सपनाको सहर

‘हाम्रा सहरमा विगतको झल्को छैन’

सोमबार, २५ असार २०७५, ०८ : ३३ नागरिक

164


भोजराज जोशी, पूर्व शिक्षा राज्यमन्त्री
तपाईको विचारमा सहर के हो ?
भूगोल सानो भएपनि सबैखाले आवश्यकता परिपूर्ति गर्ने ठाउँ हो, सहर । सहर देशको ठूलो व्यापारीक केन्द्र पनि हो । त्यहाँ पूर्वाधार विकास, मानिसका दैनिक जीवनका भोक र आवश्यकता हुन्छ । देशको संस्कृति र परम्परा भेटिन्छ।

हाम्रा सहरमा यी सबथोक छन् ?
हामीले सहरको त्यस्तोखाले रुप लिनै सकेनौं । किनभने हाम्र्रा सहरका विगतको झल्को कमै मात्र भेटिन्छ । अहिलेको काठमाडौंको दशा हेर्दा दिक्क लाग्छ ।

केही दिनअघि चन्द्रगिरी गएको थिएँ । त्यहाँ जाने सडकको हविगत देखेर उजाड लाग्यो । सहर छेवैको सडक त यस्तो छ भने देशका अन्य ठाउँम सडक कस्ता होलान् भन्ने सोच आयो । मेरो विचारमा सत्तामा हुनेको सोच नपलाएकोले बाटाघाटा नबनेका हुन्।

तपाई पञ्चायत काल वा सो भन्दा पछिको सरकारमा रहेर प्रत्यक्ष काम गर्ने अवसर पाउनु भएको थियो, त्यो बेला र अहिलेको विकासका काम गर्ने तौर तरीका कस्तो छ ?
हाम्रोमा पहिले देखि नै देशभक्तिको गीत गाउने तर काम नगर्ने प्रवृती बढेको छ । पञ्चालत कालको व्यवस्था भने अलिक फरक थियो । त्यतिबेलो विकास गरेन भने सरकारले ठाउँको ठाउँ कारबाही गथ्यो ।

ठेकेदारलाई पञ्चायत शासनले ठाउँको ठाउँ एक्सन लिन्थ्यो । अहिले १० पल्ट म्याद थपेपनि ठेकेदारलाई कारवाही नै हुँदैन । अदालतले स्टे अडर जारी गरेपछि कारबाहीबाट उम्किन्छन् । अर्कोकुरा, अहिले राजनीतिको आडमा ठूल्ठूला विकासका काममा ठेक्का दिने प्रवृती भइहरको छ । यसले विकासमा पारदर्शीता देखिएको छैन।

सहरीकरणको योजना सार्दैगर्दा हामी कहाँनिर चुक्यौं ?
आज भन्दा ५० बर्ष अघि सहरको विकास गर्नेहरुले अहिलेको सहर सोचेनन । त्यतिबेला जे लाग्छ त्यै गरे । भविष्य नसोचेर विकासका काम गरेका कारण सहरको रुप बिर्गिएको हामीले सहरको नक्सा बनाएनौं । त्यतिखेर बस्ती बसाउँदा ख्याल गरेनौं । त्यतिबेलादेखि नगरपालिकाले भद्रगोले काम गरिदियो ।

सडक, ढल लगायत अन्य नक्सापासका काममा पनि कडाई भएन । पहिले वुद्धि पुर्याएको भए अहिले यो अवस्थामा हुने थिएन।

अब अहिले भइरहेको सहरलाई व्यवस्थित पार्ने विकल्प के देख्नुहुन्छ ?
विगतमा जे हुनु भयो अब काम गर्दा त्यसो गर्नु भएन ।   हिजो बिग्रिएकोलाई अब व्यवस्थित पार्नुको विकल्प छैन । यति कुरा हो, अब बन्ने नयाँ ठाउँलाई अलि ख्याल गरेर विकासका काम गर्न सकिन्छ । नयाँ ठाउँमा सहर बनाउँदा सय बर्षको कल्पना गर्न सकिन्छ।

तपाईले काठमाडौंलाई कहिलेदेखि चिन्नुभयो ?
म सानैदेखि राजनीतिमा सक्रिय थिए । २०२८ साल भन्दा पहिले राजनीतिक कार्यक्रमहरुमा काठमाडौंमा आउजाउ हुन्थ्यो । त्यतिबेला नयाँ वानेश्वरबाट रत्नपार्कसम्म हिडेर जान्थ्यौं ।

