स्वच्छ पानी पिउनुपर्छ भन्ने जनचेतना छैनः डा. सेन्चुरी

शनिबार, ०९ असार २०७५, ०८ : २२ नागरिक

विश्व तापमानमा आएको परिवर्तन तथा हाम्रो आफ्नै वातवरणीय कारणले बर्सेनि सरुवा रोगहरू बढ्दै गएका छन् । गर्मी मौसममा नयाँ–नयाँ रोग देखापर्नुका साथै महामारी नै फैलने डर हुन्छ ।गर्मी मौसममा के–कस्ता रोग लाग्छन् ? त्यसबाट बच्न के गर्नुपर्छ ? रोग नियन्त्रणका लागि सरकारको तयारी कस्तो छ लगायतका विषयमा राष्ट्रिय इपिडियोमोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा प्रमुख डा. केदार सेन्चुरीसँग नागरिककर्मी पवित्रा सुनारले गरेको कुराकानी।

गर्मी मौसममा कुन–कुन रोग देखापरेका छन् ?
नयाँ किसिमका सरुवा रोग बर्सेनि देखापरिरहेका छन् । अहिल्यै महामारी देखिएको छैन । उपत्यकाभित्र र उपत्यकाबाहिर झाडापखाला देखापरिरहेको छ । यस्तो बर्सेनि हुन्छ । बाढीपहिरो आएपछि यसको प्रकोप बढ्न सक्छ ।

केही समयअघि काठमाडौंमै हैजा पनि देखिएको थियो रे ?
दुई साता पहिले काठमाडौंमै बस्ने दुई जनामा झाडापखाला देखापरेको थियो । घरबाट आएपछि जाँच गर्दा झाडापखाला देखापरेको थियो । त्यसपछि हामीले शंकास्पद ठाउँका पानी परीक्षण गर्यौं । ती ठाउँका पानीमा ‘कोलिफर्म’ देखियो । शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा हैजाका दुई बिरामी देखापरेका थिए । शंका लागेर परीक्षण गर्दा हैजा पहिचान भएको हो । तर प्रकोपको रूप लिएको छैन ।

देशभर कुन–कुन सरुवा रोगको अवस्था के छ ?
तराईमा हुने कालाजार पहाडमा पनि फैलिएको छ । झाडापखाला, मलेरिया, कालाजार, टाइफाइड, हेपाटाइटिस, सर्पदंश बढेको छ । झापा, मोरङ सुनसरी, बर्दिया, चितवन, नेपालगन्जतिर फाट्टफुट्ट रूपमा डेंगु देखापरेको छ ।  

त्यसबाहेक हेपाटाइटिस, टाइफाइड पनि देखापरेका छन् । कालाजार पहाडका नयाँ ठाउँमा पनि देखिएको छ । पूर्वदेखि पश्चिम तराईतिर सर्पको बिगबिगी बढेको छ । तराईका सर्पहरू बढी विषालु हुने भएकाले त्यहाँ सर्पको टोकाइबाट बर्सेनि मान्छेको मृत्यु हुन्छ । जिल्लाभर कुकुरले टोक्ने र रेबिज लाग्ने गरेको पनि देखिन्छ । रेबिज लागेपछि मान्छे बाँच्दैन । यसका लागि हामीले रेबिजविरुद्ध खोप जिल्लाभर उपलब्ध छन्।

कालाजार नयाँ ठाउँमा देखिनुको कारण ?
मौसम परिवर्तनले पनि हुन सक्छ । अर्को कारण, भारततिर गएकाहरू कालाजार संक्रमित भएर घर आएपछि देखा परेको पनि हुन सक्छ । पश्चिम पहाडका बासिन्दा भारतरित काम गर्न जान्छन् । पश्चिम पहाडका विभिन्न जिल्लामा यसको प्रभाव देखिन्छ ।

देश संघीय व्यवस्थामा गएपछि स्वास्थ्य संरचनामा पनि परिवर्तन आएको छ ? अब प्रकोप नियन्त्रण कार्यक्रम कसरी सञ्चालन हुन्छ ?
चालू आर्थिक वर्ष असार सम्मका लागि यहीं (केन्द्र)बाटै सञ्चालित छ । तर आगामी आर्थिक वर्षदेखि प्रदेश र स्थानीय तहलाई छुट्टै बजेट दिइन्छ । केन्द्रमा पनि केही बजेट छन् । जस्तै, भ्याक्सिन, झुल, केही औषधि केन्द्रबाटै किनेर पठाइन्छ । हामीबाट बढी अनुगमन, तालिम र संयोजनकारी भूमिका निर्वाह हुन्छ।

यस वर्ष पनि महामारी नियन्त्रणका लागि स्थानीय तहहरूसँग संयोजन गरेर काम गर्छौं । त्यसअनुसार निर्देशन पनि दिएका छौं र प्रत्येक क्षेत्रमा तालिम सञ्चालन भइसकेका छन् । प्रत्येक ठाउँमा जगेडा औषधि राख्ने भनेर क्षेत्रीय मेडिकल स्टोरमा राखिन्छन् । क्षेत्रमा नभए केन्द्रले पनि औषधि व्यवस्थापन गर्नेछ । त्यसैगरी स्वास्थ्य शिक्षा दिने काम पनि केन्द्रीय तहबाटै हुन्छ।

