सहरभित्र खोलाको वितण्डा

बिहिबार, ३१ साउन २०७५, ०६ : २४ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

काठमाडौं - काठमाडौं तीनकुनेमा गाईपालन गर्दै आएका कृष्णप्रसाद घिमिरे सधैंजसो मंगलबार बेलुकी पनि गाईबस्तुलाई दानापानी दिएर नजिकैको डेरामा सुत्न गए। उनी सुत्दा राति १० बजेको थियो। त्यतिबेला आकाशबाट सिमसिम पानी परिहेको थियो। राति तीन बजे एक्कासि जोडतोडले गाई कराएको सुनेपछि उनी ब्युँझिए। कोठाबाट बाहिर निस्किन लागे। घरको झ्यालबाट बाहिर चियाउँदा सबैतिर पानीमात्रै देखे । आफू बस्ने घरको भुइँतलासमेत जलमग्न भइसकेको थियो। चारैतिर डुबान देखेपछि उनले छिमेकी गुहारे । बिजुलीबत्ती नभएकाले सबैतिर अन्धकार थियो । कराइरहेका गाईलाई बचाउने आशामा उनी छिमेकीको सहारामा गोठतर्फ लागे । आधा शरीर डुबाएर गोठमा पुग्दा एउटा गाई मरिसकेको थियो। अन्य ७ वटा गाईको टाउको मात्रै देखिन्थ्यो । हत्तपत गोठको ढोका फोडे । त्यसपछि गाईलाई पानी नभरिएको ठाउँतर्फ सारे। ‘बाढी कसरी आयो थाहै भएन, यत्तिको पानी त वर्षायाममा परेकै हुन्थ्यो,’ बुधबार बिहान नागरिकसँग कुरा गर्दै घिमिरेले भने, ‘धन्न गाई कराएको आवाजले उठियो, नत्र सबै गाई मर्नेरहेछन् ।’ एक लाख रुपैयाँ हालेर किनेको गाई पानीमा डुबेर मरेपछि उनी निरास देखिन्थे।

तीनकुनेमै ‘वासिङ सेन्टर’ (ग्यारेज) चलाउँदै आएकी लक्ष्मीदेवीको टहरो पनि डुबानमा प-यो। बागमतीको भेल टहरोभित्रै पसेपछि राति तीन बजेपछि उनको परिवार सुत्न सकेन। बागमतीछेवैमा आधा टहरोमा बास र आधामा ग्यारेज सञ्चालन गर्दै आएकी देवीको परिवार सुतिरहेको ठाउँमा पानी पसेपछि ब्युँझिएका थिए। ‘टहरोभित्रै पानी भरियो, सबै डुब्ने हो कि भन्ने आसमा बाल्टिनले पानी बाहिरतिर फालेर बस्यौं,’ उनले भनिन्, ‘अहिलेसम्म यस्तो भएको थिएन।’

बुधबार बिहानपख काठमाडौंको बागमती, विष्णुमती, टुकुचा, धोबीखोला, च्यानेखोलालगायतमा आएको बाढीले वितण्डा मच्चायो।

बुधबार बिहानपख काठमाडौंको बागमती, विष्णुमती, टुकुचा, धोबीखोला, च्यानेखोलालगायतमा आएको बाढीले वितण्डा मच्चायो। तीनकुने, अनामनगर, घट्टेकुलो, शान्तिनगर, थापाथलीलगायत क्षेत्र डुबानमा परे। खोला किनारमा बस्दै आएका सुकुम्बासी र अन्य स्थानीयका घरटहरा डुबे। हिउँदयाममा सुक्खा देखिने काठमाडौंका खोलाको पानी करिडोर पार गर्दै घरभित्रै छिरेपछि स्थानीय त्रसित बने। भुइँतलामा पानी पसेपछि स्थानीयले प्रहरी र जनप्रतिनिधि गुहारे। बाढीले मानवीय क्षति नभए पनि सरसामानमा क्षति पुगेको छ। ‘राति सुतिरहेका थियौं, एक्कासि कोठामा पानी पस्यो, डेरामा भएको खानेकुरा सबै भिज्यो,’ देवीनगर बस्ने कुमार राईले भने।

