प्राडा मात्रै विद्वान् होइनन्

शुक्रबार, ०५ माघ २०७४, ०९ : १६ प्रा.डा. बद्रीविशाल पोखरेल

विषयगत, विधागत, औपचारिक, अनौपचारिक ज्ञान, विद्वत्ता, विज्ञताको उच्चतम तह नै प्राध्यापक–डाक्टर हो । संसारमा नै यस तहका सरस्वतीका वरद् सन्तानको सर्वोपरि महत्व छ र हुन्छ । बरू हाम्रो जस्तो विकासशील मुलुकमा प्राडाहरूको महत्व कमै रहेको र भएकालाई पनि कम आँकेको देखिन्छ । त्यसमा पनि यस देशका पार्टी र तिनको अधिकांश नेतृत्व अक्सर उच्च र उदात्त तहका बौद्धिक व्यक्तित्वहरूलाई सकेसम्म कुनै मान र महत्व दिँदैन । यसो हुनुमा कतिपय प्राडाहरूकै जीहजुरी मनोविज्ञानले पनि काम गरेको देखिन्छ ।

प्राडा युवराज संग्रौलाले एक अन्तर्वार्तामा नेपालको बौद्धिक प्राज्ञिक गतिविधि सुस्त र शिथिल रहेको बताएका थिए । उनले दुनियाँमा बौद्धिक जागरण र क्रान्ति भएको तर यहाँ राजनीतिक पार्टी र तिनका नेतामुखी चरित्र र चिन्तन मात्र पन्पिएकामा गुनासो गर्दै बौद्धिक जागरण वा क्रान्ति आवश्यक रहेको बताएका थिए । अझ उनले त राजनीतिक पार्टी र तिनको अधिकांश नेतृत्वहरू बौद्धिक व्यक्तित्व र कृतित्वबारे नकारात्मक धारणा राख्छन् भन्ने तीतो यथार्थ उल्लेख गरेका थिए । वरिष्ठ अधिवक्ता तथा विद्वान् विश्वकान्त मैनालीले केही वर्षअघि पार्टी नेता र नेतृत्वसित बुद्धिजीवीको तेलपानीको जस्तो सम्बन्ध रहेको बताएका थिए । हुन पनि पार्टी नेतृत्व सकेसम्म बुद्धिजीवीहरूलाई सामान्य कार्यकर्ता सरह ऐँचिन र खैँचिन चाहन्छ ।

सुप्रसिद्ध लेखकहरू मोदनाथ प्रश्रित, महेशराज पन्त, दिनेशराज पन्त, ज्ञानमणि नेपाल, सौरभहरू कुनै जानेमाने प्राडाभन्दा कम छैनन् । गहन खोज र अध्ययन गरेर खारिएका प्रकाण्ड विद्वान् यिनीहरूले कुनै पार्टीमा नलागेर वा निरपेक्ष वा स्वतन्त्र प्राज्ञ भएर पनि थुप्रै योगदान दिएका छन् ।

उनीहरू परोक्ष रूपमा बौद्धिक व्यक्तित्वहरूलाई दबाएर राख्ने, नसके आश र त्रासमा पारेर अलमल्याएर राख्ने अनि त्यसबाट पनि पार लागेन भने अराजकको बिल्ला भिराएर पन्छाइदिने गरेको यस लेखकको प्रत्यक्ष अनुभव रहेको छ । प्रायः नेताहरू बुद्धिजीवीहरूलाई काम सर्याे भाँडो, आफल तेरो ठाँडो भनेझैँ गर्छन् । तर यसै विषयमा एमाले पार्टी अध्यक्ष केपी ओलीले कुनै एक कार्यक्रममा पार्टीमा काम पनि गर्नु तर अपजस, उपेक्षा र अपमान पनि सहनु किमार्थ जाती हुन्न भनेका थिए । यस खालको अनुभूति भने ओली आफैँले पनि पार्टीभित्र भोग्नुभएको पछि अवगत भएको थियो । जनवादका नाममा केन्द्रीयता लाद्ने र परोक्ष रूपमा पार्टीमा नोकरसाहीतन्त्र लाद्ने प्रवृत्ति हाबी हुँदा पार्टी परिवारभित्रकै बौद्धिक वैचारिक प्रतिभाहरू कुण्ठित तथा पलायन हुन्छन्।