मुख्य कुरा फोहोर खानेकुरा, दूषित पानी, फोहोर वातवरणकै कारण यी रोग लाग्ने हुन् । तसर्थ ताजा खानेकुरा मात्र खाने, बासी, बाहिर खुला ठाउँमा राखिएका, झिंगा भन्केका खानेकुरा नखाने, हात धुने बानी बसाल्नु पर्छ ।

केही सरुवा रोग प्रत्येक वर्ष दोहोरिएको देखिन्छ, किन होला ?
तराईमा सीमित लामखुट्टे पहाडमा बढ्दै गएको छ । १५ वर्ष अघिसम्म पहाडमा लामखुट्टे थिएनन् । काठमाडौंमा बाह्रै महिना जाडो हुन्थ्यो ।

मान्छेहरू एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा आवतजावत गर्ने क्रम जारी छ ।  विश्व तापमानमा आएको परिवर्तन, वातवरणीय सरसफाइजस्ता पक्षले पनि यसमा असर पारेको छ । ढल निकास, फोहोरमैला व्यवस्थापन, सहरीकरणले समेट्न सकेको छैन।

जसका कारण लामखुट्टे, फोहोरमा बस्ने जीवाणु फैलिएका छन् । कतिपय गाउँघरमा फोहर पानी पिउने गरेको पाइन्छ । मान्छेमा अहिले पनि स्वच्छ पानी पिउने र लामखुट्टेको टोकाइबाट कसरी बच्ने भन्ने जानकारी छैन । अहिले पनि जनचेतना अभाव छ ।  

ग्लोबल वार्मिङका कारण तराईबाट पहाडतिर र विदेशबाट नेपाल भित्रिएका रोगहरू के–के हुन् ?
मलेरिया, कालाजार र डेंगु नै हुन् । डेंगु तराई भेगमा हुने डेंगु पहाडतिर पुगेका छन् । तराईमै केन्द्रित डेंगु पहाडका केही ठाउँमा हुन सक्ने सम्भावना छ । तापक्रम बढेको कारण डेंगु उत्पन्न गर्ने लामखुट्टेहरू पहाडमा पनि बन्दै गएको छ । भित्री मधेश र पहाडमा डेंगु संक्रमण हुने सम्भावना छ ।

स्क्रब टाइफस् र चिकनगुनिया संक्रमणको अवस्था कस्तो छ ?
चिकनगुनिया त्यति देखिँदैन । स्क्रब टाइफस् माइटस् परजीविले टोकेर हुने हो । यो काठमाडांैमा पनि देखापरेको छ । यसको न्यूनीकरण चुनौतिपूर्ण बनेको छ ।

मुख्य कारण घर तथा घर वरिपरि सरसफाइ छैन । डेंगु मलेरिया, झाडापखाला, कालाजार, हेपाइटिस, टाइफाइड सबै सरसफाइसँग सम्बन्धित रोग हुन् । नेपालमा यी रोगहरू सफाइकै अभावमा फैलिएको देखिन्छ ।

विकसित देशहरूमा चाहिँ यस्ता रोग देखापर्छन् कि पर्दैनन् ?
फोहोरजन्य र लामखुट्टेजन्य रोगहरू विकसित देशमा बल्झिने सम्भावना कम छ । ती देशमा इन्फ्लुएन्जाजन्य रोगहरू देखिन्छन् । एकै दिनमा यातायातका कारण एक दिनमै एक मुलुकबाट अर्को मुलुकमा पुग्छन् । यात्रुसँगै इन्फ्लुएन्जाहरू पनि सँगै जान्छन् । मलेरिया छ भने त्यही व्यक्तिमा सीमित हुन्छ ।

किनकि उनीहरूकोमा लामखुट्टे हुर्किन पाउँदैन । सफाइसँग जोडिएका रोगहरू विकसित देशमा देखिँदैन । कारण उनीहरूकोमा सफाइ व्यवस्थापन, स्वास्थ्य जनचेतना उच्च तहमा छ ।

कालाजार र मलेरिया कसरी सर्छन् ?
सेनफ्लाइ भन्ने भुसुनाले टोक्दा कालाजार हुन्छ । यसले टोकेपछि लिस्मानियान्टोनो भन्ने परजीवि शरीरमा प्रवेश गर्छ र भित्र वृद्धि भएपछि कलेजो, फियोमा असर गर्ने, रगतका सेलहरू नष्ट गर्ने गर्छ । कालाजार फैलाउने भुसुना फोहोरमैला, पानी जमेका ठाउँमा फैलिन्छ र सेनफ्लाइले टोकेपछि लिस्मोनिया शरीरभित्र प्रवेश गरेर रगतका सेलहरू नष्ट भएपछि रगत कम हुने, फियो, कलेजो सुन्निने, ज्वरो आउने, थकाइ लाग्ने हुन्छ ।