बाढी आएपछि रातभर सुत्न नपाएको बूढानीलकण्ठ नगरपालिका–१३ का वडाध्यक्ष श्रीकृष्ण श्रेष्ठले जानकारी दिए। उनले १३ नम्बर वडामा ४३ घर डुबानमा परेको बताए। ‘राति १ बजेदेखि नै बाढीले सुत्न दिएन,’ उनले भने, ‘सबैतिर डुबान भएपछि स्थानीयलाई आवासको व्यवस्था वडाले गरेको छ।’ उनका अनुसार खोलामा बहावक्षेत्र साघुँरिएका कारण नदी भरिएर स्थानीयको घरघरमा पसेको थियो। ‘सबैतिर खोलाको जग्गा व्यक्तिगत बनाउने क्रम बढ्यो, जसका कारण सहरी क्षेत्र जलमग्न भयो,’ उनले भने, ‘अब पनि यसबारे ध्यान नदिने हो भने भविष्यमा ठूलो समस्या ल्याउन सक्छ।’

काठमाडौं महानगरपालिका–३१ वडाका वडाध्यक्ष नारायण भण्डारीले बागमती पुल र नदी अतिक्रमणका कारण बाढी आएको बताए। उनले खोलाले ओगटेको जग्गा हडप्ने प्रवृत्तिका कारण उपत्यकाका खोलाले ठूलो वितण्डा ल्याउन सक्ने बताए। ‘सबैतिर नदी ओगट्ने र संरचना बनाउने क्रम बढेको छ,’ उनले भने, ‘यसलाई पुरानै अवस्थामा पु-याउन सकिएन भने भविष्यमा ठूलो विनाश नल्याउला भन्न सकिन्न।’ उनका अनुसार वडा ३१ का ६० भन्दा बढी घर डुबानमा परेका छन्। तीनकुनेस्थित बागमती खोलामा पुल बनाउँदा नदीको क्षेत्रफल साँघुरो पारिएको वडा कार्यालयको निष्कर्ष छ।

काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले सहरी क्षेत्रमा यस्ता घटना हुनु दुःखद रहेको बताए। उनले यसको तत्काल समाधान खोज्ने र पीडितलाई सहयोग गर्ने बताए। ‘नागरिकलाई परेको समस्याको सम्बोधन गर्छाैं र सम्भावित क्षति पूर्वअनुमान गरेर त्यसलाई रोकथाम गर्छौं,’ उनले भने, ‘यसबारे चासो दिन सबै मातहतका विभागलाई निर्देशन दिएका छौं।’ काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामप्रसाद आचार्यले अविरल वर्षाका कारण उपत्यकाका धेरैजसो बस्ती डुबानमा परेको बताए। उनले भने, ‘होचो स्थान र नदीकिनारमा रहेका सबैजसो घर डुबेका छन्। डुबानले सडक तथा घरघरमा पानी पसे पनि ठूलो मात्रामा क्षति भने हुन पाएन। यसबारे हामीले दिर्घकालीन उपाय खोज्न जरुरी छ।’

किन सोस्दैन काठमाडौंले पानी

हिमाल लम्साल

काठमाडौं - विगतका वर्षायाममा अविरल वर्षा भए पनि अहिले जसरी उपत्यकाका बस्ती डुबानमा पर्दैनथ्यो। पर्याप्त जंगल तथा खुला ठाउँ भएकाले आकाशेपानी सोस्थ्यो । नदीवरपर पनि सहज ढंगले पानी बग्थ्यो। तर, पछिल्लो एक दशकयता काठमाडौंमा अत्यधिक घर तथा सडक बनेपछि यहाँको जमिनले आकाशबाट परेको पानी सोस्न छाडेको छ। त्यसैले डुबानको समस्या देखिन थालेको हो। कंक्रिट संरचनाले मात्रै होइन, खोलाकिनारामा खुला स्थान अतिक्रमण गरेर बनाएका सडक तथा पुलका कारण पनि बस्ती डुबानमा पर्न थालेका छन्। ‘पहिला काठमाडौंमा पर्याप्त जंगल थियो, आकाशेपानी जमिनले सहजै सोस्थ्यो,’ संंस्कृतविद् सत्यमोहन जोशीले भने, ‘पहिला त नदीकिनारामा बस्ती हुँदैनथ्यो। त्यसैले बस्तीमा बाढीको समस्या आउँदैनथ्यो । खोलानाला स्वतन्त्रपूर्वक आफ्नो धार फेर्दै बग्थे।’

