चन्द्र शमशेरको हाँसो र मेरो रुवाइ

मङ्गलबार, १९ असार २०७५, ०९ : ३५ डा. सुन्दरमणि दीक्षित

प्रायः हामी कसैलाई पनि माग्नेहरू मन पर्दैन । कुनै मन्दिर या मार्केट वरपर या कतै पनि माग्नेका झुन्ड देख्दा हामीलाई राम्रो लाग्दैन । बूढाबूढी, अपांगता भएका र असहायलाई सहानुभूति देखाउँदै केही रकम दिन सके तापनि हातखुट्टा चल्ने, ठीकठाक स्वास्थ्यमै देखिने, चुरोट फुक्दै गफ गर्दै गरेकाहरूलाई त हामी भन्छौँ, ‘‘काम गरेर खानू नि, किन यसरी मागेर हिँड्नु ? काम गर्ने लायककै देखिन्छौ त!’’

सत्य यो पनि हो कि मागेर खानुमै आनन्द मान्नेहरूलाई माग्नुमै छ मज्जा!

यो कुरा सत्य हो कि माग्नेहरूको कतै मान–इज्जत हुँदैन । मगन्तेको बिल्ला कसैलाई लागेपछि त्यो कलंकबाट छुट्न उसलाई कठिन हुन्छ । उसलाई त्यो मगन्ते बानी छोड्न पनि गाह्रै हुन्छ । लागेको बानी सजिलै छुट्दैन । मागेर सजिलै पाउन छोडेर को काम गरोस् ? छोराछोरी होऊन्, नातेदार होऊन्, ईष्टमित्र होऊन्, वा जोसुकै होऊन्, कसैलाई बिगार्नुछ भने माग्ने बानीलाई प्रोत्साहन दिए हुन्छ । धनीहरूका कति छोराछोरी यस्तै गरेर मायामा परेका बाबुआमाले बिगारेका छन् । ती छोराछोरीको भविष्य के–कस्तो हुन्छ, हामी सबैले अनुभव गरिसकेका छौँ । यस्ता घटना समाजमा दोहोरिइरहन्छन्।

हाम्रा शासकहरू उत्तर जाऊन् या दक्षिण, माग्ने लिस्ट त कुनै आन्दोलनकारीहरूले सरकारसित माग राखेजस्तै हुन थालेको छ।

माग्ने या मगन्ते खालि व्यक्ति मात्र हुन्छन्? के समाज या राष्ट्र पनि मगन्ते हुँदैनन् र ? समाज र राष्ट्र नै मगन्ते भएको छ भने तिनका नागरिक कस्ता होलान् त? के उनलाई कुनै बाहिरियाले सम्मान गर्लान् ? जसरी “मगन्तेका सन्तान” भनेर कसैलाई दाग लाग्छ भने त “मगन्ते देशका नागरिक” भनेर खोट पनि त लाग्छ होला । “भीखमा बाँचेकाहरू” भनेर चिनिने पनि त होलान्। यसो हो भने हामी अलि संवेदनशील भएर आज यसै विषयमा नेपाली र नेपाल राष्ट्रको स्थिति एकपल्ट कसैको या कुनै नेताको बहकावमा नलागी शान्त मनले नियालूँ । संसारको नजरमा हाम्रो के अवस्था छ, गम्भीर विचार गरौँ।

राणा शासनपछि हाम्रो सिंगो मुलुक मगन्ते भएको छ । भएको छ नभनूँ, बनाइया छ । नत्र हाम्रो यो प्राकृतिक स्रोत–साधनले भरिपूर्ण र उन्नतिका अनेक सम्भावना भएको देश, यत्रो मेहनती जनताले भरिएको मुलुक किन आज संसारकै महामगन्ते हुन पुग्यो त? राणा शासनलाई जति गाली गरे पनि उनको शासनमा त्यसबेलामै कठिन काम मानिने र कतिपय त भारतमै त्यसबेला समेत हुन नसकेका काम आफ्नै इच्छाशक्ति र स्रोत–साधनले पूर्ण भएका थिए । त्यस समय कुनै विदेशीका अगाडि हात पैmलाउन लाज हुन्थ्यो । विदेशीसित दान लिन लाज हुन्थ्यो । त्यसैले नेपाल र नेपालीको इज्जत थियो । त्यसैले कुनै विदेशीले प्रत्यक्ष रूपले हाम्रो आन्तरिक कुरामा हस्तक्षेप गर्न सकेका थिएनन् । हामी नेपाली सार्वभौम थियौँ । आफ्नै आफ्नो मालिक थियौँ । जनता थिचिए तापनि राष्ट्र बेचिएको थिएन।