बर्सेनि हामीकहाँ बढी देखिने सरुवा रोग कुन–कुन हुन् ?
झाडापखाला, टाइफाइड, हेपाटाइटिस देखिन्छन् । त्यसमा पनि टाइफाइड बढी देखिन्छ । जुन फोहोर पानीकै कारणले हुने हो ।

गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष अलि अगाडि नै पानी धेरै परेको छ । कुन–कुन रोगको प्रकोप फैलने सम्भावना छ र रोकथामका लागि सरकारी तयारी कस्तो छ ?
पानी धेरै पर्दै गएको छ । यस्तो भएमा बाढी आउने तथा पहिरो जाने सम्भावना हुन्छ । यस्तोमा बढी झाडापखाला, हैजा, रगतमासी, सामान्य झाडापखाला र जाडियासिस् (पेट फुल्ने) सम्भवना हुन्छ ।

यसैगरी हेपाटाइटिस, टाइफाइड पनि हुन सक्छ । बाढी पहिरोका कारण जमिन मुनिबाट सर्प बाहिर आउँछन् र बाढीबाट विस्थापितहरूलाई टोक्ने सम्भावना हुन्छ । यस्तो अवस्थामा तत्कालै उपचार गर्नेबारे स्वास्थ्य कार्यकर्तासँग समीक्षा बैठक बसेका छौं । केन्द्र, क्षेत्र, जिल्ला र स्थानीय तहमा दैवी प्रकोप उद्धार टोली तयारी अवस्थामा छन् ।

त्यसो भए विगतका वर्षमा जस्तो प्रकोपको असर पर्दैन ?
प्रकोप आउन सक्छ । तर यस्तो अवस्थाका लागि केन्द्रीय अस्पतालहरूमा ¥यापिड रेस्पोन्स टिम गठन भइसकेका छन् । ती टीमले ठूलो प्रकोप परेका ठाउँहरूमा तुरुन्तै पुगेर सहयोग गर्ने छन् ।

नेपालमा बर्सेनि सरुवा रोगको असर देखिन्छ, यसबाट बच्न के गर्नुपर्छ ?
मुख्य कुरा फोहोर खानेकुरा, दूषित पानी, फोहोर वातवरणकै कारण यी रोग लाग्ने हुन् । तसर्थ ताजा खानेकुरा मात्र खाने, बासी, बाहिर खुला ठाउँमा राखिएका, झिंगा भन्केका खानेकुरा नखाने, हात धुने बानी बसाल्नु पर्छ।

वातवरण फोहोर भएपछि भुसुना र लामखुट्टे बढ्छन् । त्यसका लागि आफ्नो वरिपरिको वातवरण सफा राख्ने, खाल्डाखुल्डी र पानी जम्ने ठाउँ नराख्ने गर्नुपर्छ । आफ्नो घरआँगन सफा राखे पनि अन्य ठाउँबाट लामखुट्टे आउन सक्छन् । यसबाट बच्न झुल प्रयोग गर्ने, पूरा बाहुला भएको लुगा लगाउने गर्नुपर्छ ।  

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

यस्तो हुनेछ फेसबुकको नयाँ डिजाइन

फेसबुकको नयाँ डिजाइनको तस्विरहरू ...

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबि बैंकको नयाँ कर्पोरेट अभियान

एनएमबी बैंकले ‘हामी देख्छौ अपार संभावना’ को अवधारणा सहित नयाँ कर्पोरेट अभियान आरम्भ गरेको छ । ...

एभरेस्ट ह्याकथनद्वारा ह्याकिङ एक्सपो सार्वजनिक

एभरेस्ट ह्याकथनद्वारा ह्याकिङ एक्सपो सार्वजनिक

‘एभरेस्ट ह्याक’ नाम दिइएको प्रविधि केन्द्रित ह्याकिङ एक्स्पो सर्वसाधारणलाई अवलोकनका लागि सार्वजनिक गरिएको छ। ...

सिटिजनको प्रथम बिमा शुल्क एक अर्ब नाघ्यो

सिटिजनको प्रथम बिमा शुल्क एक अर्ब नाघ्यो

सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सको आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा प्रथम बिमा शुल्क एक अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ । ...

जापानी ‘रामेन रेस्टुरेन्ट’ सुरु

जापानी ‘रामेन रेस्टुरेन्ट’ सुरु

होक्काइदो नेपाल बिजनेस ग्रुप प्रालिले काठमाडौंमा जापानी खानाको परिकार पस्किने ‘होक्काइदो रामेन रेस्टुरेन्ट’ सुरु गरेको छ। ...

यस्ता खालका गाडी मात्र नेपाली सडककामा उपयुक्त

यस्ता खालका गाडी मात्र नेपाली सडककामा उपयुक्त

नेपालको धेरै जसो स्थानमा अझै पनि कच्चि सडक यथावत छ जसमा कालोपत्रे गरिएको छैन| ...

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

यस फिचर हालका लागि ७ वटा देशमा लागू गरिएको छ ! ...

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

एन्ड्रोइडको विकल्प मानिएको होङमेङ्ग स्मार्टफोनको लागि बनेको अपरेटिंग सिस्टम नै होइन ! ...

Ncell Footer Ad