको छ । विकल्पमा सुकुटी तयार पारिन्छ । धेरै जसो मलखाल्डोमा हाल्नुपर्छ । बरु अलिअलि यही सानो हाटबाट आम्दानी हुन्छ । त्यो पनि विमान आउँछ भनेको दिनमा मात्रै । यतिखेर नानीमायाको र हाम्रो प्रतिक्षा साझा छ, नेपालगञ्जबाट आउने विमान । 

घरपरिवार, जागिर, जिम्मेवारी यावत् व्यस्तताबाट मानिसमा आउने दिक्दारीको व्यवस्थापन धेरथोर समय भ्रमणमा निस्केर गर्न सकिन्छ भन्ने मान्यता नेपाली समाजमा स्थापित भएको धेरै भएको छैन यद्यपि तुलनात्मक रुपले यो बढेर गएको छ । म र मानकुमारजी पनि त्यस्तै केही सन्तुष्टि खोज्न नेपालकै सुदूर भेग मुगुमा रहेको रारा तालतिर वेग मारेका थियौं केही दिनअघि काठमाडौंको खाल्डोबाट । 

म्याथमेटिकल्ली भन्नुपर्दा प्लेनमा काठमाडौंबाट नेपालगञ्ज र नेपालगञ्जबाट मुगुको ताल्चासम्मको यात्रा जम्माजम्मीमा एक घण्टाको हुन्छ । द्रुत गतिमा अगाडि गइरहेको जीवनबाट व्यस्तताहरुलाई हामी बढीमा एक हप्ताका लागि पर सार्न सक्छौं । त्यसैलाई मनन गरेर एक किसिमको मनस्थिति बनाएर उडेका हामीलाई ताल्चाबाट रारा ताल पुग्न चार घण्टा पैदल हिँड्नुपरेको थियो । हामी नेपालीले जीवनको कुनै एक अध्यायमा पुग्नै पर्ने ठाउँ हो रारा । स्वर्गीय आनन्दानुभूति प्राप्त गर्न सकिने सीमित ठाउँमा रारा पनि एक हो । विकट परिवेशमा पनि केही होटलहरु सञ्चालनमा ल्याएर रारा राष्ट्रिय निकुञ्जले पर्यटकहरुलाई राहत दिएको छ । राराको प्राकृतिक सुन्दरता नियालेपछि हृदयमा एक किसिमको अज्ञात सन्तुष्टि मिल्दछ । राराको निलो दह हृदयमा स–साना फोका जसरी भुलुक्क भई बस्छ । तर जब हामी घर फर्कनका लागि ताल्चा आईपुग्यौं ती खुसीका फोकाहरु एक–एक गर्दै प्वाट्प्वाट् फुटेर जान थाले ।

ताल्चा फिरेपछि 

हामीले काठमाडाैंबाट जाने बेलामै अपनडाउन प्लेनको डेट निश्चित गरेर पेमेन्ट गरेका थियौं । त्यसैअनुसार जागिरबाट बिदा मिलाइएको थियो । घर व्यवहार मिलाइएको थियो । तर जब हामी ताल्चा आईपुग्यौं सारा योजना चौपट हुन पुगे । हाम्रो उडानको समय ९ः३० को थियो । बोर्डिङ पास लिन हामी बुद्ध एयरको अफिसमा पुग्दा जुन रमिता देखियो, मनमा खिन्नता भरियो । अफिसभित्र भनाभन र हानाहानको स्थिति थियो । स्थानीयवासीहरुको दादागिरी यसरी जहीँकहीँ चल्दो रहेछ । उनीहरुका मान्छेलाई बोर्डिङपास नदिए नोक्सान गरिदिने धम्की दिइरहेका थिए । अफिसबाहिर सात जना बिरामीको मुढा पल्टाइएको थियो । परीक्षाका लागि जसरी पनि त्यही दिन उड्नै पर्ने विद्यार्थीको लर्को अर्कोतिर थियो । जम्माजम्मी त्यहाँ आउने विमानको सिट १६ जनाको हुन्छ । तर त्यहाँ चालीसजनाभन्दा बढी मानिस बोर्डिङ पासको निमित्त उभिरहेका थिए । यस्तोमा हामीले बोर्डिङ पास पाउने कुरै थिएन । भनियो ‘यहाँ एक हप्तादेखि मानिस डिलेमा परेका छन् । पहिले उनीहरुलाई उडाउने त्यसपछि मात्र तपार्इंहरुको पालो आउँछ । आज त कुनै हालतमा जान सक्नु हुन्न ।’

हाम्रो खुसीको एउटा फोका प्वाट्टै फुटिगयो । ठिकै छ पहिले बिरामीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ, त्यसपछि विद्यार्थीलाई । अनि हामीभन्दा अघिल्लो दिनदेखि रोकिएकालाई जान दिनुपर्छ । हामी भोलि जान्छौं । समझदारी गरियो । होटल भिजिट कर्णालीमा एक रातका लागि अडिने भयौं । होटलमा पुग्दा पो थाहा हुन आयो कि त्यहाँ त तीन दिनदेखि विमानको पर्खाइमा रहेका एघार जनाको डप्फा रहेछ । अरू होटलमा कति थिए ?

