विश्वकप संस्मरण

त्यो बेलाको खेल समाचार

बिहिबार, ३१ जेठ २०७५, १५ : ५७ पी. खरेल

56


२०३० सालमा उपसम्पादकको रुपमा राइजिङ नेपालमा भर्ना हुँदा ‘राजधानी दैनिक’को चिफ रिपोर्टर श्यामबहादुर केसी हुनुहुन्थ्यो । उहाँ संकटा फुटबल टोलीको क्याप्टेनबाट रिटायर्ड भएर पत्रकारिता सुरु गर्नुभएको थियो । उहाँ आफैँ स्पोर्ट्स्‌म्यान । उहाँले मलाई तपाईँ स्पोर्टस्‌मा गर्नुहुन्छ कि भनेर सुझाव दिनु भयो । स्पोर्टस्‌ को समाचार राम्रो कभर गरेपछि अन्य क्षेत्रको समाचार कभर राम्रैसँग गर्न सकिने सल्लाह राम्रै लाग्यो । स्पोर्टस्‌मा शब्द तथा वाक्य प्रयोग राम्ररी गर्न सकिने, राम्रो लेख्न सकिने सुझाउनु भयो । हो पनि रहेछ। मैले त्यसै गरेँ।

अनुवादको भर
त्यसबेला प्रायः साप्ताहिक पत्रिकाले खेलकुदको कभर गर्दैन थिए । दैनिकले गर्थे । साना साइजका दैनिक करिब एक दर्जन थिए । झण्डै अहिलेका ट्याब्लोइड (साप्ताहिक) भन्दा साना आकारका । झण्डै ए–फोर साइजका ।  गोरखापत्र र राइजिङ नेपाल ठूला साइजका पत्रिका थिए । कुनै अखबार चार पाता (पेज) का हुन्थे । धेरैको दुई पाता हुन्थ्योे । साप्ताहिक आठदेखि १२ पेजका हुन्थे । खेलकुद कभर गर्ने अति कम हुन्थे । ९० प्रतिशतभन्दा धेरै राससको समाचारले दैनिक पत्रिका भरिन्थे । पुरै राससको भर पर्नुपर्थ्याे  । रासस आफैँले २/३ प्याराग्राफको फुटबलको समाचार पठाउँथ्यो । ४०/५० शब्दको हुन्थ्यो ।

म राइजिङ नेपालमा गएपछि केसीले मलाई नै खेलकुदको कभर गर्न लगाउनुभयो । उहाँ पनि राम्रो कभर गर्ने व्यक्ति तर भ्याउनु भएन ।

राइजिङ नेपालमा हुँदै पूरै लिग नै पनि कभर गरेको छु । बिहानको म्याच भयो भने त्यो कभर गरेर खाना खान जान्थेँ । फेरि खाना खाएर आएर दिउँसो अर्को म्याच कभर गर्थेँ ।

विश्वकपमा हामीलाई पक्कै चासो हुन्थ्यो । न्युज डेक्स एपी (अमेरिकाको) तथा एएफपी (फ्रान्सको)को रिपोर्टमा भर पथ्र्यो । एएफपीको रिपोर्ट बढी प्रयोग गरिन्थ्यो । एपीको तुलनामा एएफपीको समाचार सन्तुलित मानिन्थ्यो । अहिले पनि मानिन्छ ।

फुटबलमा विशेष चासो राख्ने सम्पादकहरु अन्य नेपाली पत्रिकामा पनि थिए । कहिलेकाहीँ, हप्तामा एक दुईपटक फिचरजस्तो प्रकाशित गर्थे । गोरखापत्रभन्दा राइजिङ नेपालले विश्वकपको समाचार अलि बढी दिन्थ्यो । मलाई लाग्छ, ‘त्यो बेलाका गोरखापत्रका सम्पादकहरु स्पोर्टस्‌मा बढी इन्ट्रेस्ट राख्थे ।’ अधिकांश कर्मचारी स्पोटर्समा चासो राख्थेजस्तो लाग्छ ।

टेलिप्रिन्टरको भर
त्यतिबेला ‘टेलेप्रिन्टर’ बाट समाचार आउँथ्यो । चौबिसै घण्टा कागज राखिदिनुपथ्र्यो । आएको  समाचार टेलिप्रिन्टमा खटट.. टाइप हुन्थ्यो । कहिले दुई दिनसम्म पनि प्राविधिक समस्याका कारणले  समाचार आउँदैनथ्यो । त्यो अवस्थामा विभिन्न एम्बेसी, एजेन्सी लगायतबाट आएका लेख रचना प्रकाशित गरिन्थ्यो। शैक्षिक क्षेत्रमा भएकाहरु राइजिङ नेपालमा लेख्न तँछाडमछाड हुन्थ्यो । खेलकुद लेख पनि आउँथ्यो ।