डिल्ली बजारमा डेरामा बस्ने विद्यार्थी न्यूरोडमा खाना खान जान्थे । हामी पनि त्यहीँ जान्थ्यौं । न्युरोडको पीपल रुखमुखी खाजा खाने ठाउँहरु थिए । वरपर ढुंगेधारा थिए । अहिले त्यहीँ ठाउँमा चारैतिर मुख फर्किएका घर छन् । इन्द्रचोक र असनको त्यो बेलाको रुप नै बेग्लै थियो ।

तपाई २०२८- ०२९ सालतिर काठमाडौं आउँदा यहाँको मौलिकता कस्तो थियौं ?
त्यतिखेरको मौलिकता अहिले समाप्त भएको छ । अहिले त्यो मौलिकता खोजेर पाइन्न । सहर विकास गर्दैगर्दा र बसाई सर्दैगर्दा हामीले गरेका ठूला त्रुटी हो । अरुत परकै कुरा यहाँका रैथाने नेवार समुदायले पनि उपत्यकाको मौलिकता जोगाउन सकेनन्।

तपाई नेपाल बाहिर कहाँ कहाँ जानुभएको छ ?  
अफ्रिकन मुलुकका केही देश र रसा घुमेको छु । त्यहाँका मौलिकता र बाटाघाटाहरु व्यवस्थित छन् । ट्राफिक नियम चुस्त छ । सहरको मौलिक शैली जोगाइएको छ।

त्यहाँका सहर र हाम्रा सहरबीच भिन्नता के छ ?
हामी नेपालीले सहरलाई सफा राख्न सकेनौंं । विदेशी नागरिकले आफैले पनि सहरलाई सफा राखेका छन् । हाम्रोमा सरकारको मुख ताक्ने परम्परा छ।

सहर कस्तो हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ?
सहर व्यवस्थित र सुविधायुक्त हुनुपर्छ । सहरवासीले स्वच्छ हावा खान पाउनुपर्छ । कुनै पनि समस्या र झन्झट देखिनुहुन्न । सुरक्षा पनि उत्तिकै कडा हुनुपर्छ ।

तर, हाम्रा सहर भद्रगोल छन् । महँगीले सहरवासी आक्रान्त छन् । हाम्रा सहरमा पावरमा बस्ने र हुनेखानेको मनपरी चल्छ । सरकारले कहिल्यै पनि नागरिकको सवालमा काम गरेको देखिन्न । एउटा सडक बनाउन वर्षौं लाग्छ । यस्तै–यस्तै कारणले सहर बिग्रिएको हो ।

तपाईं कस्तो सहरको कल्पना गर्नुहुन्छ ?
म मौलिक सहरको कल्पना गर्छु । सहरको बसोबास व्यवस्थित होस् । शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक, बजार, यातायात, खानेपानी सबै कुरा मिलेको होस् ।

सहरमा पूरानो संस्कृति भेटियोस् । मेरो परिकल्पना यही हो । म काठमाडौं सुरुमा आउने बेलामा भित्री सहर शान्त थिए । सुन्धारामा नुहाउन जान्थ्यौं । बालाजुका २२ धारा हेर्न जान्थ्यौं । ढुंगेधारमा आफै पानी आउँथ्यो । जब कंक्रिटमा घर बने तबतब धारा सुके । ४० बर्ष अघिसम्म जनताले नुहाउने ठाउँ नै सुन्धारा र ढुंगेधारा थिए । तर, पुरानो सहरलाई बचाउनलाई हामी कसैले पनि सोच्न सकेनौं।

काठमाडौं उपत्यका कस्तो लाग्छ ?
धेरै माया लाग्छ । सुदरपश्चिम वा उपत्यका बाहिरकाले उहिले देखि नै नेपाल जाने भनेर काठमाडौंलाई भन्थे । तर, अहिले त काठमाडौं अस्तव्यस्त भएको छ । हामी सबै मिलेको भए काठमाडौं यति बिग्रने थिएन । काठमाडौंले धेरैलाई रोजगार दिएको छ । धेरैको जीवन अड्याएको छ । नेतालाई मन्त्री बनाएको छ । तर, तिनीहरूले काठमाडौंलाई केही दिएनन्।

