मौलाउँदै छ लागूऔषध व्यापार

बुधबार, २३ फागुन २०७४, ०९ : ३४ कमल खत्री  | @kamalkc4

बाँके – महेन्द्र रंगशालामाएक महिनाअघि मैत्रीपूर्ण फुटबल खेल्न गएका बेला नेपालगन्जका पत्रकार जीवन पाण्डेको मोबाइल फोन र ४० हजार रुपैयाँ चोरी भयो । बैंकको किस्ता बुझाउन तयार पारेको रकम चोरी भएपछि उनी निराश भएर प्रहरीको सम्पर्कमा पुगे । उनले जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेमा गएर घटनाको जानकारी गराए । मोबाइलको ‘आइएमइ कोड’ प्रहरीलाई दिएर आएका पाण्डेलाई दिउँसो चोरी गर्ने व्यक्ति पत्ता लागिसकेको खबर आयो। 

चोरी गर्ने व्यक्ति नेपालगन्जबाट सल्यान जाँदै थिए । प्रहरीले उनलाई दिउँसो नियन्त्रणमा लिन सफल भयो । प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएका व्यक्ति रंगशालावरिपरि आगूऔषध सेवन गर्ने व्यक्ति थिए । रंगशाला लागूऔषध सेवनका लागि सुरक्षित स्थानमा पर्छ । दुव्र्यसनीहरू खेल्ने बहाना बनाउँदै रंगशालामा लागूऔषध सेवन गर्छन् । पाण्डे रंगशालामा गएका बेला एक दुव्र्यसनीले लागूऔषध किन्न पैसा जुटाउन चोरी गरेका थिए ।तर, प्रहरीले नियन्त्रणमा लिँदासम्म उनले १० हजार रुपैयाँ खर्च गरिसकेका थिए । यो घटनामा पाण्डेले उजुरी दिएनन् । आपसी सहमतिमा घटना मिल्यो। 

यसरी लागूऔषध दुव्र्यसनमा परेका व्यक्तिले चोरी गर्ने घटना बाँकेमा सामान्य हुन थालेको बताउँछन पाण्डे । खुला सिमाना र फितलो सुरक्षा व्यवस्थाले बाँकेमा लागूऔषध दुव्र्यसनीको संख्या र यसको व्यापार बढ्दो छ । दुव्र्यसनका कारणउल्लेख्य संख्यामा युवा शक्तिहीन र असामाजिक बन्दै गएका छन् । यसले सिमानासँग जोडिएकानेपालको बाँके र भारतीय सहरमा थुप्रै सामाजिक समस्या र अपराध भइरहेका छन् । जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेको तथ्यांकअनुसार २०७२÷०७३ मा लागूऔषधका ७८ घटना दर्ता भएका थिए । तर, गत वर्ष भने लागूऔषधका घटनामा पक्राउ पर्नेको संख्या बढेको छ । २०७३÷०७४ मा १ सय ३७ घटना दर्ता भएर मुद्दा चलेको थियो। 

यस वर्षको पुससम्म  लागूऔषधका ६६ घटनामा कानुनी प्रक्रिया अगाडि बढेको बताउँछन् जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेको मुद्दा शाखाका प्रहरी निरीक्षक रणबहादुर विष्ट । दुव्र्यसनमा फसेकाहरूको संलग्नता अन्य आपराधिक घटनामा रहने गरेको बताउँछन् विष्ट । विशेष गरी चोरी, हत्या, तस्करीमा लागूऔषध प्रयोगकर्ताको सम्बन्ध जोडिने गरेको उनको भनाइ छ। 

यस्ता हुन्छन् प्रयोगकर्ता
जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेको तथ्यांकअनुसार लागूऔषधको दुव्र्यसन र ओसारपसारमा १३ देखि २५ वर्ष उमेरका युवायुवती बढी संलग्न छन् । दुव्र्यसनमा फसेका व्यक्तिको व्यवहार पूर्ण रूपमा असामाजिक हुन्छ । लागूऔषधका पूर्वप्रयोगकर्ता सागर क्षेत्री (नामपरिवर्तित) का अनुसार यस्तो व्यवहार हुनुको पछाडि दुव्र्यसनमा फसेका व्यक्ति घरपरिवार र समाजबाट बिस्तारै एक्लिँदै गएको महसुस गर्नु हो । ‘दुव्र्यसनमा फसेका बेला मैले घरका आमाबुबा, दाइभाइ, शिक्षक कसैको वास्ता गरिनँ,’ क्षेत्रीले भने, ‘दुव्र्यसनमा परेकाहरूले आफूलाई छुटै ग्रहबाट आएको मानिस सम्झन्छन्। मैले जे गरेपनि हुन्छ भन्नेजस्ता भावना जाग्छन् । यसले दुव्र्यसनीलाई बिस्तारै एक्लो बनाउँदै जान्छ । र, उनीहरू आफूजस्तै साथीको खोजीमा लाग्छन्।’

दुस्साहस पनि दुव्र्यसनमा फस्नुको एउटा कारण भएको बताउँछन् क्षेत्री । उनका अनुसार सुरुमा कसैले म दुव्र्यसनमा फस्छु भन्ने सोचेको हुँदैन । समय र संगतले दुव्र्यसनीनजिक पुग्ने वातावरण बनाइदिन्छ । उनले भने, ‘एउटा बच्चाको हुर्काइसँगै समाज, परिवार, स्कुलले विभिन्न अपेक्षा राखेका हुन्छन् । हरेक अभिभावकमा आफ्नो बच्चा राम्रो बनोस् भन्ने सोच हुन्छ । यो सोच अपेक्षामा परिणत हुन्छ । जसको डरले बच्चा भाग्न खोज्छ । यसरी डर हटाउने भन्दै दुव्र्यसनमा फस्दै जान्छन् युवा ।’ सुरुमा चुरोट, रक्सी, गाँजा हँुदै दुव्र्यसनका अन्य बाटो रोज्न थाल्छन्उनीहरू । चुरोट, गाँजालगायतलागूऔषधसेवन गरेपछि आनन्द आउने, यौन शक्ति बढ्नेजस्ता भ्रमपूर्ण धारणाका कारण पनि युवा दुव्र्यसनमा फस्ने गर्छन्। 

लत छाड्न टर्निङ प्वाइन्टको खाँचो
दुव्र्यसनले जिम्मेवारी बोध गराउँदैन । दुव्र्यसनमा परेका व्यक्तिलाई पुनसर््थापनामा सहयोग गरिरहेको संस्था सहारा हाउसका अध्यक्ष अभिराज क्षेत्री २०५३ सालमा कम्प्युटर कक्षामा भर्ना भएका थिए । पछि उनले त्यो कक्षा बीचमै छाडे । तत्कालीन महेन्द्र माविमा अध्ययनरत थिए उनी । कक्षाका प्रथम विद्यार्थी थिए । एसएलसीमा बोर्डमा टप गर्न सक्ने विद्यार्थीका रूपमा उनलाई विद्यालयले लिएको थियो । १० कक्षाको टेस्ट परीक्षामा उनले नेपालीबाहेक सबैमा ९० प्रतिशतभन्दा बढी अंकसहित उतीर्ण गरेका थिए । एसएलसी हुन तीन महिना बाँकी थियो । त्यो फुर्सदको समयमा उनी दुव्र्यसनमा परे । दुव्र्यसनमा परेपछि उनले हरेक रात छाड्ने अठोट लिएपनि बिहान उठ्दा त्यसलाई पूरा गर्न सक्दैनथे । दुव्र्यसनबाट मुक्त हुनका लागिएउटा ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ आउनुपर्ने क्षेत्रीको बुझाइ छ । एउटा दुर्घटनामा परेपछि उनले दुव्यर्सन छाडेका थिए । उनले भने, ‘ म दुर्घटनामा पर्दा सबैले माया र सहयोग गर्नुभयो । यसले मलाई परिवर्तित हुन सघाउपुग्यो । दुव्र्यसनमा परेका बेला मलाई कसैले वास्ता गर्दैन भन्ने लाग्थ्यो । तर, मेरो बुझाइ गलत थियो ।’

बाँकेमा थरीथरीका लागूऔषध
लागूऔषधले मानव शरीरमा उत्तेजना पैदा गर्ने, शान्त पार्ने, एकोहोरो बनाउने, भ्रम उत्पन्न गराउनेजस्ता समस्या गराउँछ । यस्तो अवस्था उत्पन्न गराउने  गाँजा, चरेस, अफिम, डेनड्राइट, ब्राउन सुगर, नाइट्रोसन चक्की, कोरेक्स, ओपिडोल दुव्र्यसनमा परेका युवाको रोजाइमा पर्नेगर्छन् । केही प्रतिबन्धित लागूऔषध नेपालबाट भारततर्फपठाउने गरिन्छभने केही भारतबाट नेपालमा भित्र्ने गर्छन् । दुव्र्यसनमा फसेका व्यक्तिको साइन कोडअनुसार भारत ‘पारि’ तर्फ गोटी, झोल(कोरेक्स) खान सहज छ । सुईलगाउनेलाई ‘ढुस’, ‘पानी खाने’ प्रयोग हुन्छ  भने किन्ने बेला सामान र माल दिनु भनेर भन्ने गरिन्छ। 

‘वारि’ नेपालबाट गाँजा, चरेस र अफिम भारततर्फ पठाउने गरिन्छ । खुला सिमानाका कारण पनि लागूऔषध प्रयोग र बिक्री गर्न सहज भइरहेको छ । पूर्वप्रयोगकर्ता क्षेत्रीका अनुसार बाँकेका युवाले धेरे प्रयोग गर्ने लागूऔषधमा टयाबलेट, नाइट्रोसन चक्की, कोरेक्स, ओपिडोल र डे«नडाइट छन्् । उनका अनुसार अहिले ब्राउन सुगर प्रयोग गर्नेको संख्या बढिरहेको छ। 

नाइट्रोसन चक्की किन्न पनि सहज छ । १० देखि १५ रुपैयाँमा यो चक्की पाइन्छ । कोरेक्स झोल १ सय देखि १ सय ५० रुपैयाँमा पाउन सकिन्छ । डेनड्राइड धेरैजसो सडक बालबालिका र पैसा नहुनेले प्रयोग गर्ने गर्छन् । ब्राउन सुगर एक ग्रामको ३ देखि ४ हजार रुपैयाँसम्म पर्छ । आर्थिक अवस्था कमजोर भएपछि र किन्नका लागि पैसा नभएपछि दुव्र्यसनमा फसेकाहरू आफै तयार पारेर समेत लागूऔषध खाने गर्छन् । लागूऔषध किन्नकै लागि केहीप्रयोगकर्ता आपराधिक क्रियाकलाप गर्न तयार हुन्छन् । दुव्र्यसनमा परेकाहरू सकेसम्म आफनो रोजाइको वस्तु प्रयोग गर्ने प्रयास गर्छन् । नपाएपछि अन्तिम विकल्पकारूपमा मोजा, महिलाले प्रयोग गर्ने प्याड, जुत्ताको पोलिस, फिनाइल रछेपारोसम्म मारेर खाने गर्छन्। 

बाराबंकीको ‘माल’ राम्रो 
दुव्र्यसनमा फसेका व्यक्तिले नेपाल र भारतका सीमावर्ती सहरमा सहजै बिक्री गर्ने र खाने स्थान पाउने गर्छन् ।बाँके प्रहरीका अनुसार भारतीय सिमानानजिकैका नेपाली गाउँ जयसपुर, जमुना नाका, राधापुर, साइगाउँ, नरैनापुर लागूऔषध भित्रिने मुख्य नाकाका रूपमा देखिएका छन् । ती स्थान लागूऔषध खरिद, बिक्री र सेवन गर्नेका लागि सहज स्थान हुन् । यो सूचीमा नेपालगन्जका केही टोल पनि छन् । प्रहरीका अनुसार कोहलपुरमा पनि लागूऔषध प्रयोगकर्ता र बिक्री हुने गरेको छ। लागूऔषध प्रयोगकर्ताका अनुसार भारत बाराबंकीको टिक्रा र गणेशपुरकोलागूऔषधलाईगुणस्तरयुक्त मानिन्छ। 

टिक्रा र गणेशपुरमा भारत सरकारले औषधिका रूपमा प्रयोग गर्न अफिम खेतीको अनुमति दिएको छ ।केही गिरोहले यी ठाउँबाट किनेर अफिम बिक्री गर्ने गर्छन् । विभिन्न समूहमा रहेका गिरोहले टिक्रा र गणेशपुरबाट नानपारा, बहराइज, रुपैडिहा हुँदै नेपाली सिमानानजिककासहरसम्म लागूऔषध पुर्‍याउने गरेका छन् । केही प्रयोगकर्तास्थानीय गिरोहको सम्पर्कबाट बाराबंकीसम्म पुगेरै लागूऔषध किन्ने गर्छन्। 

५ वर्षसम्म लागूऔषध प्रयोग गरेर अहिले पुनर्स्थापना केन्द्रमा रहेका सुनिल परियारका अनुसार पहिले रक्सौलको माललाई राम्रो भन्ने गरिन्थ्यो । तर,मिसावट कम हुने भएकाले अहिले बाराबंकीको मालको माग बढ्दो छ । यहाँबाट भित्रिने लागूऔषधको माग काठमाडौं, मध्य तथा सुदूरका पहाडी जिल्लामा समेत हुने गरेको छ । नेपालका गाँजा, चरेस, अफिम राम्रो मानिन्छ भारतीय बजारमा । भारतबाट प्रशोधित भएर फेरि नेपालका सहरमा ब्राउन सुगर अफिम आउने गरेको पूर्वप्रयोगकर्ता परियार बताउँछन् । अहिले त नेपालका केही पहाडी जिल्लामा गोप्य रूपमा अफिम तथा गाँजा खेती तथा यी वस्तुको व्यापार बढिरहेको छ । बिचौलियाले नै पैसा दिएर किसानलाई खेती गर्न सहयोग गर्ने गरेको उनले बताए । यसरी नेपालमा उत्पादन भएका गाँजा, चरेस भारतमा लगेर प्रशोधन गर्ने गरिन्छ। 

मुख्य गिरोह पक्राउ पर्दैन
खर्च गर्न सक्नेले घरमै बसेर अफिम, ब्राउन सुगर, गोटीलगायत लागूऔषध पाउन सक्छन् । लागूऔषधको बजार मिश्रित खालको छ । लागूऔषधका केही  प्रयोगकर्ता सामान किन्न आफै भारतीय सहर जान्छन् र आफ्ना साथीलाई बेच्ने गर्छन् । यसरी एकअर्कालाई सामान दिनेहरूको आआफ्नै समूह हुन्छ । केही संगठित गिरोहले लागूऔषधको व्यापार गर्छन् । संगठित गिरोह भारत र नेपाल दुवैतर्फ रहेको पूर्वप्रयोगकर्ता परियार बताउँछन् । तर, उनीहरूसम्म प्रहरी पुग्नै सक्दैन । उनीहरूले विभिन्न व्यक्तिलाई प्रयोग गरेर व्यापार चलाइरहेका छन्। 

बेइमान धन्दा
पूर्वदुव्यसनीहरू लागूऔषधको कारबारलाई बेइमान धन्दा भएको बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार लागूऔषध प्रयोग गर्ने र बिक्री गर्ने समूहका लागि अपराध गर्नु सामान्य हो । दुव्र्यसनीमा फसेकाले त खान नपाएपछि जे पनि गर्न तयार हुन्छन् । सामान्य घटनामा पनि मानिसको ज्यान लिन समेत दुव्र्यसनी पछि पर्दैनन् ।बाँके प्रहरीका अनुसार लागूऔषध प्रयोग गर्नेमा तेस्रो लिंगी, यौन व्यवसायी, यातायात क्षेत्रका कर्मचारी र विद्यार्थी धेरै हुने गरेका छन्। 

यस कारणले रोकिँदैन लागूऔषधको ओसारपसार
२०६९ सालमा गृह मन्त्रालयले गरेको अनुसन्धानमा बाँकेमा हार्ड ड्रग्स प्रयोगकर्ताको संख्या ४ हजार १ सय रहेको खुलेको थियो । हार्ड ड्रग्समा गाँजा, रक्सी  आदि पर्दैनन् । लागूऔषध सेवन गर्नेको भाषामा हार्ड ड्रग्स लिने व्यक्ति लागूऔषधको लतमा नराम्ररी फसिसकेकाहरू हुन्छन् । हार्ड ड्रग्स लिनेहरूको रोजाइमा कोरेक्स, ब्राउन सुगर, अफिम पर्ने गर्छन्। लागूऔषध सेवन गर्नेहरूका लागि यो अन्तिम चरण पनि हो । यसलाई ‘इन्जेक्टिड’ ड्रग्स प्रयोगकर्ता भनिन्छ । लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरोमै काम गरिरहेका एक प्रहरी अधिकारीका अनुसार अनुसन्धानका लागि पर्याप्त जनशक्ति छैन । जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेकोलागूऔषध दुव्र्यसन नियन्त्रण एकाइमा प्रहरी एक नायब निरीक्षक र एक प्रहरी जवान गरी दुईजना छन् । संघीय एकाइ प्रहरी कार्यालयले प्रहरी निरीक्षकको नेतृत्वमा लागूऔषध नियन्त्रणमा काम गरिरहेको छ। जनशक्ति अभावका कारण प्रहरीले बाँकेमा दुव्र्यसनका बारेमा राम्ररी अनुसन्धान गर्न नसकेको एक प्रहरी अधिकारी बताउँछन् । उनका अनुसार लागूऔषध ओसारपसार र दुव्र्यसन रोक्नका लागि कडा नीति आवश्यक छ । बाँकेमा लागूऔषध नियन्त्रण गर्न प्रहरी नायब उपरीक्षकको संयोजकत्वमा २२ सदस्यीय जिल्ला लागूऔषध नियन्त्रण समिति छ। समितिले वडास्तरमा आफ्नो सञ्जाल विस्तार गर्ने तयारी गर्दैछ । तर,लागूऔषधसम्बन्धी प्रहरी अनुसन्धान प्रभावकारी हुन नसकेको बताउँछन् क्षेत्री । उनले भने, ‘लागूऔषधसहित पक्राउ परेकालाई प्रहरीले सोझै ओसारपसार गर्ने अपराधीसरह व्यवहार गर्छ । उनीप्रयोगकर्ता हुन् कि बिक्रेता भन्ने छुट्याउन जरुरी छ । प्रयोगकर्तालाई हामीले सामाजिक सहयोगबाट पुनसर््थापितगर्न सक्छौं । बिक्री गर्नेलाई कडा सजाय हुनुपर्छ ।’ लागूऔषध बरामद भएको परिमाणका आधारमा सजाय हुने व्यवस्था हुनुपर्ने क्षेत्रीको भनाइ छ । ‘यसले सुधारगृहमार्फत लागूऔषध प्रयोगकर्ताको सामाजिक पुनसर््थापनामा मद्दत पुग्छ,’उनले भने । लागूऔषधको कारोबारमा संलग्न कतिपय गिरोहका सदस्य पक्राउ परे पनि राजनीतिक दबाब र आर्थिक चलखेलका कारण प्रयोगकर्ताकारूपमा कम सजाय काटेर उम्कने गर्छन् । सुधारगृहमा पठाउनुपर्ने युवालाई प्रहरीले सुराकीकारूपमा प्रयोग गरिरहेकालेपनि कठिनाइ हुने गरेको क्षेत्रीको बुझाइ छ । उनले भने, ‘लागूऔषध नियन्त्रणका लागि सतहमा मात्र काम भइरहेकोछ । लागूऔषध नियन्त्रण गर्न त्यसको डिलरसम्म पुग्नजरुरी छ । तर, हामी खुद्रा व्यापारीलाई पक्राउ गरेर लागूऔषध नियन्त्रण गर्न हिँडिरहेका छौं ।’

