‘स्वस्थ जीवनशैली अपनाए मिर्गौला बचाउन सकिन्छ’

शनिबार, ०५ साउन २०७५, ०८ : ५९ नागरिक

196


हाम्रो गलत जीवनशैलीको कारण नसर्ने रोगहरू बढिरहेको छ । अन्य नसर्ने रोगहरू बढेजस्तै मिर्गौला पूरै बिग्रिने समस्या पनि नेपालमा बढ्दै गएको छ । हाम्रो कुन कमजोरी या लापर्वाहीको कारण पूरै मिर्गौला बिग्रिन्छ ? यस विषयमा त्रिवि शिक्षण अस्पतालका नेफ्रोलोजिष्ट डा. महेशराज सिग्देलसँग नागरिक दैनिककी पवित्रा सुनारले गरेको कुुराकानी।

 अन्य नसर्ने रोगजस्तै मिर्गौलाका रोगहरू पनि बढेको हो ? बढ्दै गएको छ ।

कति संख्यामा बढेको छ भन्ने यकिन तथ्याङ्क छैन । तर अस्पतालमा भर्ना भएर उपचार गर्ने बिरामीको स्थिति हेर्दा बढेको देखिन्छ ।

मिर्गौला रोगहरूमध्येमा पनि कुन चाहिँ  बढी देखिन्छ ?

 मुख्य उच्च रक्तचाप र मधुमेहको कारणले मिर्गौला पूरै बिग्रिने समस्या बढी देखिन्छ । यो सँगै क्रोनिक ग्लोमोरुलो नेफराइटिस (मिर्गौलाभित्र शररिको प्रतिरक्षा प्रणालीको असन्तुलनले लाग्ने रोगहरू)ले बिग्रिने समस्या पनि छन् ।

तर मिर्गौलामा पत्थरी हुने समस्या भने अन्य रोगभन्दा घट्दै गएका छन् । ढुंगाको कारण, पिसाबको संक्रमणको कारण मिर्गौला फेल हुने, मिर्गौलामा विभिन्न कारण पानी फोका भएर मिर्गौला फेल हुने पनि  हुन्छ ।

स्थायी रुपले मिर्गौला फेल हुने कारणमा क्रोनिक ग्लोमिरुलो  नेफराइटिशको कारण बाहेक मिर्गौला बिगार्ने अर्को कारण पेनकिलर (नदुख्ने औषधी) को जथाभावी प्रयोग पनि हो । यिनमा पनि सबैभन्दा मुख्य कारण मधुमेह र उच्च रक्तचापले मिर्गौला बिग्रिने गरेको देखिन्छ । नेपालमा पछिल्लो समय यी दुई रोग बढेकै कारण मिर्गौला फेल हुनेको संख्या पनि बढेको छ ।  

 उच्च रक्तचापले कसरी मिर्गौला फेल गराउँछ ?

 उच्च रक्तचापले मिर्गौलामा कसरी फेल हुन्छ भन्ने अन्तिम र पूर्ण कारण कसैलाई थाहा छैन । तर मधुमेह र उच्च रक्तचाप नियन्त्रण नभएकै कारण मिर्गौला फेल हुने समस्या आउने हो । यी दुई कुरालाई नियन्त्रणमा राख्न सकेमा यसको जोखिम कम हुन्छ ।  

 पछिल्लो समय उच्च रक्तचाप र मधुमेह बढेका कारण मिर्गौला फेल हुने समस्या बढेको हो ?

  अन्य कारणभन्दा यी दुई कारणले मिर्गौला फेल हुनेको संख्या बढी देखिन्छ ।

 मिर्गौला फेल हुने बिरामी टिचिङ  अस्पतालमा कति छन् ?

औसत हरेक दिन एक–दुई जना मिर्गौला फेल भएका बिरामी भर्ना भएका हुन्छन् । बर्षमा ५ देखि ६ सय जना नयाँ मिर्गौला फेल भएका बिरामी अस्पतालमा भर्ना भएर उपचार गरेका हुन्छन् ।

 कुन पेसा र उमेर समुहमा मिर्गौला फेल भएको देखिन्छ ?

