हराउँदैछ प्राध्यापकीय मर्यादा

मङ्गलबार, ०७ असार २०७३, ०९ : ३९ शान्तिकृष्ण अधिकारी

प्राध्यापकहरुले नेपाल प्राध्यापक संघमार्फत् राष्ट्रको मर्यादाक्रममा प्राध्यापकलाई पनि समावेश गरियोस् भनेर माग राख्न थालेको वर्षौँ भइसक्यो । बीस वर्षयताका सबै प्रधान मन्त्रीले तुरुन्तै समावेश गर्दिन्छु भने तर कुनैका पालामा पनि भएन । प्रधान मन्त्रीहरुलाई बारम्बार प्राध्यापक भेट्ने गर्छन्, प्रधान मन्त्रीले पनि चासोका साथ मुख्य सचिवलाई अह्राउने गर्छन् तैपनि उच्च शिक्षा प्रदायक व्यक्तित्वहरु राष्ट्रको गणनामा पर्दैनन् । भित्री रहस्य के हो कसैलाई थाहा छैन तर प्राध्यापक ओझेलमा छन् । हुन त दुई दशकअघिसम्म प्राध्यापकलाई मर्यादाक्रममा पर्नुपर्ने आवश्यकता थिएन, त्यसै मर्यादित थिए । समाजले पनि प्राध्यापक भन्नेबित्तिकै हेर्ने दृष्टि नै अर्कै हुन्थ्यो, अर्थात् उच्च महत्वका साथ सम्मान दिइन्थ्यो । आजभोलि त्यसमा कमी आउँदै गएका कारण जसरी पनि मर्यादाक्रममा राखियोस् भन्ने माग गर्नुपरेको त होइन ?
समाजका कतिपय व्यक्ति प्राध्यापक भन्ने शब्द नै मर्यादाक्रमभन्दा धेरै माथिको हो, एउटा सीमामा बाँधिएर प्राध्यापक बस्नु जायज देखिँदैन भन्ने गर्छन् । विकसित राष्ट्रका राष्ट्रपति, प्रधान मन्त्री कार्यकाल सकिएपछि प्राध्यापन पेशामा फर्किएका कैयन् उदाहरण छन् । त्यसैले मर्यादाक्रम मागेर आफ्नो गरिमा आफैँ घटाउन हुँदैन भन्ने राय पनि आउने गरेका छन् । यद्यपि सिंहदरवारदेखि एयरपोर्टसम्म, प्रहरीदेखि सेनासम्मका सुरक्षा निकायले घेरा हालेका कार्यालयमा प्रवेशका निमित्तसमेत विघ्नबाधा आइपर्दा प्राध्यापक यो माग राख्न बाध्य भएका हुन् । सचिव उत्पादन गर्ने सोसरहका प्राध्यापक बसमा ठेलमठेल गर्दै विश्वविद्यालय पुगेर पढाउनुपर्ने बाध्यता त छँदैछ । उपसचिवबाट सहसचिवमा पदोन्नति चाहने व्यक्ति प्राध्यापकसँगै पढ्न आउँछन् । यिनैले पढाएर उच्च तहमा पुग्दछन् अनि तिनैका मुखारविन्दबाट नेपालका प्राध्यापक पढाउँदैनन् भन्ने अभिव्यक्तिको पीडा कम गर्न पनि प्राध्यापकलाई मर्यादाक्रमको आवश्यकता परेको हो तर त्यति आवश्यक भने होइन । आजसम्म पनि समाजबाट बुद्धिजीवीको पदवी भिर्न जसोतसो प्राध्यापक सफल भइरहेकै छन् ।
विडम्बनाको कुरा के छ भने पछिल्ला दिनमा आएर प्राध्यापकको गरिमा प्राध्यापकहरुकै क्रियाकलापबाट गिर्न थालेको छ । उच्च तहमा अध्ययनार्थ आउने विद्यार्थीलाई समय, काल, परिस्थितिअनुरूपको शिक्षा दिन प्रयत्नशील हुनुपर्ने प्राध्यापकका गतिविधि कतै अन्यथा मार्गमा अभिप्रेरित भएर आफ्नै मर्यादा आफँै घटाउन लागिएको त छैन भन्ने सोचिएको छैन । आफू पनि त्यही पेशामा हुँदा आफ्नै आङ कन्याएर के छारो उडाउनु भन्दाभन्दै पनि अहिलेका कामले केही लेख्न बाध्य बनाएको छ । संस्कृतमा एउटा नीति वचन छ– ‘आहार, निद्रा, भय र मैथुन चार चीज मानव र पशुमा समान छन् । पशुमा भन्दा मानवमा बढी रहेको भनेको धर्म हो ।’ धर्म भनेको मठमन्दिर धाउनुमात्र होइन । यहाँ धर्म भन्न खोजिएको कर्तव्य हो । प्राध्यापकको कर्तव्य कक्षा कोठामा पसेर पचास मिनेटको अवधि कटाउनुमात्र होइन । उसका यावत् क्रियाकलापले समाजलाई प्रेरित गरिरहेको हुन्छ । हाम्रो सर या म्याडमले त यस्तो गर्नुहुन्छ भन्ने प्रभाव विद्यार्थीमा परिरहेको हुन्छ । समाज र राष्ट्रले संकटमा बुद्धिजीवीहरुबाटै समाधान खोजिरहेको हुन्छ । यस्तो पेशामा रहेका व्यक्तिले गलत मार्ग अवलम्बन गरे भने न राष्ट्रको गरिमा रहन्छ, न प्राध्यापक आफँैको नै ।
हेल्मेट टिचरदेखि हाटा टिचरसम्मका उपाधि पनि प्राध्यापकले नपाएका हैनन् । हेल्मेट टिचर हुन राज्यले बाध्य पारेको हो । प्राध्यापक तहको मान्छे एउटै क्याम्पसमा मात्र पढाउने हो भने गाडीघोडा त परको कुरा भयो, छोराछोरीलाई राम्रो शिक्षा दिनसमेत सक्दैनन् । डक्टर पढ्न ३५ लाख त सरकारले तोकेकै मूल्य भयो, कलेजहरुले त कति लिन्छन् कति । दुई तीनवटा कलेज पढाउन नदिने हो भने कुनै पनि प्राध्यापकका छोराछोरीलाई डक्टर नबनाउनु भनेको प्रष्टै हुन्छ । प्राध्यापकले कार त होइन, मोटरसाइकल पनि नचढ भनेको ठहर्छ । प्राइभेट कलेजको इन्जिनियरिङको फि दश लाख पनि प्राध्यापकले कहाँबाट ल्याउने ? विश्वविद्यालयले खानलाउन पुग्ने तलब दिने हो भने १०–५ विश्वविद्यालयमै बसेर अध्ययन÷अनुसन्धान गर्न सबै प्राध्यापक तयार छन् । हाटावाला एक डेढ सयका कुरालाई लिएर सबैलाई एउटै डालामा हाल्नु सर्वथा अन्याय हुन्छ ।
राज्यले हेलाँ ग¥यो भन्दैमा आफ्नो मर्यादालाई प्राध्यापकहरुले कहिल्यै भुल्नुहुँदैन । अहिले भएका केही घटनाले भने प्राध्यापक वर्गको तेजोवध गराएका छन् । प्रजातन्त्रवादी प्राध्यापक संघको अधिवेशन पोखरामा यही २७ र २८ गते हुने भनिएकामा एक पक्षका प्राध्यापकले फर्जी मतदाता थपिए भन्ने आरोप लगाएका कारण स्थगित हुन पुगेको छ । संस्थापन पक्षले पनि सबै सही छन् भन्ने जिकिर गर्न सकेन । विधानका धाराहरुले दिएका मात्रै प्रतिनिधि दर्ता गरिएको भए यस्तो हुने थिएन । यो विवाद पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा, वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र महामन्त्री शशांक कोइरालासम्म पुग्यो र नेताहरुको सुझावअनुसार महाधिवेशन स्थगित गरियो । अब पछि गएर प्राध्यापकहरुले तिनै नेताका अगाडि हामी नैतिकवान्, निष्ठावान् र आचरणयुक्त छौँ भनेर कसरी दावा गर्ने ? नेतृत्वगणलाई सही दिशा दिन सक्ने हामी नै हाँै भनेर कुन प्राध्यापकले शीर ठाडो पार्ने ? सबै प्राध्यापक यो कार्यमा दोषी छैनन् तर डाडु पन्यो बोकेर नेता भनी चिनिएका प्राध्यापकहरुबाट यस्तो बेहाल भएपछि सर्वसाधारणले के बुझ्ने ? राजनीतिक दलका नेताहरुका अघि–पछि घुम्ने चाटुकार प्राध्यापकहरुका कदमबाट समस्त प्राध्यापकहरुको मर्यादा, भावना र गरिमामाथि पुगेको चोटको हिसाबकिताब कुनै दिन त अवश्य नै हुनेछ तर यस्ता क्रियाकलापले कमजोर बनाएको छ ।
