‘सडक चाैडा पार्दैमा सहरकाे विकास हुन्न ’

सोमबार, ११ असार २०७५, ०८ : ५४ नागरिक

1229


गगन थापा, नेता
तपार्इँको बुझाइमा सहर के हो ?
आकस्मिक सेवा–सुविधा भएको ठाउँ र ठूलो जमातको आवश्यकता पूर्ति गर्ने ठाउँ सहर हो । सहरमा सहजतासँगै त्यससँग जोडिएको इतिहास, जीवनशैली र संस्कृतिको समष्टिगत रूप भेटिनुपर्छ । सहरको अर्को पक्ष भनेको मूर्त र अमूर्त संस्कृति हो । सहरमा हिजोको परम्परा र जमाना भेटिनुपर्छ।

हाम्रा सहरमा यी सुविधा पाइन्छन् त ?

यसको दुइटा पक्ष छ । हामीले काठमाडौंलाई हेर्ने होे भने गएको ३०-३५ वर्षमा काठमाडौंलाई यति ठूलो अन्याय गरेको छौं कि त्यो अन्यायको जति आलोचना गरेपछि पुग्दैन । हामीले गरेको भूलप्रति आगामी पिढीले सरापिरहनेछन् । यहाँका संस्कृति र परम्पराले सराप्ने छन् ।

विगतदेखि नै काठमाडौंले जुन किसिमको जनसंख्याको चाप खेप्दै आएको थियो, त्योसँगै व्यवस्थापन गर्न सकेनौं । यो पोलिसी लेभलमा रहने र सरकारी निकायमा रहनेको ठूलो लज्जाको विषय हो । राजनीतिज्ञको असफलता हो । दुई साताअघि मात्रै म इटलीको भेनिस सहर पुगेको थिएँ । त्यो देखेपछि मलाई अर्कै महसुस भयो । त्यहाँको एउटा चर्चको टुप्पोमा पुगेर सहर नियालेको थिएँ । सहरको मौलिकता र बनोट शैली हेर्दा आँखाबाट आँसु बग्यो ।

किनकी हामीले पनि नेपालका सहरलाई यस्तै बनाउन सक्थ्यौं । तर, हामी सहरको विकास गर्ने क्रममा चुक्यौं । भेनिस सहर ठ्याक्कै हाम्रा ऐतिहासिक दरबार भएको सहर काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुर जस्तै थियो।

सहरको विकासमा हामी कहाँनिर चुक्यौं जस्तो लाग्छ ?
यसमा राज्य मात्रै होइन, राजनीतिक दलका नेताहरू पनि चुके । हिजो विकासका काम गर्ने र योजना ल्याउनेले सहरको भविष्य सोचेनन् । सत्तामा रहनेले पनि सहरको मर्म बुझेनन् ।

२०४६ साल अगाडि काठमाडौंको विकासलाई तत्काल कसरी सच्याउने भनेर डा. प्रकाशचन्द्र लोहनीले काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणको ऐनचाहिँ बनाउनुभएको रहेछ ।  त्योबेला हामीले उपत्यका विकास प्राधिकरणसँगै मिलेर पञ्चायत काललाई नसम्झेर विगतमा बिग्रेकोलाई सच्याउनुपर्छ भन्ने आवाज उठाएका थियौं । सहरमा नयाँ के गर्न खोजिएको हो अहिले नै सुरु गर्नुपर्छ भनेका थियौं । २८ वर्षपहिले सोच पुर्याएको भए अहिले काठमाडौं यस्तो हुँदैनथ्यो।

सहरमा आम नागरिकलाई चुस्त सेवा कसरी दिनुपर्छ भन्ने योजना राज्यले गर्नुपर्ने हो, तर हामीकहाँ यसबारे चिन्तन किन गरिएन ?
मचाहिँ ४६ सालपछिको राजनीतिक परिवर्तनलाई हेर्छु । त्यतिबेला ठ्याक्कै राजनीतिक परिवर्तन आयो । त्यसपछि आर्थिक क्षेत्र अलि खुला बन्दै गयो । सेवा सुविधा काठमाडौं केन्द्रित भए । देशभर नपाइने सेवा सुविधा काठमाडौंमै पाइन थाले, त्यसकारण पनि काठमाडौंमा मानिसको चाप बढ्दै गयो ।

सबैतिरका मानिसले काठमाडौ नै रोज्न थाले । काम गर्नेहरूको लागि पनि यही ठाउँ नै सहज बन्यो । त्यतिखेरलाई फर्केर हेर्ने हो भने, ल्यान्ड, खानेपानीको व्यवस्था, सरसफाइ, खाली ठाउँ कायम गर्नेलगायत यावत विषयमा कही कतै कडिकडाउ भएन । सबैले आफूखुसी काठमाडौंलाई उपभोग गर्न थाले ।