 सबै पेसाका व्यक्तिलाई मिर्गौला फेल भएको देखिन्छ । तर मधुमेह र उच्च रक्तचापको कारण मिर्गौला फेल हुने धेरै छन् । प्रायजसो मधुमेहले ४० -५० बर्षको उमेरपछि मिर्गौला फेल भएको देखिन्छ ।

कम उमेर अर्थात् युवा उमेरमै मिर्गौला फेल हुने कारण चाहिँ बच्चामै मिर्गौलामा हुने रोग ग्लोमोरुल नेफ्राइटिशले (अटोयुमिन रोग) हो । जसलाई समयमा चिनेर उपचार गर्न सकेमा निको हुन्छ ।

 औसत हरेक दिन एक–दुई जना मिर्गौला फेल भएका बिरामी भर्ना भएका हुन्छन् । बर्षमा ५ देखि ६ सय जना नयाँ मिर्गौला फेल भएका बिरामी अस्पतालमा भर्ना भएर उपचार गरेका हुन्छन् ।

 ग्लोमोरुल नेफराइटिशको कारण कसरी मिर्गौला बिग्रिन्छ ?

 यो मिर्गौलाकै रोग हो । यसमा विविध रोग लागेमा पनि मिर्गौला फेल हुन  जान्छ । यसमा मिर्गौैलाभित्र फिल्टर गर्ने ठाउँमा गएर कुनैमा प्वाल पर्ने, खत लागेको जस्तो टिसियु हुने, फिल्टर ब्यारियरमा इन्फ्लामेशन हुने, इम्युन कम्लेक्स गएर टाँसिने हुन्छ, प्वाल परेर लिक भएर जाने हुन्छ । यी कारणले पनि मिर्गौला फेल हुने समस्या हुन्छ ।

विदेशमा गएर आउनेहरूमा कम युवा उमेरमै मिर्गौला बिग्रेको देखिन्छ ?

विदेशमा गएका युवाहरूमा मिर्गौला बिग्रेर उपचार गर्न आउने बिरामी अस्तपालमा धेरै आएको अनुभव छ । तर ठ्याक्कै कारण स्थापित हुन सकेको छैन । थुपै्र युवामा मिर्गौला फेल हुने कारण ग्लोमिरन नेफराइटिश हुन्छ । तर विदेशमै जानेमा या खाडी मुलुकमा जानेमा किन बढी भयो भन्ने विषयमा कारण स्थापित भएको छैन ।

 वंशाणुगत कारणले पनि मिर्गौला फेल हुन्छ कि हुँदैन ?

ग्लोमोरुल  नेफ्राइटिश वशाणुगत रुपमा भएपनि बच्चामा पूरै सर्छ भन्न सकिँदैन । कसैलाई मधुमेह, ग्लोमिरोन नेफराइटिश भएमा तिनका सन्तानलाई हुन्छ नै भन्न सकिँदैन । तर यसको सम्भावना हुन्छ । तर शत् प्रतिशत सम्भावना हुँदैन । जुन ग्लोमोरिन नेफराइटिशको सम्बन्ध बाह्य कारणसँग छैन ।

 औषधीहरूले पनि मिर्गौला फेल हुन्छ भनिन्छ ? कुन कुन औषधीले मिर्गौला फेल गराउँछन् ?

केही औषधीहरूको सेवनले पनि मिर्गौला फेल हुन्छन् । मुख्यतः दुखाइमा प्रयोग हुने औषधीहरूले मिर्गौला फेल गराउने  सम्भावना हुन्छ ।

पेनकिलरको अलावा अन्य औषधी छन् जसले मिर्गौला फेल गराउँछन् । यस्ता औषधीहरू पनि स्वास्थ्यकर्मीले सिफारिश गरेको देखिन्छ । नियमित पे्रस्क्रिप्सनबिना पनि प्रयोग गरेर मिर्गौला फेल गराउने मुख्य औषधी भनेका आइवोफ्राेमिन, डाइक्लोफेन्याक, इण्डोमेथासिन छन् ।

 यी औषधी कुन दुखाइमा प्रयोग भएको देखिन्छ ?