चुरेको मोटर गुड्ने सुरुङ, धोर्सिङ–काठमाडौँको रोप–वे, फर्पिङको बिजुली, नेपाल गभर्मेन्ट रेल्वे यी सबै हामीले आपैmँ बनायौँ । कतै विदेशीलाई कन्ट्राक्ट दियौँ तर आफ्नै पैसामा । कतै आफ्नै प्राविधिक शक्ति र पैसाले ग¥यौँ । तर जसरी गर्दा पनि आफ्नै साधन–स्रोतले ग¥यौँ । वीर अस्पताल, मिलिटरी अस्पताल, त्रि–चन्द्र कलेज, दरबार हाइस्कुल, कमाराकमारी प्रथाको अन्त र अनेकौँ काम आफ्नै राष्ट्रको ढुकुटीबाट भए । आजको राष्ट्रपति बसेको भवन, सरकारको केन्द्र भनेर चिनिने सिंहदरबार, राष्ट्रको ढुकुटी भनेर मानिने राष्ट्र बैंक यी सबै राणाहरूले बनाएकै हुन् र अहिले हामीले सिन्को नभाँची यिनकै उपयोग गरेर आफ्नो शान देखाइराखेका छौँ । आज अरू त कुरै छोडौँ, हाम्रो इतिहास चिनाउने भुइँचालोले भत्किएको धरहरासम्म तीन वर्ष पुग्दा पनि बनाउन सकेका छैनौँ । राणाकै पालामा पनि १९९० सालको भयंकर भुँइचालो गएको थियो, तर तदारुकताका साथ जनताले राहत पाएका थिए।

अपांंगता भएका, रोगी, अशक्त, वृद्धवृद्धा माग्नेहरूलाई हामी कदर पनि गर्छाैं र सक्दो मद्दत पनि गर्छौं। तर हट्टाकट्टा, पठ्ठापठ्ठी, तरुनातन्नेरी, स्वस्थ अल्छीहरूले मागेको देख्दा हामी दिक्क मान्छौँ र कहिले त आक्रोशित हुँदै गाली पनि गर्छाैं। माग्नेहरूको कहीँ इज्जत छैन।

अचम्म यो लाग्छ कि हाम्रा प्रधानमन्त्रीहरू विदेश भ्रमणमा जाँदा पहिले नै माग्ने सूची बनाएर जान्छन् । सुरु सुरुकाले अलि थोरै माग्न जान्थे भने समय बित्दै जाँदा लिस्टहरू पनि त्यति नै लामो बन्दै गएको देखिन्छ । हालैमा त उत्तर जाऊन् या दक्षिण, माग्ने लिस्ट त कुनै आन्दोलनकर्ताहरूले सरकारसित माग राखेजस्तै हुन थालेको छ । अझ अचम्म त के छ भने यो माग्ने लिस्ट लग्दा उनी जति आफ्नो गौरव ठान्छन्, त्यत्ति नै भ्रमण सिद्धिएर फर्कंदा आफूले तीमध्ये के–केमा आश्वासन (मात्र !) पाएका छन् भनेर घोषणा गर्दा झन् बढी गौरवान्वित देखिन्छन् । मगन्ते गएका थिए, केही अंगमा विदेशीको धाप र थपथपा पाएर फर्के र यसमा उनको गर्वको सीमा नै रहँदैन । मुलुकको मगन्ते अनुहार देखाएर आएको त उनलाई भान नै हुँदैन । उताका शीर्ष नेतासित आमनेसामने कुरा गर्दा जत्ति सौहार्द विदेशीले देखाए पनि आखिर हाम्रा नेताले फर्केपछि तिनको असली के–कस्तो विचार हामीप्रति होला भनेर त्यसमा विचारेका होलान् ? त्यसको अनुमान हामी साधारण जनताले भने सजिलै गर्न–बुझ्न सक्छौँ, हामी भीखमंगा भनेर झनै चिनियौँ । तर फर्केका नेता राजकीय आतिथ्यको मस्तीले बुझ्दैनन् किनकि उनी त जता गए पनि अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताअनुसार सम्मान पाएका हुन्छन् । तर अन्तमा नतिजा त मगन्तेको बिल्ला भिर्ने र विदेश जाँदा हेपिने त हामी आम नागरिक नै हौँ । आर्थिक या अन्य केही सहयोग निश्चय नै पाइन्छ, तर त्यो पाइन्छ— आफ्नो स्वाभिमान, आफ्नो मानसम्मानको बलि चढाएर । के राष्ट्रवादी, स्वाभिमानी महान् देशका महान् जनता हामी भयौँ त ? या विदेश जाँदा गन्तव्यमा पुग्दा हाम्रा पासपोर्ट दश पटक पल्टाइनेमा हामी प-यौँ ?