अझ माओवादी द्वन्द्वपछि त उपत्यकामा मानिसको चाप हवात्तै बढ्यो । उपत्यकाबाहिर असुरक्षा हुन थालेपछि मानिसहरू सुरक्षा खोज्दै काठमाडौंमा आए । यसले पनि काठमाडौंको भार बढायो।  

सरकारको परम्परागत काम गर्ने ढर्रा र ढिलासुस्तीले नै सहर बिग्रिएको हो त ?
त्यो पनि हो । म त सोचमै समस्या छ भन्छु । अहिले म दुइटा परियोजनामा लागेको छु । एउटा चाबहिलको साँस्कृतिक नगरी र अर्को साँस्कृतिक पुर्नजागरणमा ।

यो प्रोजेक्टमा सहरको खास कुरालाई समेटेका छौं । यसमा केशरमलबाट निस्केको एउटा पर्यटक गार्डेन अफ ड्रिम हुँदै नक्साल आउँदा ७ घन्टासम्म उसलाई त्यहाँ अडाउन सकियोस् । पर्यटकलाई यहाँ रोक्न सकियो भने एक दिन अडाउन सकिन्छ । अहिले यसलाई गुरुयोजना बनाएर प्रारम्भिक काम सुरु गरिसकेका छौं । यस क्षेत्रमा सवारी नगुडाउने र स्थानीयले पनि अन्य नियम पालना गर्नुपर्छ । स्थानीयले पुरानो शैलीलाई पालना गर्नुपर्यो । 

हामीले त्यस क्षेत्रमा राजा मानदेवको पालाका केही अवषेशहरू पनि भेटाएका छौं । सहरको विकासमा बाटो ठिक्क राख्ने कि बाटो चौडा बनाउने भन्ने विषय पनि मैले उठाएको छु । यो विषयमा विवाद पनि हुन सक्छ ।

अहिले त हामीले हिजो पैदल हिडिरहेको मानिसलाई पनि मोटरसाइकल चढ्नुपर्छ भनेर उकासिरहेका छौं । यो राम्रो पक्ष होइन । किनभने बरु पैदल हिँड्ने र साइकल गुडाउने सडक व्यवस्थित पारेर अघि बढेको भए राम्रो हुन्थ्यो । तर, यस्ता क्षणिक र चरम सुखमा नागरिकलाई उचालेर सहरको विकास हुन्न।

काठमाडौं कस्तो सहर हो ?
काठमाडौं यस्तो सहर हो जहा हिँड्ने, संस्कृति बुझ्ने, साइकलमा सरर यात्रा गर्ने, ठाउँठाउँमा थकान मार्ने र रमाउने गर्ने ठाउँ प्रशस्त हुनैपर्ने हो ।

तर, यो अवस्था रहेन । सहरमा पैदल हिँड्न सक्ने अवस्था रहेन । बाटो ठूलो बनाउँदा पेटी राखिएको छैन । सवारीलाई मात्रै लक्षित गरेर सडक बनाइएको । यस्तै गतिले अघि बढ्ने हो भने अबको २०÷३० वर्षमा काठमाडौंमा सबैजसो ठाउँ सडकले नै खान्छ जस्तो लाग्छ ।

मुख्य त हाम्रो सोच र भिजन क्लियर भएन । हामीले यो ठाउँलाई गाडी र सडकको सहर बनाउन खोज्यौं । सहरको खास इतिहास र परम्परा जोगाउन खोजेनौं । अहिले स्मार्ट र मेगा सिटी भनेर हिँडिरहेका छौं । रेल र मेट्रोको सपना देखेको छौं । ठूला चिल्ला गाडी गुड्नुपर्छ भनेका छौं । के काठमाडौंको मौलिकता र परम्परागत संस्कृति यही हो त?

विकासका कामका होस पुर्याएको भए काठमाडौं कस्तो बन्थ्यो होला ?
यो ठाउँ मन्दिरै मन्दिरले बनेको छ । के हामीले यी कुरा बिर्सने ? मेरो विचारमा खत्तम भएका नदी, थुपै्र मान्छे साइकल र सडकमा हिँडेको, रिक्सामा हिँडेको, बसमै हिँडे पनि ठुल्ठूला इलेक्ट्रिक बसहरूमा हिडेको, जात्रा पर्वले घेरिएको दृश्य अहिले देख्न पाइन्थ्यो । मेरो परिकल्पना यस्तै छ ।

अझै पनि यस्तो बनाउन सकिन्छ । यस्तो बन्न सक्ने ठाउँहरू काठमाडौंमा धेरै छन् । जुन ठाउँमा पुराना बस्ती थिए, ती ठाउँलाई यस्तै रूप दिन सकिन्छ।

