नयाँ बजेट र नवसामन्तवादको भूमरी

बिहिबार, १७ जेठ २०७५, ०७ : ४५ डा. प्रकाशचन्द्र लोहनी

हाल विदेशमा छ¬ । बजेट पढँे, खासै टिप्पणी गर्नुपर्ने त देखिँदैन । बजेटमा धेरै प¬रानो क¬राको निरन्तरता छ । यो एक किसिमले स्वाभाविक पनि हो । बजेटमा धेरै आश्वासनहरू बाँडिएको छ भने केही हावादारी गफ पनि पेस भएका छन् । पहिले जस्तो बजेट कार्यान्वयनमा गम्भीर शंका कायम छ र यो शंका अर्थमन्त्रीले हटाउन सकेका छैनन् । यो यथार्थलाई ब¬झ्न एक वर्ष अगाडि त्यसबेलाका अर्थमन्त्री कृष्णबहाद¬र महराले के गर्ने भनेका थिए र यथार्थमा के उपलब्धि भयो भन्ने क¬राको अहिलेका अर्थमन्त्रीले अध्ययन गनर्¬ राम्रो ह¬नेछ । धेरै पर जान¬ पर्दैन, उखान–ट¬क्का प्रयोग नगरी कलंकीदेखि नागढ¬ंगासम्मको बाटो हेरेर मात्र पनि सरकारी क्षमताको यथार्थ थाहा ह¬न्छ ।

उखान–टुक्का प्रयोग नगरी कलंकीदेखि नागढ¬ गासम्मको बाटो हेरेर मात्र पनि सरकारी क्षमताको यथार्थ थाहा ह¬न्छ ।
बजेटअनुसार काम हुने भएको भए, नेपाल समाजवादी ‘स्वर्ग’ भइसक्ने थियो । तर यथार्थ के छ भने, बजेट पास भइसकेपछि बजेटमा के भनेको छ भन्ने सबैले बिर्सन्छन् ।