भनिसकिया छ, अपांंगता भएका, रोगी, अशक्त माग्नेलाई हामी कदर पनि गर्छाैं  र सक्दो मद्दत पनि गर्छौं । तर हट्टाकट्टा, पठ्ठापठ्ठी, तरुनातन्नेरी अल्छीहरूले मागेको देख्दा हामी दिक्क मान्छौँ र कहिले त आक्रोशित हुँदै गाली पनि गर्छाैं । माग्नेहरूको कहीँ इज्जत छैन।

यहाँ पैसा छैन भनूँ भने सहरी क्षेत्रका भवन, सपिङ मलहरू, होटल, रेस्टुरेन्ट, डिस्को र बारहरू, सडकका गाडीहरू, राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीदेखि तलसम्मका नेताहरूको शान र रवाफ, उनको लवाइ, खवाइ, गुडाइ र उडाइमा त कतै गरिबी देखिँदैन । तब पैसा छैन भनेर कसरी भनूँ ? छ भने कहाँ छ ? कता जान्छ ? देशको स्तर उठाउने तर्पmभन्दा सरकारी–राजनीतिक मोजमस्ती, तस्करी, माफिया र यताउतामै पैसा दबेर पोखराको सेती नदी जस्तै लुकेको छ।

भैगो पैसा कम छ हामीसित, तर मानवीय स्रोत त प्रशस्तै छ । नत्र रोजै तीन चार हजार कामदार किन विदेशिया छन् त ? आखिर बाहिर काम गर्न जानेले यहाँ पनि गर्न सक्थे । यो पनि हैन कि देशभित्र बस्दा काम गर्नै नसक्ने र विदेशिनेबित्तिकै हात–खुट्टा तंग्रिने ! तब यिनले मुलुकभित्रै आफ्नै घरदैलोमा काम किन पाएनन् ? खेतहरू किन बाँझो भए, कलकारखाना किन बन्द हुँदै गए ? कामदारबाहेक लाखौँ विद्यार्थी हरेक वर्ष बाह्र कक्षा पास गर्छन्, कलेजबाट त उनीहरूलाई पनि यहीँ उच्च शिक्षा र काम पाएमा उनीहरू पनि विदेशिने थिएनन् होला । तर यसको अभावमा उनी पनि प्लस टु बाहिर जानैका लागि पास गरेको देखिन्छ । हाम्रो देशभित्र नै यत्रो ठूलो श्रमिक र यत्रो ठूलो बौद्धिक शक्ति हुँदाहुँदै हामी किन मगन्ते हुन पुग्यौँ ? यो कलंक किन ? यो शक्तिको उपभोग किन गर्न सकेनौँ ? यी सबैको जवाफ हामी कसैबाट लुकेको छैन । तर जब शासकहरू मगन्ते हुनमा नै गर्व गर्छन् र अरूकै दानमा आफ्नो शान ठान्छन् र दान भित्र्याएकामा आपैmँलाई राष्ट्रवादीको तक्मा दिन्छन्, तब मुलुकले के आशा गर्ने ? यिनलाई यो विशाल शक्ति परिचालन गर्नमा के चासो ? देशभित्रको यो शक्ति यिनलाई किन चाहियो ? यिनलाई त बरू आफ्नाहरू पनि पढून् र विदेशै जाऊन् र कामदार पनि जत्ति हुन्छन् बाहिरै जाऊन् भने जस्तो देखिन्छ । किनकि कमिसन आउँछ उनलाई ।    