तपाई सानो छँदा काठमाडौं कस्तो थियो ?
सबैतिर खाली थियो । फुटबल ग्राउन्ड र पौडी खेल्ने ठाउँहरू धेरै थिए । सहरमा संरचना पनि कम थिए । गाउँ जस्तै थियो, ३५÷४० वर्षअघिको काठमाडौं।

सहरको मौलिकताभित्र के–के पर्छन् ?
सहरको संस्कृति र परम्परा पर्छ । जस्तै, हिजो सहरमा के–के थिए, के–के मासिए, अब तिनलाई फर्काउन के गर्ने भन्ने विषयमा सोच्न जरुरी छ ।

अहिले सुन्धारामा आर्मी क्याम्प भएको ठाउँ, खुला मञ्च र दशरथ रंगशालालाई जोडेर पनि ठूलो पार्क बनाउन सकिन्छ । अहिले कमलपोखरी क्षेत्रमा पनि त्यसलाई फराकिलो पार्ने काम भइरहेको छ । मैले सरकारलाई मात्रै दोष दिन्न । सबैले काठमाडौं भएन मात्रै भन्छन् ।तर, काम कसरी गर्ने थाहा छैन ।

तपाईँले मौलिक र रैथाने संस्कृतिको कुरा गर्नुभयो, राजा मानदेवको पालामा उपत्यकामा के थियो भन्नेबारे कुनै अध्ययन नै भएको छैन, मल्लकालीन संस्कृति पनि लोप हुने क्रममा छ, यसको बचाउ कसरी गर्ने ?
यसबारे टोली नै बनेको छ । तपाईँले भनेजस्तै सानो सानो संस्कृति खोज्ने, नक्साल, चाबहिल क्षेत्रका मन्दिर र विहारको इतिहास खोज्न थालिएको छ ।

नक्साल क्षेत्रमा गज्जबको पाटी बन्दै छ । पुरातत्व विभागले पनि अहिले यसमा चासो दिएको छ । अहिले बनेका मन्दिर र अन्य परम्परागत भवनमा मौलिकता छैन । पिलर, टायल र ढलानको प्रयोग हुन थालेको छ । यो सम्पदा र संस्कृतिमाथिको गम्भीर लापर्वाही हो । यसबारे कसले सोच्ने भन्ने विषय अन्योलमा छ । मेरो विचारमा यसबारे सोच्ने भनेको नगरपालिका नै हो । अर्को कुरा, हामीले समृद्धि र विकासका नारा ओकलिरहँदा आफ्नो जरो र किलो बिर्सिन हुँदैन ।

हाम्रा सहरमा के हुनुपर्ने थियो र के भइरहेको देख्नुहुन्छ ?
आजभन्दा २० वर्षपहिले एकजना मान्छेले काठमाडौंको एपमल्चर भनेर बाग्मती र विष्णुमतिको दोभानै दोभानमा भएको मन्दिर, त्यहाँभित्र रहेका दाहासंस्कार गर्ने घाट र चलनहरू समेटेर एउटा रिसर्च गरेको रहेछ ।

त्यसमा हामीले खोलामात्रै टिकाउन सक्यौं भने पनि त्यसले कति फाइदा गर्छ भन्ने कुरा रहेछ । त्यसले हाम्रो अगाडि र पछाडिको काठमाडौंलाई समेट्छ । अब काठमाडौंलाई यसरी सुधार्न सकिन्छ।  

विश्वका अन्य सहरलाई हेरी नेपालमा सहरीकरणको अवस्था कस्तो छ ?
नेपालको सहरीकरण अत्यन्तै गलत छ । सहरमा भइरहेको विकासको काम अनियन्त्रित ढंगले भइरहेको छ । भोलिलाई हेरिएको छैन । खाली ठाउँ कहाँ राख्ने थाहा छैन । विदेशमा प्रत्येक विकासका काम गर्दा भोलि र सहरको भविष्यलाई हेरिएको छ । काठमाडौंको विकासको गर्नेले पहिले सोचेनन् ।

स्वास्थ्य मन्त्रालय पछाडिको धाप क्षेत्रमा अहिले भवन बनेका छन् । त्यसलाई खाली छाडेका छन् । हाम्रोमा विकास भनेको ठूलो घर हो, ठूलो बाटो हो भन्ने सोचको विकास भयो । सरकारी निकायमा रहेनेले पनि यही मात्रै देखे । अब अन्य सहर विकास गर्दा काठमाडौंले जस्तो गल्ती गर्नुहुन्न।

कुन–कुन देशका सहर घुम्नुभएको छ ?
म करिब ६०-७० देशका सहर घुमेको छु । विदेशका सहर आधुनिक शैलीमा विकास भइरहेका छन् । सहरको मौलिकतालाई भत्काइएको छैन । हाम्रोमा त्यसको उल्टो भइरहेको छ ।