ढिलो समाचार
मैले राइजिङ नेपालबाटै खेलकुदको रिपोर्टिङ गर्न थालेको हो । विश्वकपको बेलामा डेस्कमा बसेर काम गरिन्थ्यो । बिहान, राति र दिउँसोको सिफ्ट हुन्थ्यो । म धेरैजसो राति र बिहानको सिफ्टमा बसेको छु । राति बस्नेले फ्रन्ट पेज र अर्को एउटा पेज भर्नुपर्ने हुन्थ्यो । विश्वकप खेल र छापिने समयलाई समेत ध्यान दिएर समाचार कभर गरिन्थ्यो । अन्तिमसम्म कुरिन्थ्यो ।

राससबाट गोरखापत्रमा राइजिङ नेपाललाई भन्दा एक डेढ घण्टा छिटो समाचार आउँथ्यो । राइजिङ नेपालमा अङ्ग्रेजीमा उल्था गरेर पठाउनुपर्ने भएकाले समाचार आउन ढिला हुन्थ्यो ।

राससको समाचार ढिलो आउने भएकाले राम्रो समाचार पनि हाल्न पाइन्थ्यो । ढिलो आएको समाचारमा पछि गोल भयो भने पनि हाल्न पाइन्थ्यो । समाचार फाइनल गर्दा बिहान २/३ बज्थ्यो । भोलिपल्ट विश्वकपको बारेमा छलफल हुन्थ्यो ।

राइजिङ नै अगाडि
२०४६ भन्दा अगाडिसम्म खेलकुदमा सबैभन्दा बढी एडिटोरिएल, लेख र समाचार राइजिङ नेपालमा छापिन्थ्यो । सन् १९८५ सम्म खेलकुदको लागि पेज छुट्याइन्थेन । कहिले फ्रन्ट पेज त कहिले भित्री वा अन्तिम पेजमा आउँथ्यो । सन् १९८५ पछि राइजिङ नेपालमा पेज छुट्याइन थाल्यो । छुट्याए पनि सधैँ खेलकुदका समाचारले पेज भरिँदैनथ्यो । अन्य समाचारले पेज भरिन्थ्यो । नेपालमा खेलकुद अति कम हुन्थ्यो ।

टेबल टेनिसमा गोल
सन् १९८६ मा खेलकुद परिषद्ले १२/१५ जना पत्रकार दक्षिण कोरियाको सोलमा भएको एसियाली खेलमा लगेको थियो । म पनि गएको थिएँ । टेबल टेनिसको खेलमा एक जना पत्रकारले मलाई सोधे, ‘कति गोल भयो ?’ मैले उनलाई माया लागेर टेबल टेनिसका बारेमा बताइदिएँ । उनलाई टेबल टेनिसका बारेमा थाहा रहेनछ । सन् १९७६ मा धरानमा टेबल टेनिस हुँदा सातै दिन रिर्पोटिङ गरेको छु, दैनिक ४/५ वटासम्म समाचार पढाउथेँ ।

म्याराडोनाको ह्याण्डगोल
नेपाली दैनिकले क्वार्टर फाइनलदेखिका विश्वकप फुटबलको समाचार समय समयमा प्रकाशित गर्थे । त्यतिखेर विश्वकपको रिपोर्टिङ गर्ने चलन थिएन । राससले महत्वपूर्ण लागेको खेल नेपालीमा उल्था गरिदिन्थ्यो ।  
भनेजस्तो समाचार डेस्कमा आइपुगेन । म्याराडोनाले खेलेको समयमा डेक्समा थिएँ । म्याराडोनाले गोल हानेका थिए । उनको ह्याण्डबाट गोल भएको थियो । त्यही पनि मान्यता दिइयो । त्यसलाई मैले हाइलाइट गरेर समाचार हालेको थिएँ ।