विश्वकै सबैभन्दा अग्लो भू–भागमा पाइने एक प्रजातिको भ्यागुता जुन रारा तालमा मात्रै पाइन्छ । त्यसैको अनुसन्धानको निमित्त आएका तीन नेपाली युवाहरु हामी बसेको कोठासँगैको कोठामा बसेका थिए । तिनीहरुसँग रारा तालमा महिनादिन लगाएर समातिएका विशेष प्रजातिका भ्यागुता थिए । जुन छिटोभन्दा छिटो ल्याबमा पु¥याउन आवश्यक थियो । तिनीहरु विमानको पर्खाइमा तीन दिनदेखि त्यहीँ थिए । काठमाडौंबाट छिटो आउन ताकेता भए पनि बोर्डिङ पासको प्राथमिकतामा उनीहरु परिरहेका थिएनन् । भोलि भोलि भन्दै तिनीहरु त्यहाँ रोकिएका थिए । अनुसन्धान बिग्रने त्रासले एकदम आत्तिएको देखिन्थे । 

हामी ताल्चा झरेको दिन बोर्डिङपास हात नपरेपछि दिनभरि होटलमै बस्यौं । होटलमै भेटिएका सातजनाको अर्को एउटा जम्बो टोली थियो । ती काठमाडौंकै कुनै कलेजका मास्टर रहेछन् भन्ने कुरा संवादको क्रममा थाहा हुन पुग्यो । सीमित बिदा लिएर रारा घुम्न गएका तिनीहरु पनि पछिल्लो दुई दिनदेखि विमानको प्रतिक्षामा थिए । रारा आउँदा जिप रिजर्भ गरेर आएका तर बाटोको अवस्था  देखेर जिप रित्तै फर्काइदिएका रहेछन् । 

‘यहाँ अपनडाउन प्लेन टिकट लिएर आउनेले त बोर्डिङपास पाएका छैनन् । जिपमा आउनेले कहाँ भनेको बेला पाउँछन्?’

दिउँसो बुद्ध एयरका कर्मचारी खनिएको टोली तिनै थिए । हामी त ओहोर–दोहोर टिकट बनाएर आएका । भोलि त पक्का उड्नेछौं । यसरी ढुक्क भयौं ।

दोस्रो दिन

भोलिपल्ट करिब आठ बजे नै होटल चेक आउट गरेर विमानस्थल झ-यौं । विमानस्थल लगभग सुनसान थियो । हाटबजार पनि थिएन । केही समयमा ती तीन रिसर्चवाला युवा पनि आइपुगे । तिनीहरुसँगै कलेजका मास्टरहरु पनि आइपुगे । सबै अबको एकाध घण्टामा नेपालगञ्ज पुग्छौं भनेर दंग थिए । तर जब विमानस्थलका कर्मचारी आएर आज विमान आउँदैन भने हाम्रो अनुहारको रङ पारि हिमालमा देखिएको काला पत्थर जस्तो भएर गयो । एकदम सपाट !

हामी रन्थनिएर एयरपोर्टछेउको सानो बजार पुग्यौं । बजारमै सुन्यौं कुनै एकजना विदेशीले आजका लागि ताल्चा आउने विमान रिजर्भ गरेर लुक्ला लगेको कुरा  । 

उफ् ! राज्यको निरिहता । यता बिरामी, विद्यार्थीदेखि पर्यटकहरु कति दिनदेखि अड्किएका छन् ? बेपरवाहको पनि हद हुन्छ ।

ताल्चामा बाह्र बज्नुअगाडि कहिलेकाहीँ दुईवटासम्म विमान आउँदो रहेछ । त्यसपछि हावा चल्दो रहेछ । हामी अर्को विमान आइहाल्छ कि भनेर निकै अबेरसम्म बस्यौं । भोकप्यासले गलाएपछि बिहान बोेकेर गएको झोलासहित पुनः अघिकै होटलमा फर्कियौं । 

होटलमा त आयौं तर छटपटी बढेर गयो जब साहुजीले भने, ‘यहाँ प्लेन आउने कुराको ठेगान नै छैन । कहिले रिजर्भ लगिदिन्छ  । कहिले मौसम खराब भइदिन्छ । यसरी कहिलेकाहीँ त हप्तौं प्लेन नआउन पनि सक्छ ।’