सरकारले कसरी काम गर्यो भने काठमाडौं राम्रो बन्ला ?
सहरका जिम्मेवार हुनुपर्यो । सरकारी निकायमा रहनेले सहरको भविष्यबारे सोच विचार गर्नुप¥यो । सहरको यो कुरा कसरी बनेको हो र कसरी अस्तित्वमा आयो भन्ने हेर्नुपर्छ ।

उपत्यकाका धेरै ठाउँहरूमा अहिले चर्चहरु विस्तार भइरहेका छन्, सरकारी जग्गामा पनि हस्तक्षेप भइरहेको छ, यसलाई नियन्त्रण गर्न के गर्नुपर्ला ?
काठमाडौंमा चल्ने गरेका धार्मिक महायज्ञमा मैले यसबारे धेरै भन्ने गरेको छु । यहाँ सनातन परम्परासँग जोडिएका मान्छेहरूको दुःख र पीडाबारे सरकार वा अन्य निकायले ध्यान नदिनु नै गम्भीर कुरा हो । राज्यले गरिबलाई हेरेको भए चर्चहरू मौलाउने थिएनन् ।

विदेशीहरूबाट पैसा उठाएर ल्याएर गरिबलाई धर्म परिवर्तन गराउने थिएनन् । यसबारे ८-१० वर्षपछि विवाद आउन सक्छ।

तपार्इँलाई मनपर्ने सहर कुन हो ?
अहिलेसम्म वाह ! भनेर लाग्ने सहर भक्तपुर नै हो । त्यहाँ पुरानो कुरालाई जोगाएर विकास गरिएको छ । दरबारको गल्लीबाट छिरेपछि पुरानो आर्किटेक्ट र सहरमा भएको महसुस गराउने कुराहरू पनि छन् । जात्रा, पर्वले सहरलाई सुन्दर बनाएको छ, यी कुरा काठमाडौंले गुमायो।

उपत्यकाभित्र घुम्न गइरहने ठाउँ ?
निश्चित ठाउँ छैन । दोहोर्याएर जान मन लागेको ठाउँ नमोबुद्ध हो । ललितपुरका गाउँतिर पनि जान मन छ।

मन भएर पनि पुग्न नपाएको ठाउँ ?

चित्रमा देखिरहेको तर पुग्न नपाएको ठाउँ साउथ अफ्रिकाको केफ टाउन हो । त्यहीँ जान मन छ ।

पछिल्लो समय घुमेको सहर ?

इटालीको भेनिस पुगेको थिएँ ।
उपत्यकाको मनपर्ने खानेकुरा ?
मलाई काठमाडाैंको पुरानो पसलको छोयला मिठो लाग्छ । मःमः पनि मिठो लाग्छ ।
प्रस्तुतिः शिवहरि घिमिरे







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

कस्तो माइक्रोवेभ किन्ने ?

तपाईं पनि नयाँ माइक्रोवेभ किन्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने यी कुराहरु ध्यानमा राख्नुहोस् : ...

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

सुजुकीले ल्यायो नयाँ स्कूटर - सुजुकी बर्गम्यान

यो स्कूटरले नेपाली बजारमा पहिले देखि उपलब्ध भएका होन्डा ग्राजिया, टिभीएस एनटोर्क र हालै रिलिज भएको भेस्पा नोट्टेसंग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ...

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

यो हो 5G सपोर्ट गर्ने प्रथम स्मार्टफोन प्रोसेसर

क्वाल्कमका अनुसार यस स्मार्टफोन प्रोसेसरले 5G नेटवर्कमा बहु जीबीसम्मको डाउनलोड स्पिड प्रदान गर्न सक्नेछ | ...

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

यसरी बनाउनुहोस् तपाईंको आफ्नै अक्षरको कम्प्युटर फन्ट

माइक्रोसफ्टको फन्ट मेकर एपबाट आफ्नै अक्षरको फन्ट बनाउन सम्भव छ ! ...

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

लन्च भयो नयाँ भेस्पा स्कूटर - भेस्पा नोट्टे

यो स्कूटरले नेपालमा उपलब्ध अन्य १२५ सिसिका स्कूटरहरुसंग प्रतिस्पर्धा गर्ने छ | ...

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

स्मार्टफोन चोरी भयो ? यी गर्नुहोस्

यदि स्मार्टफोन हरायो वा चोरी भइहाल्यो भने यी गर्नुहोस् : ...

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

१६ वटा क्यामरा भएको स्मार्टफोन

यी १६ वटा क्यामराहरु ४x४ को ग्रिडमा राखिने छ | ...

एल्मुनियम र काठको विकल्पमा युपिभिसी (uPVC)

एल्मुनियम र काठको विकल्पमा युपिभिसी (uPVC)

झ्याल–ढोका निर्माण गर्नलाई एल्मुनियम र काठका साथै अहिलेको निकै चर्चामा रहेको विकल्प हो– युपिभिसी । ...