त्यस्तै नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयमा अहिले ताला लागेको छ । ताला प्रगतिशील प्राध्यापक संगठनले लगाएको छ । ताला किन लगाइयो कसैले बुझ्न सकेको छैन । ताला लाग्नुपर्ने कारण पनि कतै देखिँदैन । विश्वविद्यालयका दुई विद्यापीठमा प्राचार्य पद खाली भएका छन् । विश्वविद्यालयको नियमावली र सर्वोच्च अदालतको विगतको आदेशले वरिष्ठतम प्राध्यापकमध्येबाट प्राचार्य नियुक्ति गर्नु भन्छ । पदावधि सकिने बेलामा दुवै विद्यापीठका प्राचार्यले राजनीतिक निकटताका आधारमा निमित्त दिएर बिदा भए । वर्तमान पदाधिकारीले अर्को प्राचार्य नियुक्ति गरेका पनि छैनन् । खाली ती विद्यापीठका प्राध्यापक तथा कर्मचारीलाई तलब ख्वाउन आर्थिक प्रशासन महाशाखा प्रमुख र सम्बद्ध विद्यापीठका लेखा प्रमुखलाई तोकेका छन् । राजनीतिक भागबन्डाले विकृति भित्र्याएका कारण वरिष्ठ एवं प्राज्ञिक ज्येष्ठताका आधारमा नियुक्ति गर्ने विचारमात्र अभिव्यक्त गरेका छन् । यत्तिकैमा सत्तारुढ दल निकट प्रगतिशील प्राध्यापक संगठनले विश्वविद्यालयका निमित्त अप्रगतिशील तालाबन्दी गर्नु कदापि शोभनीय देखिँदैन । वरिष्ठ प्राध्यापक छान्दा तिनैका निकटका पर्दैनन् भन्ने अनुमानका आधारमा विश्वविद्यालयलाई बन्दी बनाई चार वर्षको कार्यकालमा आर्थिक एवं प्राज्ञिकरूपमा धराशायी बनेका विश्वविद्यालयलाई अझ पछि धकेल्नु किमार्थ उचित देखिँदैन । अझ अदालतले समेत भर्खरै विश्वविद्यालयमा तालाबन्दी नगर्नू भनी आदेश जारी गरिसकेको परिप्रेक्ष्यमा समेत ताला नखुल्दा कानुनी राजको वकालत गर्नुपर्ने प्राध्यापकहरुको हैसियतलाई कता पु¥याउला ? गम्भीररूपले सोच्नुपर्ने देखिन्छ ।
यस्तै केही कार्यले प्राध्यापकलाई लज्जाबोध गर्नुपर्ने परिस्थितिमा पु¥याएका छन् । यी र यस्तै क्रियाकलापमा अधिकांश प्राध्यापकको संलग्नता र समर्थन भने छैन । यद्यपि कुहेको एउटा आलुले बोराभरिकै बिगारे जस्तै हुन पुगेको छ । यही अवस्था रहिरहने हो भने राज्यले मर्यादाक्रममा समावेश गरे पनि केही हुनेवाला छैन, प्राध्यापक आफँै मर्यादामा रहने हो भने मर्यादाक्रममा नपरे पनि हुन्छ । तथापि राज्य र विश्वविद्यालयले ती ९५ प्रतिशत प्राध्यापकलाई हेर्नुपर्छ जसले दिनरात मेहनत गरेर राष्ट्रका लागि आवश्यक उच्च शिक्षित जनशक्ति उत्पादन गरिरहेका छन् । निजामती सेवाकाले पाए जति पनि सुविधा नदिएर होइन, सार्कस्तरीय तलबमान दिएर अनुसन्धानमा अभिप्रेरित गर्न सकेमा मात्र शिक्षा क्षेत्रले अपेक्षित फड्को मार्न सक्छ । कक्षा नलिने, नपढाउने वा विश्वविद्यालयप्रति बेइमानी गर्ने प्राध्यापकलाई बिदा दिन पनि सक्नुपर्छ र सच्चा प्राध्यापकको मनोबल उठाउनैपर्छ ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