भारतीय म्यागेजिनको साथ
नेपालमा विश्वकपका बारेमा बुझ्न भारतबाट आएका म्याग्जिन पढिन्थ्यो । न्युरोडको पीपलबोटमा म पनि म्यागेजिन किन्थेँ, पढ्थेँ । भारतबाट आएका स्पोटर्स वर्ल्ड, स्पोटर्स कारजस्ता म्यागेजिन पढिन्थ्यो । टाइम्स अफ इन्डिया र नवभारत पत्रिका पनि आउँथे । भारतीय पत्रिकाले पनि थेगे । दूरदर्शनले पनि थेग्यो । एक दिनपछि पनि यस्ता खेल समाचार प्रकाशन गरिन्थे । प्रेसमा हातैले कम्पोज गर्ने समय थियो त्यो । त्यसैले गर्दा काम असाध्य ढिलो हुन्थ्यो ।

फोटो छाप्ने चलनै थिएन
त्यतिखेर पत्रिकामा विश्वकपको फोटो छाप्ने चलनै थिएन । भारतीय पत्रिकामा छापिएका फोटा छापिन्थ्यो । पत्रिकामा भएको फोटो काटेर जिङ्क ब्लक बनाएर यता छापिन्थ्यो । काठमा राखेर किलाले ठोकेर छाप्नुपर्थ्याे । भारतीय पत्रिकामा छापिएको पर्सिपल्ट नेपालमा छापिन्थ्यो तर सधैँ छापिँदैन थियो ।

नेपाल ब्राजिलको फ्यान
नेपालमा पहिले पनि ब्राजिल र अर्जेन्टिनाका फ्यान धेरै थिए । अहिले पनि ब्राजिल र अर्जेन्टिनाकै फ्यान धेरै होलान् ।
नेपालमा ब्राजिलको समर्थक हुनुमा पेलेको विश्वसनीयता तथा भलाद्मीपन, नेपालीको निकटता बढी र केही आर्थिक, सामाजिक कारणले पनि हुन सक्छ । ब्राजिलले राम्रो खेल्ने भएकाले ब्रान्ड भएर पनि उसको नेपाली समर्थक बढेका हुन सक्छन् ।

टिभीमा प्रत्यक्ष प्रसारण
पहिला विश्वको अधिकांश राष्ट्रमा टिभीमा लाइभ दिने चलन थिएन । जापानलगायत केही युरोपेली राष्ट्रमा दिइन्थ्यो ।
टेलिभिजन नेटवर्क नै कम थियो । नेपालमा मात्रै टिभी नभएको हैन, डिटेलमा कभरेज नै हुँदैनथ्यो । पाएको भिजुअल दिइन्थ्यो । दक्षिण एसियामा त अझ कम कभरेज हुन्थ्यो ।

तर फुटबलमा कम इन्ट्रेस्ट भएर कभरेज नभएको हैन । अहिलेको जस्तो प्रविधि थिएन । कभरेज गर्न पनि कठिन थियो । नेपालमा टेलिभिजनमा धेरै पछाडि छैन । सन् १९८५ मा आएको हो । टिभीको पहुँच नै थिएन । नेपालमा जो-जसकहाँ टेलिभिजन पुगेको थियो, त्यहाँ खुब टेलिभिजन हेरिन्थ्यो । सहरी क्षेत्रको धनाढ्यमा पहुँच हुन्थ्यो । भोलिपल्ट न्युरोड लगायतका चिया पसलमा विश्वकपको बारेमा चर्चा हुन्थ्यो ।अफिसमा समेत खुब चर्चा हुन्थ्यो । त्रिभुवन विश्वविद्यालयका प्रोफेसर तथा कर्मचारीले धेरै चर्चा गर्थे, हेर्थे । पढेलेखेकाले धेरै हेर्थे । काठमाडौँ उपत्यकामा फुटबलको बारेमा बताएको ध्यानपूर्वक खुव सुनियो । बिबिसीको लाइभ कभरेज अत्यन्तै ध्यान दिएर सुन्थे मान्छेहरु । त्यो बेला लाइभ कभरेजको क्रेज अत्यन्तै थियो ।

राम्रो कभरेज
मैले ४० वर्ष पहिले एसिया फाइनलमा पुग्दैन भनेर लेखेको थिएँ । अहिलेसम्म पुगेको छैन । ओलम्पिकमा नेपालले ५० वर्षसम्म मेडल ल्याउँदैन भनेर लेखेको थिएँ । अहिलेसम्म ल्याएको छैन ।

नेपालमा पनि फुटबल टिम थिए । फुटबलको क्रेज थियो । अहिले खेलकुदका लागि मिडियाले राम्रो कभरेज गरिरहेका छन् । रिपोर्टर पनि छन् । मिडियाले पनि खर्च गरिरहेका छन् ।