बौद्धिक तथा स्वाभिमानी प्राज्ञिकहरूलाई कतिपय नेताहरू पार्टीमा हली बस्न र खेतालो बस्न आएको भनेझैँ खालको व्यवहार गर्न खोजेको अनुभूति हुन्छ तर त्यस खालका कुरूप पक्ष देखेर भाग्नेभन्दा तिनसित जुँध्ने आँट र अठोटका साथ लागिपर्दा त्यस खालको कुरूप प्रवृत्तिविरुद्ध जुँध्न पनि नसकिने पनि होइन । ओलीले पूर्वप्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईको स्मृति सभामा हाम्रा पुर्खाहरू यस देशका सबै खालका प्रतिकूलताबाट वाक्कदिक्क भएर देशमा आफूले जन्म लिनुपरेकामा लाज, घिन, शर्म र उपेक्षा गरेर विदेसिएनन् बरू तिनले यही देशका सबै खालका विरूप पक्षहरूलाई उच्छेद गर्दै सुन्दर देश बनाउन गम्भीर रूपमा पहल गरेको यथार्थ औँल्याएका थिए । यो कुरा पार्टी र पार्टी परिवारका सन्दर्भमा पनि सान्दर्भिक हुन्छ । यसै प्रसंगमा प्राडा अभि सुवेदीले २०७४ पुस १७ गते एक प्रमुख दैनिकमा प्रकाशित लेखमा आफू स्वतन्त्र निरपेक्ष प्राज्ञिक मानिसले किन राजनीतिका कुरा गर्ने भन्ने भनाइ  यस लेखकलाई भने टिठलाग्दो लाग्यो ।

अभि सुवेदी विशेषतः नेपाली साहित्यिक क्षेत्रका निक्कै गहकिलो योगदान गरेका र हाल पनि गरिरहेका वरिष्ठ सर्जक तथा समालोचक हुन् । अङ्ग्रेजी भाषा र साहित्यका विज्ञ तथा विद्वान् त हुँदाहुँदै पनि नेपाली साहित्य र समालोचनाको समृद्धिमा सुवेदीको महान् योगदान रहेको छ । उनले अनेक साहित्यिक वाद, विचार र सिद्धान्तका गहन ग्रन्थ लेखन, अनुवाद र अनुसन्धान गरेका छन् । विचार, दर्शन, राजनीतिका अनेक पक्ष, सन्दर्भ र संस्करणहरू कला साहित्यमा अनेक वादका रूपमा स्थापित र विकसित भएका हुन् । अभि सुवेदीले आफूलाई स्वतन्त्र र निरपेक्ष प्राज्ञिक लेखक भने पनि उनका समसामयिक सामाजिक, आर्थिक, कला साहित्यिक तथा भाषिक र सांस्कृतिक विषयका लेखहरू आफैँ निरपेक्ष छैनन् । उत्तर आधुनिकतावादको पक्षपोषण गर्ने सुवेदी कसरी निरपेक्ष प्राज्ञिक हुनसक्छन् ? यो वाद कला साहित्यलाई जीवन निरपेक्ष ठान्छ, यसले महाआख्यानको अन्त्य भनेर माक्र्सवादको समाप्तीलाई सारमा उल्लेख गरेको छ । आफूलाई निरपेक्ष प्राज्ञिक भन्न रुचाउने अभि सुवेदी देश, जनता, जनजीविकाका पक्षमा भने बोल्न रुचाइरहेको देखिन्न । उनले लोकतान्त्रिक विधि, पद्धति, प्रक्रिया, यसका मूल्य–मान्यताको चीरहरण भएको हेरिरहन मिल्छ ? अहिले प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको महिनौँ हुँदा पनि सरकारले अलोकतान्त्रिक चरित्र निर्वाह गर्दा देश र समाजका अगुवाले परोक्ष रूपमा पनि बोल्न नहुने हो र ? सत्य र न्यायको वकालत गर्नेहरू नै मौन बसेपछि आवाजविहीनहरू कसरी बोल्लान् ? 