तेस्रो दिन

बिहानैदेखि सिमसिम पानी पर्न सुरु ग-यो । मौसमको खराबीको कारण विमान उडान स्थगित गरिएको खबर सुुनियो । अब भने कलेजका मास्टरहरुको डप्फा अब भने फोनमा व्यस्त देखिन थाले । ती हामी जसरी नै आत्तिएका थिए । कोही हेलिकोप्टर रिजर्भ गर्ने कुरा गर्दै थिए । कोही अब सुर्खेत झरेर नेपालगञ्ज पुग्नुलाई नै प्राथमिता दिइरहेका थिए । तर निक्र्योल गर्न सकिरहेका थिएनन् ।

दिउँसो पानीको गति धिमा भएर गयो । म, मानकुमारजी र रिसर्चवाला टोली भने सुर्खेत जाने बस पाइन्छ कि भनेर तल बसपार्कतिर ओर्लियौं । 

हावाको वेग तेज गतिको थियो । सुर्खेत जाने बस बिहानै हिँडिसकेछ । स्थानीयवासीहरुले  रिजर्भ जाने भए नेपालगञ्जबाट जिप मगाउन सकिन्छ चालीस हजारमा भनेको पनि सुनियो । ओहो ! यति रकममा त उडेरै काठमाडौं पुगिन्छ । समय पनि बचत हुन्छ । हामी अकमकियौं । जागिरबाट लिएको बिदा सकिसकेको थियो । मानकुमारजीको कोरिया जाने दिन नजिकिँदै थियो । 

मलाई ताल्चा खुल्ला कारागार जस्तै लाग्यो । जता गए पनि जान सक्छौं भनेर चारैतिर खुल्ला छ ताल्चा । तर जाने माध्यम र विकल्प भयावह थियो । वर्षाैपश्चात् मोटरमार्ग जोडिएको छ रारासम्म । तर बाटोको विस्तार र स्तरीकरण नहुञ्जेल यात्रुहरु कैद हुनेछन् बारम्बार । 

‘हाम्रो देशको नाम थाहा छ ?’ प्रसंगमा रहेर प्रश्न गरियो ।

“छैन ।” तेह्र वर्षका धनबहादुर विकसँगै चालीस वर्षे साउन्या विकले संयुक्तरूपमा टाउको हल्लाए  । हामी अवाक् ! राज्यको निरिहता । देशसँग जनताको प्रेम नहुनुको प्रमाण योभन्दा अरू के हुन सक्छ ? केहीबेर रिसर्चवाला गु्रप र हामी विमानस्थलतिरै बरालिँदै थियौं । त्यतिखेरै भेटिएका हुन् स–साना दस बाह्रवटा भेडा लिएर घरतिर बाटो नाप्दै गरिरहेका ती हजुरबा र नाति ।  

छिनभरमै मौसम बिग्रियो । हावा हुरीसहित पानी दर्किन थाल्यो । हामी निथु्रक्क भएर होटल फर्कियौं । होटलमा कलेजका मास्टरहरु ताससँग तनाव साटिरहेका भेटिए । एयरका एजेन्टले खबर छोडेका रहेछन् होटल मालिकलाई । भोलि पक्का विमान आउने भएको छ । बोर्डिङ पास बनिसकेको छ । यद्यपि ती रिसर्चवाला टोलीको प्लेन अझै कन्फर्म थिएन । ती पुनः निराश देखिए । भोलिपल्ट बिहान होटल साहुजी भन्दै थिए ‘तिनीहरुले सबेरै सुर्खेतको बस समाते ।’

चौथो बिहान ९ बजे ।

हेलि आयो । हेलि आयो  ।
अघिसम्म आइरहेको माहुरीको जस्तो गुनगुनको भोलुम अचानक बढेर गयो जब गमगढीको आकाश हुँदै बुद्ध एयरको ट्वीनेटर ताल्चाको सानो विमानस्थलतर्फ सोझिएर आयो । यतिखेर सम्ममा केही चउरमा पल्टाइएका बिरामीबाहेक लगभग सबै जसो मानिसहरु विमानस्थलको ठिक मास्तिरको फराकिलो पाटाको छेउमा उभिसकेका थिए । म र मानकुमार भने त्यही ढिस्कोको मुनि ट्वीनेटर चढ्न लामबद्ध थियौं । लामबद्ध थिए कलेजका मास्टरहरु पनि । ट्वीनेटरले विमानस्थल नजिकै आएर १८० डिग्रीको कोणमा फन्को मा-यो अनि बिस्तारै उत्तर–दक्षिणको सिधा धावनमार्गमा ल्याण्ड भयो । यात्रुहरु ओर्लिए, यात्रुहरु चढे । यतिञ्जेलसम्म ट्वीनेटरबाट उत्पादित घ्याँरघ्याँरको ठूलो ध्वनि हाम्रो कानले खपिरह्यो । ट्वीनेटरले टेक अफ लियो । 