    बजेट हेर्ने दृष्टिकोण 
हाम्रो जस्तो देशमा बजेटलाई पाँच कोणबाट हेर्न सकिन्छ । पहिलो, बजेट सरकारको आम्दानी खर्च र आर्थिक स्थिरताको औजार हो । दोस्रो, बजेट उपलब्ध साधनबाट आर्थिक लाभहरूलाई मध्यनजर राखेर लगानीको बाँडफाँटको प्रतिबद्धता हो । तेस्रो, बजेट सामाजिक न्याय कायम गर्ने, आर्थिक असमानता हटाउने तथा क्षेत्रीय सन्त¬लन कायम गराउने प्रयासको महत्वपूर्ण अंग हो । चौथो, बजेट निजी क्षेत्रलाई अगाडि बढाउन प्रतिस्पर्धात्मक अर्थतन्त्रलाई प्रोत्साहन गर्न रोजगारी बढाउन, निर्यात वृद्धि गरी भ¬क्तानी सन्त¬लन कायम राख्नका लागि निजी र सरकारी क्षेत्रबीच संयोजन तथा समन्वय कायम गराउने प्रयास हो । पाँचौँ, बजेट लक्ष्य र कार्यक्रमको दस्तावेज मात्र नभएर त्यसलाई देशमा स¬शासन कायम गरी कार्यान्वयन गराउने सरकारी प्रतिबद्धताको उद्घोषक पनि हो । 
उल्लिखित पाँच मापदण्डबाट हेर्दा खतिवडाको बजेट अति उत्तम र अधमबीचको मध्यम तहमा आउँछ । आर्थिक दृष्टिकोणले राजस्व वृद्धिदर व्यावहारिक भएन भन्ने ठाउँ नभएको होइन । तर यो नै ठूलो क¬रा होइन, मूल क¬रो वित्तीय घाटा वाञ्छित सीमाभित्र राख्न¬ जरुरी छ । हालको बजेट अंकगणितीयमा यसमा ध्यान प¬गेको देखिँदैन । 
    बजेट बाँडफाँटको हिसाबले अर्थमन्त्रीले छेउछाउ परिवर्तन गर्नेबाहेक प¬रानै योजनाहरूलाई निरन्तरता दिएका छन् । यो स्वाभाविक पनि हो, किनभने प¬रानो गछर्¬ भनेका योजना नै लथालिङ्ग छन् भने नयाँ योजना घोषणा गरेर मात्र के काम ? यो यथार्थ ब¬झ्न यसभन्दा अगाडि भूपूअर्थमन्त्री विष्ण¬ पौडेल र हाल सभाम¬ख माननीय कृष्णबहाद¬र महराले पेस गरेको बजेटमा निहित गफ मात्रै हेरे पनि प¬ग्छ । तर पनि वर्तमान विशेषज्ञ अर्थमन्त्रीले ज¬न क्षेत्रको विकासलाई प्राथमिकता दिएको छ, त्यसबारे समय र लगानीको स्पष्ट किटान गरी प्रतिबद्धता आएको भए राम्रो ह¬नेथियो तर यो छैन । उदाहरणका लागि, आउँदो द¬ई वर्षमा पर्यटक बीस लाख प¬¥याउने लक्ष्य छ । यदि सरकार यो लक्ष्यमा गम्भीर छ भने यसका लागि चाहिने आधारशीला बिस्तारमा समय झिकेर लगानीको कार्यक्रम कहाँ छ? यो प्रश्नमा विचार नगरी या यसको उत्तर नखोजी जाने हो भने बजेटको लाभ लक्ष्य सिर्फ हावादारी भएन र ? फेरि प्रश्न आउँछ, नागढ¬ंगा कलंकी–व्यापारिक र पर्यटक सडक वर्षौंसम्म मर्मतसम्म गर्न नसक्ने सरकारले यति ठूलो गफ गर्न स¬हाउँछ ? यस्तै गएको वर्ष थ¬प्रै गफ कृष्णबहाद¬र महराले पेस गरेका थिए । ‘उनले नौबिसे, नागढ¬ंगा टनेल बनाउन पाँच अर्ब विनियोजन गरिएको र निर्माण स¬रु ह¬ने बताएका थिए ।’ खतिवडाको आश्वासन पनि महराको भन्दा दरो देखिएन । 
    बजेटले निजी क्षेत्रलाई उत्साहित गर्ने दृष्टिकोणबाट आँटिलो दिशाबोध गर्न सकेको छैन । भारतमा १९९० को दशकका सूचना प्रविधि उद्योग रोजगारी र निर्यातको दृष्टिकोणले अग्रणी क्षेत्रकारूपमा आयो । नेपालमा निर्यात र रोजगारीको दृष्टिले अग्रणी क्षेत्र क¬न हो ? र त्यसमा निजी क्षेत्रलाई प्रतिफलको हिसाबले कसरी आकर्षित गर्ने र नेपालमा एकसमय तयारी पोसाक, रोजगारी र निर्यातको दृष्टिले अग्रणी क्षेत्रकारूपमा थियो । त्यो हामीकहाँ मासियो । र अहिले बंगलादेशको आर्थिक विकासको एउटा मेरूदण्ड ह¬न प¬गेको छ । हामीकहाँ आजको स्थितिमा रोजगारी, आर्थिक वृद्धि र भ¬क्तानी सन्त¬लनको हिसाबले अग्रणी क्षेत्र क¬न हो ? यस्ता केन्द्रबिन्द¬ प्रश्नमा खतिवडाको ध्यान प¬गेको देखिएन । राष्ट्रिय आपूर्ति कम्पनी पनि के र कसरी आपÒर्ति गर्ने भन्ने केही नमानी नेसनल टे«डिङ र खाद्य संस्थानलाई गाभ्न¬ नयाँ दिशा बोध भन्न मिल्दैन । यसको औचित्य कहीँ स्पष्ट छैन । तथापि प¬ँजीबजारको दायरा र गहनता विस्तार गर्ने र यसका लागि सेयर बजारमा जान¬पर्ने नीति सकारात्मक र स्वागतयोग्य छ । 
यद्यपि यो नीतिलाई धेरै दरिलो बनाउन सकिन्थ्यो । कम्युनिस्ट नामको आडमा नवसामन्तवादी मासमा रमाउने वर्तमान नेकपाका चालु नेताहरूलाई यो सानो कदममा भए पनि राजी गराउन सक्नु खतिवडाको सफलता मान्नुपर्छ । 
 