हालै चीन भ्रमणबाट फर्केका हाम्रा प्रधानमन्त्रीले माग्ने झोला सोचेको भन्दा धेरै भरिएको भन्दै गौरव गरेको देख्दा त दिक्कै लाग्यो, मलाई त रुनै मन लाग्यो । तर त्यो भन्दा पनि ग्लानि त त्यस बेला लाग्यो जब राष्ट्रकै शिर ठानिने सिंहदरबारको पनि शान रहेको ग्यालरी बैठकमा भूकम्पपछिको मर्मतसम्भारपछि उद्घाटनको दृश्यले । राष्ट्रको प्रधानमन्त्री दुई तिहाइ मत पाएका शक्तिशाली व्यक्तिले अमेरिकी राजदूत पनि हैन, कार्यवाहक राजदूतसित सँगसँगै रिबन काटेको देखेर । राष्ट्रवादी प्रधानमन्त्रीको स्वाभिमान कता गयो होला त्यो उद्घाटनपछि ? नेपालीको राष्ट्रवाद र शानलाई कता लग्यो होला यो घटनाले । सिंहदरबार पनि विदेशी पैसा लिएर मर्मत गर्नुपर्ने भएपछि हामी नेपालीले सिंगो नेपाल नै बिकाउमा राखे भइहाल्यो । हाम्रा शक्तिशाली राष्ट्रवादी प्रधानमन्त्रीलाई यो उद्घाटन गर्न किन यत्रो उत्सुकता ? जुन काम एउटा सहसचिव स्तरको प्रशासनिक नेपालीले गरे हुन्थ्यो । हाम्रो इज्जत केही त बच्ने थियो होला । यो दृश्य हेर्दा माथिबाट चन्द्र शमशेरले के सोचे होलान्? हाँसे होलान्, आजको नेपालको स्तर हेरेर ! म भने रोएँ।

हामी जनताले भोट दिएर पठाएका व्यक्तिले ठीक गरेनन् भने उनको मात्र दोष छैन । हामी भोट हाल्नेको पनि हो । तर विकल्प नभएपछि यस्तो स्थिति राष्ट्रले भोग्नुपर्दो रहेछ । यस्तो स्थितिबाट माथि उठ्न राजनीतिकै शुद्धीकरण हुनुपर्छ, नत्र सिस्टम जस्तै आए पनि व्यक्तिको आचरण, मानसिकता र नैतिकतामा आधारित आध्यात्मिक राज गर्ने नीतिले प्रवेश नपाएसम्म हामी अँध्यारोबाट उज्यालोतर्फ र विदेशीको नजरमा अपमानित हुनुबाट सम्मानित हुनेतर्पm जान सक्नेछैनौँ।








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

गुगल क्रोमलाई जर्मनको एक साइबर सुरक्षा निकायले सबैभन्दा असुरक्षित ब्राउजरको संज्ञा दिएको छ ...

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यासबीच सहकार्य

कुमारी बैंक र नेपाल ग्यास इन्डस्ट्रिज प्रालिबीच आय संकलन सुविधासम्बन्धी एक सहकार्य भएको छ । ...

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

सानो गौचरनमा केटिएमले सर्भिस सेन्टर

नेपालका लागि केटिएमको आधिकारिक बिक्रेता हंसराज हुलासचन्द एन्ड कम्पनी प्रालिले राजधानीको सानो गौचरनमा सर्भिस सेन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफको सभा सम्पन्न

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले दोस्रो वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । ...

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको सभा

बैंक अफ काठमाण्डूको २५औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

Ncell Footer Ad