सुप्रसिद्ध लेखक मोदनाथ प्रश्रित, महेशराज पन्त, दिनेशराज पन्त, ज्ञानमणि नेपाल, सौरभहरू कुनै जानेमाने प्राडाभन्दा कम छैनन् । उनले असङ्गति नामको अत्यन्त महत्वपूर्ण पुस्ताकाकार कृतिमा नेपालका सबै खालका कुरूप पक्षको पर्दाफास गरेका छन् । यो उनको पठनीय र संग्रहणीय कृति हो । महामना मोदनाथ प्रश्रितले धेरै प्राडाहरूलाई यो जुनी र जिन्दगीभरि पढाउने र सिकाउने सामथ्र्य राख्छन् । अनौपचारिक गहन र गवेषणामूलक खोज र अध्ययन गरेर खारिएका प्रकाण्ड विद्वान्हरू दिनेशराज पन्त तथा ज्ञानमणि नेपाल खासै कुनै पार्टीमा नलागेर वा निरपेक्ष वा स्वतन्त्र प्राज्ञ भएर पनि राष्ट्र, राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र अग्रगमनका पक्षधर रहेको देखिन्छ । स्वयं अभि सुवेदीलाई केही वर्षअघि सिक्किममा आयोजित साहित्यिक कार्यक्रममा अतिथि वक्ताका रूपमा आमन्त्रण गर्दा काठमाडौँमा सुवेदीलाई उनी उहिल्यै वाम विद्यार्थी नेता हो भनेर बार हालेका थिए र सिक्किम जानबाट रोकेका थिए ।

यस विषयमा सुवेदीले एक लेख नै लेखेका थिए । त्यसैले सुवेदीले आफूलाई सबैको हुनका लागि निरपेक्ष प्राज्ञिकको सस्तो र पातलो लेपन लगाउनुभन्दा सत्य, न्याय र समानताको पक्षपोषण गरेर भविष्यका लागि गहन सन्देश दिनु जाती हुन्छ ।  
 (सदस्य, नेकपा एमाले संस्कृति विभाग) 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

नेपाल उड अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनी हुने

नेपाल उड अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनी हुने

मिडिया स्पेस सोलुसन्स प्रालि र फ्युचरेक्स ट्रेड फेयर एन्ड इभेन्टसले संयुक्त रुपमा आयोजना गर्दै आएको नेपाल उड इन्टरनेसनल एक्सपो तथा...

पोखरामा सिभिल बैंकको गण्डकी प्रदेश कार्यालय तथा शाखा

पोखरामा सिभिल बैंकको गण्डकी प्रदेश कार्यालय तथा शाखा

सिभिल बैंक लिमिटेडले आफ्नो गण्डकी प्रदेश कार्यालय तथा शिवचोक शाखा पोखरा महानगरपालिकाको शिवचोक–१० मा स्थापना गरेको छ । ...

वैदेशिक रोजगारको अनलाइन भुक्तानी सम्झौता

वैदेशिक रोजगारको अनलाइन भुक्तानी सम्झौता

वैदेशिक रोजगार विभाग र नेपाल क्लियरिङ हाउस (एनसिएचएल) बीच एनसिएचएलको कनेक्ट आइपिएस इ–पेमेन्ट प्रणालीमार्फत वैदेशिक रोजगार विभागकोे अनलाइन भुक्तानी संकलनका...

एपोलो टायरको ध्यान नेपालमा

एपोलो टायरको ध्यान नेपालमा

एपोलो टायरले नेपालमा आफ्नो कार्यालय स्थापना गरेको छ । ...

एन आई सि एसियाको कार्डबाट खरिद गर्दा सामसङको मोबाइलमा विशेष छुट

एन आई सि एसियाको कार्डबाट खरिद गर्दा सामसङको मोबाइलमा विशेष छुट

सामसङले  ग्यालेक्सी S10/S10 + तथा सामसङ ग्यालेक्सी Note10/ Note 10+ मा विशेष छुटको अफर ल्याएको छ । ...

गेमिंग ल्यापटप खरिद गाइड

गेमिंग ल्यापटप खरिद गाइड

२०२० मा कस्तो गेमिंग ल्यापटप किन्ने ? ...

एल.जी. ब्राण्डको प्रिमियम ब्राण्ड शप अब विराटनगरमा

एल.जी. ब्राण्डको प्रिमियम ब्राण्ड शप अब विराटनगरमा

सि.जी. इलेक्ट्रोनिक्स को १८ औं शोरुम तथा एल.जी को ८औं नयाँ प्रिमियम ब्राण्ड शप विराटनगरमा संचालनमा आएको छ । ...

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ५५औं वार्षिकोत्सव सम्पन्न

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ५५औं वार्षिकोत्सव सम्पन्न

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ५५औं वार्षिकोत्सव सम्पन्न भएको छ । ...

Ncell Footer Ad