गुगलका एप्स नचल्ने हुवावेको पहिलो फ्ल्याग्शिप स्मार्टफोन

गुगलका एप्स नचल्ने हुवावेको पहिलो फ्ल्याग्शिप स्मार्टफोन

यी स्मार्टफोनहरूमा गुगलका एप्सहरू चल्ने छैनन् | जस मध्ये गुगल प्ले स्टोर, गुगल क्रोम, गुगल म्याप्स, गुगल प्ले म्युजिक, गुगल...

एनआरएनएको उम्मेदवारी घोषणा ( भिडियो )

एनआरएनएको उम्मेदवारी घोषणा ( भिडियो )

गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) को अध्यक्षमा कुमार पन्तले उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। ...

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

बानेश्वरको आइम्याक्स मलमा सेलिब्रेटिको रौनक ( भिडियो )

राजधानीको नयाँ बानेश्वरमा आइप्लेक्स नामको व्यापारिक भवन सञ्चालनमा आएको छ । ...

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमद्वारा थप १३ मुलुकमा डाटा रोमिङ सेवा

नेपाल टेलिकमले गत भदौ २० गतेदेखि भारतमा पुनः संचालनमा ल्याएको अन्तर्राष्ट्रिय डाटा रोमिङ सेवा अब थप १३ मुलुकमा विस्तार गरेको...

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

नियमावली नबन्दा अनुगमनमा अप्ठेरो

सरकारले बजार अनुगमनलाई तीव्रता दिने भनिरहँदा यसलाई नियमन गर्न बनेको उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ कार्यान्वयनको अवस्था कमजोर छ । ...

टिभिएसको ह्विली बिट्स

टिभिएसको ह्विली बिट्स

नेपालको लागि टिभिएसको आधिकारिक बिक्रेता जगदम्बा मोटर्सले ग्राहकलक्षित ‘टिभिएस दसैंको दौड’ स्किम लागू गरेको छ । ...

टान कार्यसमितिको पदबहाली

टान कार्यसमितिको पदबहाली

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) को ४१औं वार्षिक साधारणसभाबाट निर्वाचित नयाँ कार्यसमितिका पदाधिकारीले पदभार ग्रहण गरेका छन् । ...

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु एक्सटेन्सन काउन्टर थपियो

प्रभु बैंकले उर्लाबारी नगरपालिकास्थित मदन भण्डारी मेमोरियल ऐकेडेमीमा  एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

Ncell Footer Ad