शुभकामना 
        सामान्यतया नेपालका सबै अर्थमन्त्रीहरूले समतामूलक र समाजवादी समाज, शून्य भ्रष्टाचार र दुई अंकको आर्थिक वृद्धि गराउने कुरामा आफ्नो बजेट भाषणमा सायद संसारका सबै अर्थमन्त्रीलाई जितेको देखिन्छ । तर बजेट भाषण गरेपछि जिम्मेवारी सकिन्छ । यो बजेट लागु गर्ने कसैको जिम्मेवारीमा पर्दैन । बजेटअनुसार काम हुने भएको भए, नेपाल समाजवादी  ‘स्वर्ग’ भइसक्ने थियो । तर यथार्थ के छ भने, बजेट पास भइसकेपछि बजेटमा के भनेको छ भन्ने सबैले बिर्सन्छन् । वर्तमान प्रधानमन्त्रीले पनि आफ्नो मौलिक उखान टुक्का र सपनाको भेलमा यो यथार्थलाई उपेक्षा गरेका छन् । बजेटपछि अब बजेटको आडमा कसरी भ्रष्टाचार गर्ने, कसले धेरै र कुन बटुल्ने, आफू र आफ्ना सन्तानका लागि ठÒला महल कहाँ बनाउने ? र जनताको नाममा बढीभन्दा बढी जनता कसरी ठग्ने अभियान सुरु हुन्छ । यो परम्परा परिवर्तन भएर सुशासन आउने लक्षण छैन । यद्यपि एक–दुई मन्त्रीले आफ्नो कामलाई गम्भीरताका साथ लिएको हो कि भन्ने झिनो आशा पनि देखापरेको छ । विष्णु पौडेल र कृष्णबहादुर महाराले यो क्षेत्रमा परिवर्तन ल्याउन ठूला नारा बजेटमा दिए र यथार्थ जनताले देखेकै छैन । 
    सरकारी संस्थान मन्त्रीहरूका नयाँ बिर्ता भएका छन् र जनताको नाममा निस्केका थुप्रै ‘छोटे राजा’हरूको स्वार्थपÒर्ति गर्ने यन्त्र बनेका छन् ।यस परिवेशमा सुशासनलाई संस्थागत गर्न कानुनी प्रावधानहरूको नयाँ रणनीति आवश्यक भइसकेको छ । खतिवडालाई यस दिशामा सार्थक सुधार गर्न उनको नयाँ पार्टीले अगाडि बढ्न दिन्छ भन्नु नेपालमा फस्टाउँदै गएको नयाँ सामन्तवादको चरित्र नबुझ्नु मात्र हो । यस परिवेशमा नेपालमा फस्टाउँदै गएको नवसामन्तवादको खाल्डोमा खतिवडाको बजेट ‘शून्यमा शून्यसरि’ बिलाएर जाने सम्भावना रहेको छ । यो सम्भावनाविरुद्ध संघर्ष गर्ने आँट खतिवडाबाट आश गर्नु अलि बढी हुन्छ कि ? तर मेरो शुभकामना छ ।
अध्यक्ष, एराप्रपा (राष्ट्रवादी) 





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

एन्ड्रोइडको विकल्प मानिएको होङमेङ्ग स्मार्टफोनको लागि बनेको अपरेटिंग सिस्टम नै होइन ! ...

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

नेपाल चेम्बर अफ कमर्शले जारी गर्ने उत्पत्तिको प्रमाणपत्र (सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन ) अब अनलाईन प्रणालीबाटै जारी हुने भएको छ ।

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

नेपालका लागि साटो कर्पोरेसन जापानको अधिकृत बिक्रेता बार कोड नेपाल इंकले सिएल फोर एनएक्स सिरिजको इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर नेपाली बजारमा...

अजोडको सभा सम्पन्न

अजोडको सभा सम्पन्न

निर्जीवन बिमा कम्पनी अजोड इन्स्योरेन्सको प्रथम वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

सांग्रिला डेभलपमेन्ट बैंक र उपाय सर्भिसेजबीच व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसीसी बैंकले भक्तपुरस्थित सानोठिमी प्राविधिक शिक्षालयलाई ५ लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोग गरेको छ । ...

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

मेरिएट होटलको फ्ल्यागसिप ब्रान्डको डेब्युसँगै राजधानीमा ‘काठमाडौं मेरिएट होटल’ सञ्चालनमा आएको छ । ...

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

नेपालको लागि टिभिएस मोटर कम्पनीको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले टिभिएस मोटरसाईकल ग्राहकहरुलाई लक्षित गरेर एक नयाँ योजना अपाचे रेस...

Ncell Footer Ad