कनुै पनि दुखाइमा प्रयोग हुन्छ । सुन्निएको र दुखाइमा प्रयोग हुने गरेको देखिन्छ । जोर्नी दुखाई, बाथरोग र ज्वरोमा यी औषधी सिफारिश भएको देखिन्छ । कतिपयले सिधै औषधी पसलबाट किनेर खाने गरेको देखिन्छ ।

 यी औषधीहरू कडा दुखाइमा प्रयोग हुने हुन् कि सामान्य दुखाइमा ?

नेपालमा सबै औषधी सजिलै किन्ने गरिन्छ । कुन औषधी कसरी किन्ने भन्ने कुनै नियमन छैन । जथाभावी औषधी किन्न पाउनु भनेको राज्यबाटै भएको लापरवाही हो । जथाभावी औषधी किन्ने र बिक्री गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ ।

यो प्रवृत्तिलाई राज्यले अनुगमन गरेर पेन किलरले जनस्वास्थ्यमा पु¥याउने असरलाई रोक्नुपर्छ । यस्ता औषधीहरू सिधै औषधी पसलबाट किन्न पाइँदैन । पाइहालेमा पनि लामो समयसम्म सुरक्षा भएका, समान रुपमा प्रयोग हुने जस्ता औषधीहरू काउन्टरमा पाइन्छन् ।

वातावरण र खानेकुरासँग मिर्गौला फेल हुनुको सम्बन्ध छ कि छैन ?

 हुन सक्छ । तर यसमा अध्ययनले प्रमाणित नगरेसम्म हामीले छ भनेर सिधै भन्न मिल्दैन । यसको लागि विज्ञानले अध्ययन गरेर प्रमाणित हुनु पर्छ ।

 आफ्नो मिर्गौला बिग्रँदैछ भन्ने कसरी थाहा पाउने ?

सामान्यतः कुनै पनि अस्वस्थता भयो भने पनि शंका गर्नुपर्छ । जस्तो, जीउ सुन्नियो भने, बढी थकान लाग्न थाल्यो भने, रगतको कमी भयो भने, जीउ दुख्न थाल्यो, रातो पिसाब, पिसावमा फिँज आउन थाल्यो, पिसाब कमी भयो भने मिर्गौलामा रोग लाग्दैछ भन्ने बुझ्नुपर्छ ।

तर कहिलेकाहीँ मिर्गौलाको रोगमा लक्षण नै देखिँदैन । हामीले कहिले स्वस्थ महसुश गरेकै व्यक्तिमा पनि मिर्गौला रोग लागिसकेको देखेका छौं । उनीहरूमा विदेश जाने बेलामा परीक्षण गर्दा मिर्गौला फेल  हुन लागेको देखेका छौँ।

 मिर्गौला फेल हुन खोज्न लागेकै अवस्थामा उपचार सम्भव छ कि छैन ?

उपचार सम्भव छ । हामीले कसरी बझ्नुपर्छ भने अविकसित देशको तुलनामा विकसित देशमा मिर्गौला फेल हुनेहरूको संख्या हे¥यौं भने फरक छ ।

उनीहरूकोमा आधा उमेर पार गरेका मानिसहरूमा मिर्गौला फेल भएको देखिन्छ भने हामीकहाँ युवा उमेरमै फेल भएको देखिन्छ । कारण के हो भने उनीहरूले समयमै पहिचान गरेर उपचार गरेको कारण मिर्गौला फेल हुन पाएन । हाम्रो कारण नितान्त फरक रहनु प¥यो । हामीले समयमै चिनेर उपचार गर्न सकेका छैनौँ । यसको कारण बिरामी सयममै उपचारमा पुगेनन् या हामीले स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न सकेनौँ ।

युवा अवस्थामै मिर्गौला फेल नहोस् भन्नका लागि हामीले के  सुझाव दिने ?

 सामान्यतः माथिका कुनै पनि लक्षण देखिएमा स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर उपचार गर्नु पर्छ ।

 उपचारमा पुगेपनि रोगको पहिचान भएको देखिंदैन ?