काठमाडौं किन बिग्रियो जस्तो लाग्छ ?
 विकास गर्छु भनेर कसम खाएका नेताहरू निजी स्वार्थमा लिप्त भए । जनसंख्याको चापले पछिल्लो समय काठमाडौं फोहोर र भद्रगोल भएको हो ।

अरू देशका सहर हेरीकन हामी धेरै नै अस्तव्यस्त छौँ । हामीले सहरको विकास गर्ने नाममा देखासिकी मात्रै गर्यौँ । अरु देश कहाँ पुगिसके तर हाम्रो राजधानीमा आठ लेनको बाटो बल्ल बन्दै छ । हामीले विकास निर्माणका काममा ढिलो गरेकै कारण पछि परेका हौँ।

हामीकहाँ सोच र योजना नभएको हो ?
राजनीतिक अस्थिरता भएको मुलुकमा विकासको गति यस्तै हुन्छ । हाम्रोमा सहरीकरण भइरहँदा सहरको भिजन भएन । कसैले पनि सहरलाई यसरी बनाउनुपर्छ भनेर सोचेनन्।

काठमाडौं कसरी सफा बन्ला ?
पुराना गाडीहरू विस्थापित गर्ने, जथाभावी फोहोर नफाल्ने, सडकको आसपासमा बिरुवा रोप्ने, भत्किएका संरचना समयमै जीर्णोद्धार गर्नेजस्ता काम गर्ने हो भने उपत्यका सफा बन्न सक्छ ।

काठमाडौंलाई कस्तो बनाउने सहरवासीको हातमा पनि छ । सहरमा बस्ने सबैले यसलाई संरक्षण गर्नुपर्छ । सहरको सफाइमा नागरिक पनि सभ्य हुनुपर्छ । जथाभावी फोहोर फाल्ने बानी त्याग्नुपर्छ।

उपत्यकाको राम्रो लाग्ने पक्ष कुन हो ?
काठमाडौंले सबैलाई अँगालेको छ । यो ठाउँ नेपालीकोे सपनाको ठाउँ पनि हो । यहाँ सबै सुविधा छन्, रोजगार छ । यहाँको हावापानी, मठ–मन्दिर, हरियाली डाँडाकाँडा अति नै सुन्दर लाग्छ।

उपत्यकाको मननपर्ने कुरा के हो ?
भीडभाड, अस्तव्यस्त, ट्राफिक जाम र प्रदूषण एकदमै मननपर्ने पक्ष हुन् ।
प्रस्तुति : शिवहरि घिमिरे







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

सलमान ल्याउने भनेर ठग्ने दुई पक्राउ

सलमान ल्याउने भनेर ठग्ने दुई पक्राउ

आवर ड्रिम्स कम्पनीमार्फत भारतीय कलाकार सलमान खानको टुँडिखेलमा कार्यक्रम गर्ने भनि विभिन्न दरका टिकट बिक्री गरी सर्वसाधारणलाई ठगी गरेको अभियोगमा...

जीवनको विविधतामा एकता फोटो पुस्तक सार्वजनिक

जीवनको विविधतामा एकता फोटो पुस्तक सार्वजनिक

पत्रकार जीवन लामाको फोटो पुस्तक ‘गौरीशंकरः विविधतामा एकता’ सार्वजनिक भएको छ। काठमाडौंमा एक कार्यक्रमकाबीच संस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्यन्मत्री रवीन्द्र...

'क्रोएसियाले जिते के गर्छु हेर्न आउनु' भन्ने पुनम पाण्डेको कार्यक्रम अन्यौलमा

'क्रोएसियाले जिते के गर्छु हेर्न आउनु' भन्ने पुनम पाण्डेको कार्यक्रम अन्यौलमा

भारतकी विवादित मोडल पुनम पाण्डेको कार्यक्रम प्रहरीले रोक्ने भएको छ। कार्यक्रमको लागि आयोजकले प्रशासनबाट अनुमती नलिएको भन्दै कार्यक्रम रोकिने दरवारमार्ग...

प्रियंकाले गरिन इन्गेजमेन्ट

प्रियंकाले गरिन इन्गेजमेन्ट

नायिका प्रियंका कार्कीले प्रेमी आयुष्मान देशराज श्रेष्ठसँग इन्गेजमेन्ट गरेकी छिन्। ...