अबको २५ मिनेटमा हामी नेपालगञ्ज ओर्लिनेछौं । नेपालगञ्जबाट विविध विकल्पसहित घर पुग्नेछौं । हामीलाई लाग्यो जो जो ट्वीनेटरभित्र छन् ती मुक्त भए । 

र सम्झनामा जानी थापा 

“नाम ?”
“जानी थापा । बुडाको नाम मानसिंह थापा । साठी वर्षका भया । मु त बयालीस मात्त । खत्याडबाट आया हुम् । पहिलेका श्रीमान् सुकेर मरेका नेपालगञ्जमा । दम थियो । तमकन सुङरे लागेर यिनीसँग भागेर बिया ग-या हुम् । तर अहिले दुःख लाग्या छ । रातदिन शंका गर्छन् । माया पुनि ग-या हुन् । तर मनको सन्तोक पो सन्तोक ।”

हामी बसेको होटल मर्मत हुँदै थियो । मिस्त्री थिए खत्याडका मानसिंह थापा । उनैकी श्रीमती थिइन् जानी थापा जो बारीबाट ढुंगा ओसार्दै थिइन् । सावालां रङ्गकी जानी हंसिली आईमाई थिइन् । मसँग बसेर गफ गरेको एकाध घण्टामै घाम लागेको आकाश जसरी खुलेर गइन् । उनले बोलेको पूरा बुझ्न समस्या त थियो यद्यपि मैले उनको शारीरिक हाउभाउ, मुहारको एक्सप्रेसनबाट यति अनुमान लाएँ कि उनी दोस्रो विवाह गरेर उति खुसी छैनन् । श्रीमान्को शंकालु बानीले दुःखी भएको कुरा बताउँदै गर्दा उनको श्रीमान् हामीतिर आफ्ना ठूला आँखा निकालेर हेरिरहेका थिए । 

हामी होटलमा बसुञ्जेल जानी आइरहन्थिन् । फर्किने अन्तिम बिहान अलिकति स्याउका दाना र कालो सिमीको कोशेली बोकेर आइपुगेकी थिइन् ।  

“मकन तमीसँग मितिनी लाउन्या मुन छ ।”

छुट्टिने बेलामा जानीले गरेको रहर रहरमै सीमित भएर गयो । काश मसँग समय हुँदो हो त म औपचारिक रूपमै जानीको मितिनी हुन्थेँ । हृदयले त ऊ अहिले पनि मेरो मितिनी नै हुन् ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

रोजगारदाता र ट्रेड युनियन आर्थिक विकासका सहयात्री बन्नुपर्छ: उपाध्यक्ष ढकाल

रोजगारदाता र ट्रेड युनियन आर्थिक विकासका सहयात्री बन्नुपर्छ: उपाध्यक्ष ढकाल

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले हाल मुलुकको औद्योगिक सम्बन्ध सहज अवस्थामा रहेको र श्रम विवादको संख्यामा कमी भइरहेको...

नेपाल टेलिकमको गिफ्ट प्याकेज

नेपाल टेलिकमको गिफ्ट प्याकेज

नेपाल टेलिकमले ग्राहकको रुचिलाई ध्यानमा राखी भ्वाइस तथा डाटा सेवा सस्तो मूल्यमा उपहारस्वरुप प्रदान गर्न सकिने सुविधा ल्याएको छ ।

माछापुच्छ्रेको ऋणपत्र स्टकमा सूचीकृत

माछापुच्छ्रेको ऋणपत्र स्टकमा सूचीकृत

माछापुच्छ्रे बैंकले जारी गरेको ३० लाख थान ऋणपत्र नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत भएको छ । ...

मार्सको १६औं वार्षिकोत्सव

मार्सको १६औं वार्षिकोत्सव

विज्ञापन एजेन्सी मार्स प्रालिले १६औं वार्षिकोत्सव मनाएको छ । ...

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको सभा

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको सभा

ग्रान्डी सोसियल फाउन्डेसनको प्रथम वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

इन्फिनिटी लघुवित्तको मिसकल बैंकिङ

इन्फिनिटी लघुवित्तको मिसकल बैंकिङ

इन्फिनिटी लघुवित्त वित्तीय संस्थाले मिसकल बैंकिङ सेवा प्रदान गर्ने भएको छ । ...

थाई सेवा नेपालमा सफलताको दशक

थाई सेवा नेपालमा सफलताको दशक

सन् १९६८, ४ डिसेम्बर, थाई एयरवेजले नेपालको लागि पहिलो उडान सुरु गरेको दिन हो र यो नै पहिलो जेट एयरलाइन...

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स जरंखुमा

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्स जरंखुमा

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले शाखा विस्तार गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad