माओवादी मन्थन

शुक्रबार, ०४ फागुन २०७४, ०९ : ११ नरेन्द्रजंग पिटर

जनयुद्ध थालनीको २३ वर्षमा सामाजिक हस्तक्षेप भयो, घनघोर युद्ध भयो । आशाहीन जागे । त्यस बेला जन्मेका बच्चा अहिले तन्नेरी मात्रै हैन, राज्यको नीति निर्मातासमेत भइसके । प्रख्यात इतिहासकार इरफान हबिब भन्छन्— तपाईं इतिहासलाई फेर्न सक्नुहुन्न । तथ्यलाई सृजित गर्नुहुन्छ भने त्यो इतिहास नभई कल्पना मात्र हुन्छ।

इतिहासको आँखीझ्यालबाट हेर्दा वामढल्को नेपाली समाजमा जनयुद्ध, छापामार युद्ध, चे ग्वेभारा, नक्सल आन्दोलन र चारु मुजिमदार तिलस्मी आकर्षणका केन्द्र हुन्थे । अझ विभिन्न समयका किसान विद्रोह, झापा विद्रोह, माडी, जुगेडी, जुटपानी, पुर्तिघाट घटनाले वामयुवाहरूको पार्टीभित्र केही न केही भूमिकामै ओर्लिनुपर्छ भन्ने दबाब बढ्दै गयो ।  त्यसै धारको अगुवाइ सिन्धुलीका ऋषि देवकोटा आजाद रहे । आजाद, दुर्गा सुवेदी र दलबहादुर रजनको पञ्चायती कालमै हत्या भयो । यो मनोविज्ञान बुझेका मोहनविक्रम सिंहले बाघे ओडार छापामार प्रशिक्षण भनेर केही समय लिए । मसाल पार्टी फुट्दै गयो । तर, केन्द्रीय विषय भने सशस्त्र संर्घष नै रह्यो । ४३ सालमा पञ्चायती चुनाव बहिष्कारको सेक्टर काण्ड त्यसैको निरन्तरता थियो भने पार्टी नेतृत्व परिवर्तन पनि । पुष्पकमल दाहाल कमरेड विश्वास बन्दै कमरेड प्रचण्ड बनेर मशालका नेतृत्वमा पुगे । सुरुमै उनी दुई विषयमा केन्द्रित भए । पहिलो, विभिन्न गुटमा छरिएर रहेका कम्युनिस्ट बीचको एकता प्रयास, दोस्रो छापामार युद्धको तयारी । ०४६ सालको जनआन्दोलनले योजना फेर्नुपर्ने भयो । लमजुङको प्रहरीचौकी कब्जा गर्न पठाइएको पोष्टबहादुर बोगटीको स्क्वाएड डुम्रेबाटै फिर्ता भयो । परिस्थितिले जनआन्दोलनमा सहभागी हुन बाध्य भएर संयुक्त राष्ट्रिय जनआन्दोलन समितिका नाममा ४ घटक सहभागी संयुक्त मोर्चा बन्यो । संयुक्त वाममोर्चा र कांग्रेसको अर्को संयुक्त मोर्चा सामने सो मोर्चाको सशक्तता नहुनु स्वाभाविकै थियो भने अर्कोतर्फ भावी पार्टी निर्माण र स्वतन्त्र पहलकदमीको आधार भने तयार गरिदियो । जनआन्दोलनले परिस्थितिलाई एक्कासि अर्काे अवस्था ल्याएको घटनालाई मशालभित्र ‘छप्ल्याक्क’ भन्ने चर्चा चले। 

जनआन्दोलनपछि पार्टी खुला रहे । नेपाली कम्युनिस्टको ठूलो हिस्सा माओवादी भए पनि चीनको सांस्कृतिक क्रान्तिलाई कसरी ग्रहण गर्ने भन्ने विषयमा माले र मशाल स्कुलबीच धारणा र मान्यता फरक रहँदा कमरेड प्रचण्डबाट कमरेड निर्माणमा फेरिएका दाहालले सांस्कृतिक क्रान्तिका पक्षधरको एकता गराई नेकपा एकता केन्द्र बनाए । पार्टी भूमिगत नै रह्यो, खुला संगठनमा संयुक्त मोर्चा बन्यो । संयोजक डा. बाबुराम भट्टराई बने । चुनावी परिणाममा तेस्रो पार्टी बन्यो । त्यसैसँग नेतृत्वबीच टसल पनि सुरु भयो । पार्टी समीकरणमा निर्मल लामा पक्षधर चौथो महाधिवेशन र  मशाल पधरबीच कहिले शक्ति संघर्ष त कहिले जनयुद्धबारे टकराव बढ्दै जाँदा २०५१ फागुनमा भएको चितवनको तेस्रो विस्तारित बैठकमा पार्टी फुटेर नेकपा माओवादी बन्यो । २०५२ असोजमा कास्कीको सिकलेसमा बसेको पोलिटब्युरो बैठकले पहिलो योजना तयार पारेर फागुन १ देखि जनयुद्धको घोषणा भयो।

जनयुद्धको अन्तिम तयारीमा प्रचण्ड पश्चिम आँउदा मैले नक्सल आन्दोलनको उद्भव, विकास र पार्टी विभाजनबारे अभयकुमार दुवेको ‘क्रान्तिका आत्मासंघर्ष’ र सन् १९९३ मार्च, हिमाल पत्रिकाको पेरुको गोन्जालो नेतृत्व जनयुद्ध केन्द्रित नेपालको सम्भावित जनयुद्धबारे स्टेफिन एफ माइकसेलको लेख दिँदा उनले भनेका थिए– हामी सफल आन्दोलनबाट नभई इतिहासका असफलताबाट शिक्षा लिने हो । यसै पनि ४० को मध्यतिर पेरुका स्लाइड देखाँउदै छापामार युद्धबारे भविष्यका छापामार कार्यकर्तामा जोस भरिन्थ्यो नै। 

विद्रोह सुरु भएको २ वर्षभित्रै धेरै कुरा सतहमा आए । पार्टी अन्तर्विरोध, भाग दौड, अकर्मण्यता सबै देखेपछि सुप्रिमो प्रचण्डले दीर्घकालीन जनयुद्ध र गाउँले सहर घेर्ने माओवादी नीतिमा फेरबदल गरे । पहिलो तहको नेतृत्वका समस्याले एकाएक दोस्रो तहका नेतृत्वलाई केन्द्रीय कमिटीमा लगे । सहर र गाउँबीच, बुद्धिजीवी र छापामारबीच, जनयुद्ध र जनआन्दोलनबीच, युद्ध र वार्ताबीच, युद्ध, राजनीति र कूटनीतिबीच फ्युजन सिद्धान्तको व्याहारिक अभ्यास गर्न थाले । नेतृत्वको केन्द्रीकरणमा प्रचण्ड पथको संश्लेषण पनि गरे । वार्ता र संर्घष समानान्तर चले । सुरुमा जनयुद्धलाई उपेक्षा गरियो, त्यसपछि बलपूर्वक दबाइने प्रयत्न गरियो र अन्त्यमा विवशतापूर्वक स्वीकार गरिए र शान्ति सम्झौता भए।    

१९ जनामध्ये फणीन्द्र आचार्य जनयुद्धमा सामेल भएनन्, डिपी न्यौपाने गायब पारिए, यानप्रसाद गौतम आलोक मारिए, पोष्टबहादर बोगटी दिवाकरको ‘शान्तिकालमा’ मृत्यु भयो । जनयुद्धमा माओवादी वा माओवादीका नाममा ११ हजार मारिए । माओवादी तीन दशक लामो समयले अब इतिहास, पात्र र प्रवृत्ति सबैको समीक्षा माग गर्छ । तर निर्मम समीक्षा नगरी माओवादी पार्टी फुट्यो।   

आजको माओवादी बलिदानीबाट भोगी र विलासीमा फेरियो । अरू के के भयो, जगजाहेरै छ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

गुगलका एप्स नचल्ने हुवावेको पहिलो फ्ल्याग्शिप स्मार्टफोन

गुगलका एप्स नचल्ने हुवावेको पहिलो फ्ल्याग्शिप स्मार्टफोन

यी स्मार्टफोनहरूमा गुगलका एप्सहरू चल्ने छैनन् | जस मध्ये गुगल प्ले स्टोर, गुगल क्रोम, गुगल म्याप्स, गुगल प्ले म्युजिक, गुगल...

एनआरएनएको उम्मेदवारी घोषणा ( भिडियो )

एनआरएनएको उम्मेदवारी घोषणा ( भिडियो )

गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को अध्यक्षमा कुमार पन्तले उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। ...

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

राजधानीको नयाँ बानेश्वरमा आइप्लेक्स नामको व्यापारिक भवन सञ्चालनमा आएको छ । ...

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमले गत भदौ २० गतेदेखि भारतमा पुनः संचालनमा ल्याएको अन्तर्राष्ट्रिय डाटा रोमिङ सेवा अब थप १३ मुलुकमा विस्तार गरेको...

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

सरकारले बजार अनुगमनलाई तीव्रता दिने भनिरहँदा यसलाई नियमन गर्न बनेको उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ कार्यान्वयनको अवस्था कमजोर छ । ...

टिभिएसको ह्विली बिट्स

टिभिएसको ह्विली बिट्स

नेपालको लागि टिभिएसको आधिकारिक बिक्रेता जगदम्बा मोटर्सले ग्राहकलक्षित ‘टिभिएस दसैंको दौड’ स्किम लागू गरेको छ । ...

टान कार्यसमितिको पदबहाली

टान कार्यसमितिको पदबहाली

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) को ४१औं वार्षिक साधारणसभाबाट निर्वाचित नयाँ कार्यसमितिका पदाधिकारीले पदभार ग्रहण गरेका छन् । ...

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु बैंकले उर्लाबारी नगरपालिकास्थित मदन भण्डारी मेमोरियल ऐकेडेमीमा  एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

Ncell Footer Ad