विश्वमा खेलकुदका समाचारमा नयाँ थालनी तथा मिहिनेत पनि राम्रै भएको देखिन्छ । नयाँ टेस्ट दिने प्रयास गरिन्छ ।
राम्रो समाचार बनाउनका लागि निकै मिहिनेत र लगानी गरिन्छ । त्यसरी खारिएर आएको समाचार कोठैमा बसेर हेर्न पाइन्छ ।

महिला सहभागिता
पहिलाको तुलनामा फुटबलमा महिलाको चासो बढेको छ । अहिला महिला पनि फुटबलमा चासो प्रशस्त देखिन्छ । पहिले—पहिले महिलाहरुको सहभागिता कम देखिन्थ्यो । बाहिर विश्वकपको बारेमा छलफल तथा चर्चा गर्ने महिलाको संख्या कम हुन्थ्यो । नेपालमा अहिले युवायुवतीमा फुटबलका बारेमा धेरै चर्चा हुन थालेको छ ।

नेपाली-पश्चिमा पत्रकारिता
नेपालमा न्यूनतम पारिश्रमिक नपाएर पनि क्वालिटी नभएको हो । पाए पनि कार्यालय सहयोगीसरहको छ । पारिश्रमिक कम, मिडियाले आशा धेरै गर्दा गुणस्तरमा कमी हुन सक्छ । नेपाली मिडियालाई अहिले चुनौती छ । एकातिर पाठकलाई स्तरीय सामग्री दिनुपर्ने, अर्कोतिर पारिश्रमिक थोरै। शुक्रवार साप्ताहिकबाट। प्रस्तुति: उपेन्द्र खड्का






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

घरमा मोर्डन लाइटिंग

घरमा मोर्डन लाइटिंग

सही लाइटिंगको प्रयोगबाट घरलाई मोडर्न र नयाँ रुप दिन सकिन्छ । लाइटिंग मिलेको घर हेर्दामा साह्रै राम्रा हुन्छन । ...

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गाइड

वाशिंग मेसिन खरिद गर्दा ख्याल गर्नुपर्ने थुप्रै कुराहरु हुन्छन् | यस गाइड मार्फत तपाईले आफ्नो परिवारको लागि कस्तो फ्रिज खरिद...

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सम्बन्धि सुरक्षा टिप्स

घरेलु उपकरण सुरक्षित शैलीमा प्रयोग नगर्नाले ठूला ठूला दुर्घटना हुन सक्छ। यी सुझावहरु पालाना गर्नाले यस्तो दुर्घटना न्यून हुन्छ ।

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको हेरचाह कसरी गर्ने?

फ्रिजको औसत आयु १३ वर्ष मानिन्छ | तर यी कुराहरु ध्यानमा राखेर फ्रिजलाई कथित औसत आयुभन्दा धेरै समयसम्म प्रयोग गर्न...

‘नेपालका मन्त्री र सांसदहरु’ पुस्तक सार्वजनिक

‘नेपालका मन्त्री र सांसदहरु’ पुस्तक सार्वजनिक

वरिष्ठ पत्रकारद्वय भैरव रिसाल र भरतराज पोखरेलद्वारा लिखित ‘नेपालका मन्त्री र सांसदहरु’ नामक पुस्तक मंगलबार सार्वजनिक गरिएको छ। ...

विद्यार्थीलाई सचेत गराउँदै मिस नेपाल अर्थ

विद्यार्थीलाई सचेत गराउँदै मिस नेपाल अर्थ

मिस नेपाल अर्थ २०१८ प्रिया सिग्देलले विद्यार्थीलाई सचेतना गराउन थालेकी छिन्। सोमबार शंखमुलस्थित अवेरनेस इन्टरनेसनल एकेडमीका विद्यार्थीलाई उनले वातावरण संरक्षणबारे...

‘नेपाल हैन, नेपाली मात्र धनी भए’

‘नेपाल हैन, नेपाली मात्र धनी भए’

वरिष्ठ पत्रकार तथा सामाजिक अभियन्ता भैरव रिसाल मंगलबारबाट ९१ वर्ष लागेका छन् । केही वर्षयता हरेक जन्मदिनको अवसरमा पुस्तक प्रकाशित...

‘सोसियल मिडिया फिल्म अवार्ड’ हुँदै

‘सोसियल मिडिया फिल्म अवार्ड’ हुँदै

नेपालमा वर्षेनी भइरहने दर्जन हाराहारीको फिल्म अवार्डमा अर्को नयाँ अवार्ड ‘सोसियल मिडिया अवार्ड’ थपिने भएको छ। ...