जोशीका अनुसार ५० वर्षअघि काठमाडौं उपत्यकामा खोलानाला स्वतन्त्र रूपले बग्थे। घना बस्ती बस्दै गएपछि उपत्यकामा प्राकृतिक ढंगको निकास बन्द भयो। ‘पहिला पनि वर्षायाममा काठमाडौंमा मज्जाले पानी पथ्र्याे,’ उनले भने, ‘काठमाडौंका नदीनालाका पानी चोभारमा पुगेर दहमा परिणत हुन्थ्यो। त्यो बेला पातलो बस्ती भएकाले मानवीय क्षति हँुदैनथ्यो।’

जबरजस्ती ढंगले मानिसले खोलाको बहाव परिवर्तन गरेकाले उपत्यकामा डुबानको समस्या देखिएको खानेपानी तथा सरसफाइ मन्त्रालयका पूर्वसचिव भीमप्रसाद उपाध्याय बताउँछन्। ‘यसअघि पनि उपत्यकामा अत्यधिक वर्षा हुन्थ्यो । अहिले जस्तो भीषण वर्षा हुँदैनथ्यो,’ उनले भने, ‘काठमाडौं उपत्यकामा अत्यधिक ढंगले कंक्रिटको संरचना ठडाएकाले आकाशेपानी सोस्न नपाएर बाढीले रौद्र रूप देखाएको हो।’

उपत्यकामा तीव्रगतिमा जनघनत्व बढेसँगै प्राकृतिक ढंगले जमिनमुनि पानी सोस्ने क्रम ह्वात्तै घटेको छ। साथै नदीछेउछाउमा अतिक्रमण गरेर बनाइएका भौतिक संरचनाले नदीको बहावमा अवरोध गरेको छ। ‘प्राकृतिक रूपमा नदीले बर्सेनि धार परिवर्तन गर्छ,’ उनले भने, ‘मान्छेले अड्कलेको ठाउँमा नदी कसरी बग्न सक्छ?’

काठमाडौं उपत्यकामा अधिकांश नदी आसपास खाली ठाउँ भेट्नै मुस्किल पर्छ। प्राचीन राजकुलो र नदी क्षेत्रको अतिक्रमणका कारणले बाढीको समस्या उब्जिएको हो । पूर्वाधारविद् सूर्यराज आचार्य उपत्यकामा अव्यवस्थित कंक्रिट बस्तीका कारण प्राकृतिक रूपमा जमिनमुनि पानी सोस्ने क्रम घटेसँगैबस्तीमा डुबानको समस्या देखिएको बताउँछन्। ‘पहिले प्राकृतिक रूपमा पानी सोस्ने प्रक्रिया भइरहन्थ्यो,’ आचार्यले भने, ‘अहिले जताततै कंक्रिटका भवन बने, खोलानदी अतिक्रमणमा परे । पानीको निकास नभएकाले बस्ती जलमग्न भएको हो।’

काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणका प्रवक्ता केशव न्यौपानेले काठमाडौं योजनाबद्ध ढंगले विकास नगरेका कारण बाढीको समस्या देखिएको बताए। ‘काठमाडौं नयाँ विकास गरेको सहर होइन। पुरानै सहर व्यवस्थित बनाउन खोजिएको हो। त्यसैले योजनामुताबिक व्यवस्थित हुन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘प्राधिकरणले काठमाडौं उपत्यकाको नदीकिनाराको मापदण्ड लागू गरेका छ। तर,अधिकांशले मापदण्डविपरीत संरचना बनाएकाले समस्या भएको हो।’