 पहिचान नहुने भनेको उपचारमा नजाने प्रवृत्ति, हाम्रो व्यवस्था र स्वास्थ्य संस्थासँगको अविश्वास, सबै क्षेत्रमा भएका कमजोरी हुन सक्छन् ।

तर मुख्य कुरा समयसमयमा आफ्नो स्वास्थ्य परीक्षण गरेर नै मिर्गौला जोगाउन सकिन्छ ।  मिर्गौलाको हकमा अन्य रोगमा जस्तो ठ्याक्कै लक्षण नभएपनि वर्षमा एकपटक रक्तचाप र पिसावको जाँच गर्न  सकेमा मिर्गौला बचाउन सक्छौँ ।

नेपालमा मिर्गौलाको उपचारको अवस्था कस्तो छ ?

नेपालमा सरकारी र निजी दुवै केन्द्रीय अस्पतालमा मिर्गौलाको सबै उपचार हुन्छ । वीर अस्पताल, धर्मभक्त अङ्ग प्रत्यारोपण केन्द्र, त्रिवि शिक्षण अस्पताल, निजीमा ग्राण्डी इन्टरनेशनल अस्पतालमा  मिर्गौला प्रत्यारोपण समेत भइरहेको छ ।

भर्खरै निदान अस्पतालले पनि मिर्गौला प्रत्यारोपण सुरु गरेको छ । अन्य केन्द्रमा पनि भइरहेको छ । नियमित प्रत्यारोपण हुने धर्मभक्त माथेमा अङ्ग प्रत्यारोपण केन्द्र र टिचिङमा हो  । नेपालका निश्चित केन्द्रहरूमा मिर्गौलाका सबैजसो रोगको उपचार हुन्छ । उपत्यकाबाहिर भने धेरै ठाउँमा मिर्गौला रोग विशेषज्ञ छैनन् ।

 मिर्गौला प्रत्यारोपणमा अहिलेको नीतिगत व्यवस्था पर्याप्त छ ?

 नेपालमा विद्यमान कानुनले  बिरामीको नजिकका सीमित आफन्तलाई मात्र मिर्गौला दान दिने व्यवस्था छ । यो कानुनअनुसार भित्रका आफन्तको मिर्गौला मिलेन भने प्रत्यारोपण गर्न सकिँदैन । लामो समय हेमोडाइलोसिस गरेरै बाँच्नुपरेको अवस्था छ ।

 कुनै पनि व्यक्ति मिर्गौला फेल हुनबाट  बच्न कस्तो जीवनशैली अपनाउनु पर्छ ?

अन्य रोगलाई आवश्यक पर्ने जस्तै स्वस्थ जीवन जिउनुपर्छ । सन्तुलित भोजन, नियमित व्यायाम र स्वस्थ खाना खाने, तनाव नलिनेजस्ता स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनुपर्छ ।

मधुमेह र उच्च रक्तचाप छ भने नियन्त्रणमा राख्ने र वर्षमा कम्तीमा एकपटक मिर्गौला जाँच गर्नुपर्छ ।

 

 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

युट्यूबले फेक अकाउन्टहरु बन्द गर्दै - थुप्रै च्यानलको सब्सक्राइबर घट्ने सम्भावना

यसरी फेक सब्सक्राइबर हटाउने काम आज देखि सुरु भएर डिसेम्बर २१ सम्म हुनेछ । ...

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

तपाईं पनि नयाँ माइक्रोवेभ किन्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने यी कुराहरु ध्यानमा राख्नुहोस् : ...

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

यो स्कूटरले नेपाली बजारमा पहिले देखि उपलब्ध भएका होन्डा ग्राजिया, टिभीएस एनटोर्क र हालै रिलिज भएको भेस्पा नोट्टेसंग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ...

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

क्वाल्कमका अनुसार यस स्मार्टफोन प्रोसेसरले 5G नेटवर्कमा बहु जीबीसम्मको डाउनलोड स्पिड प्रदान गर्न सक्नेछ | ...

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

माइक्रोसफ्टको फन्ट मेकर एपबाट आफ्नै अक्षरको फन्ट बनाउन सम्भव छ ! ...

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

यो स्कूटरले नेपालमा उपलब्ध अन्य १२५ सिसिका स्कूटरहरुसंग प्रतिस्पर्धा गर्ने छ | ...

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

यदि स्मार्टफोन हरायो वा चोरी भइहाल्यो भने यी गर्नुहोस् : ...

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

यी १६ वटा क्यामराहरु ४x४ को ग्रिडमा राखिने छ | ...