यसरी कम गर्न सकिन्छ दुर्व्यसन
प्रहरीले लागूऔषध दुव्र्यसन रोकथामका लागिसमुदायसँग मिलेर काम गरिरहेको छ । तर, यो अभियान प्रभावकारी देखिँदैन । बाँकेमा नवकिरण, प्रेरणा, सामना र सहारा हाउसलगायत संस्था लागूऔषधका दुव्र्यसनीलाई पुनसर््थापना गर्ने क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन्। 

दुव्र्यसनमा फसेका मानिसलाई मानसिक र सामाजिक रूपमा रुपान्तरणका लागिसामाजिक उत्तरदायित्व बोध गराउने वातावरण, सहयोग र स्नेहको आवश्यकता रहेको सहारा हाउसका अध्यक्ष क्षेत्री बताउँछन्।







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

अब कृषिजन्य वस्तुमा नेपाली परिक्षणलाई समेत मान्यता दिने

नेपाल र भारतको खाद्य प्रयोगशालाको परीक्षण प्रतिवेदनलाई दुबै देशले मान्यता दिने सहमति गरेका छन्। ...

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

रिचार्जरको अफर भित्र पनि अफरसँगै ग्याजेट्स मेला

मोबाइल एप रिचार्जरले मोबाइल एपको नयाँ भर्सन सार्वजनिक गरेको छ। ...

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार ११ बिन्दुले ओरालो

पुँजीबजार यो साता पनि ओरालो लागेको छ । ...

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

पालुङ बजारमा सिन्धु विकास बैंक

सिन्धु विकास बैंकले मकवानपुरको पालुङ बजारमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सको सेवा विस्तार

आइसिएफसी फाइनान्सले ललितपुरको ग्वार्कोमा शाखा र काठमाडौंको जोरपाटीस्थित स्तुपा स्वास्थ्य सेवा सहकारी संस्थाको भवनमा एक्सटेन्सन काउन्टर विस्तार गरेको छ ।

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

टिभिएस एनटर्कको ब्रान्ड एम्बेसेडरमा खड्काद्वय

स्वस्तिमा खड्का र प्रदीप खड्कालाई टिभिएस एनटर्क १२५ को ब्रान्ड एम्बेसेडर अनुमोदन गरेको छ । ...

एन्ड्रोइडको नयाँ लोगो, एन्ड्रोइडमा मिठाइको नामहरू प्रयोग नहुने !

एन्ड्रोइडको नयाँ लोगो, एन्ड्रोइडमा मिठाइको नामहरू प्रयोग नहुने !

गुगलले एन्ड्रोइडको नयाँ लोगो सार्वजनिक गरेको छ ! ...

सासमङद्वारा एकीकृत विकासका कार्यक्रमलाई विशेष सहयोग

सासमङद्वारा एकीकृत विकासका कार्यक्रमलाई विशेष सहयोग

सामसङ इलेक्ट्रोनिक्सले आफ्ना मातहत अन्तर्गत सञ्चालित विभिन्न CSR परियोजना मध्ये सामसङ (दक्षिण कोरिया) ले काठमाडौंको तारकेश्वर नगरपालिका वडा नं. २...

Ncell Footer Ad