वातावरणविद् भूषण तुलाधर अव्यवस्थित सहरीकरणका कारण उपत्यकामा बाढी तथा डुबानको प्रकोप देखिएको बताउँछन्। ‘कक्रिंट सहरमा पानी नै सोस्दैन’, उनले भने, ‘त्यसैले उपत्यकामा बारम्बार बाढीको प्रकोप देखिएको हो’, उनले भने। तुलाधरले सरकारले भूमीगत पानी पुनर्भरण, वृक्षरोपण, खाली ठाउँको संरक्षण र खोलाकिनारा तथा आसपासका क्षेत्रमा हुँदै आएको अतिक्रमण रोक्नुपर्ने बेला आइसकेको बताए। ‘कंक्रिट संरचनाका कारण पानी पर्नेबित्तिकै ढलमार्फत नदीकिनारामा पुग्ने गर्छ । अहिले नदीनाला ओभरफ्लो भएर बस्तीमा पानी पसेको हो,’ उनले भने, ‘अब घरघरमा आकाशेपानी संकलन केन्द्र बनाउन जरुरी भइसक्यो।’








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

इटहरीमा भोलि एनसेल मेला

इटहरीमा भोलि एनसेल मेला

एनसेल प्राईभेट लिमिटेडले इटहरीको श्री जनता माध्यामिक विद्यालयको फुटवल मैदानमा शनिबार (मंसिर २८) एनसेल मेला २०७६ को आयोजना गर्ने भएको...

कतार एयरवेजले  ए डिभिजन शहीद स्मारक लिगको प्रायोजन गर्ने

कतार एयरवेजले ए डिभिजन शहीद स्मारक लिगको प्रायोजन गर्ने

कतार एयरवेजले अखिल नेपाल फुटबल संघ (एनफा) सँग साझेदारी गर्ने भएको छ । ...

आइएमई जनरल इन्स्योरेन्स सम्मानित

आइएमई जनरल इन्स्योरेन्स सम्मानित

आइमएमई जनरल इन्स्योरेन्स एसियाज मस्ट ट्रस्टेड कम्पनी अवार्ड २०१९ बाट सम्मानित भएको छ । ...

‘भिबोन’ ब्रान्डका कुर्सी नेपालमा

‘भिबोन’ ब्रान्डका कुर्सी नेपालमा

अन्तर्राष्ट्रिय शोधकर्ताहरुको संस्था बिआइएफएमएबाट इर्गाेनोमिक्स प्रमाणित गरेको भारत तथा सिंगापुरस्थित ब्लुबेल इर्गाेनोमिक्सको ‘भिबोन’ ब्रान्डका कुर्सी अब नेपालमा उपलब्ध हुने भएका...

टाटा मोटर्सको सोरुममा विन्टर ब्लेसिङ

टाटा मोटर्सको सोरुममा विन्टर ब्लेसिङ

नेपालका लागि टाटा मोटर्सको एकमात्र अधिकारिक वितरक, सिप्रदी ट्रेडिङले विन्टर ब्लेसिङ कार्यक्रम आयोजना गर्ने भएको छ । ...

सेन्सेई ब्रान्डको लोकप्रियता बढ्दो

सेन्सेई ब्रान्डको लोकप्रियता बढ्दो

नेपाली बजारमा सेन्सेई ब्रान्डका घरायसी सामग्रीको लोकप्रियता बढेको छ । ...

२५ जिल्लामा टेलिकमको एफटिटिएच सेवा

२५ जिल्लामा टेलिकमको एफटिटिएच सेवा

नेपाल टेलिकमले देशभरका २५ जिल्लामा तीव्र गतिको डाटा र भ्वाइस सेवासमेत चलाउन मिल्ने एफटिटिएच अर्थात फाइबर टु द होम सेवा...

होन्डाको नयाँ सोरुम भैरहवामा

होन्डाको नयाँ सोरुम भैरहवामा

होन्डा मोटरसाइकल, स्कुटर तथा गाडीका लागि नेपालको एक मात्र अधिकृत बिक्रेता स्याकार ट्रेडिङ कम्पनी प्रालिले भैरहवामा नयाँ सोरुम सञ्चालनमा ल्याएको...

Ncell Footer Ad