उखु किसानलाई ‘मिठा’ उद्योगको साहरा

बुधबार, २६ पुष २०७४, ०८ : ०५ रितेश त्रिपाठी

वीरगन्ज – किसानका लागि उखुको गुलियो जोगाउने काम गरेका छन् ‘मिठा’ (भेली) बनाउने उद्योगले । स्थानीय बोलीमा खडसारी वा कोल्हु भनिने यस्ता उद्योगले पर्सामा उखु खेतीको चलन जोगाइराख्न मद्दत मिलेको छ । ‘चिनी कारखानाको मनोमानीले आजित किसान उखु खेती छाड्दै गएका छन्,’ बलुवाका किसान चिरिञ्जिवी यादवले भने, ‘थोरैले मात्रै अब उखुखेती गरिरहेका छन्, गाउँतिरका ‘खडसारी’ले उखु किनिदिने गरेपछि किसान र त्यस्ता उद्योग दुवै बाँचेका छन् ।’

उनका अनुसार आफूसँग ट्याक्टर र उखु कटाई तथा ढुवानीमा खट्ने मानिस भएका किसानले मात्र बाराको मनहर्वास्थित रिलायन्स चिनी कारखानामा उखु लैजाने गरेका छन् । पर्सामा उखु खेती ३३ प्रतिशतले घटेको जिल्ला कृषि कार्यालयको रेकर्ड छ । कार्यालयको बाली विकास शाखाका अनुसार डेढ हजार हेक्टर खेतमा रहेको उखु अहिले हजार हेक्टरमा सीमित हुन पुगेको छ । घट्नुको कारण हो पोहोर किसानले खेतमा नयाँ उखु नै लगाएनन् ।

एकपटक लगाएर तीन बाली काटिने उखु यसपालि अधिकांश दुई वर्षअघिका पुराना बाली हुन् । ‘चिनी उद्योगले बेलैमा उखु किनिदिएन, बेंचिएको उखुको भुक्तानी किसानले समयमा नपाउदा धाउनु प¥यो, बाध्य भएर भारतमा उखु लैजानु पर्दा दुःख पाइयो,’ शिबर्वाका किसान बुनिनारायणले भने । यसले गर्दा बितेको वर्ष उखु बाली लगाउनेमा कमी आयो र अहिले उखु उत्पादन घटेको हो ।

नगदे बालीको रुपमा किसानले रोजेको उखुमा अनेक समस्या भएपछि अवस्था बदलिएको हो । आर्थिक वर्ष ०७१÷७२ मा पर्सामा करिब चार सय हेक्टर उखु किसानले आफै नष्ट गरिदिए । कसैले एक बाली काटेर अर्को दुई बालीको आस मार्दै खेत खाली गरे । कसैले भने बाली उखेलेर दाउरा बनाए । त्यतिबेला जिल्लामा १५ देखि २० करोड रुपैयाँ बराबरको उखु नोक्सान भएको अगुवा उखु किसान मसियानीका हरिराज यादव बताउँछन् । ‘मैले आठ बिघामा उखु रोपेको छुँ, पोहोर चिनी कारखानाले प्रतिक्विन्टल पाँच सय ३१ रुपैयाँ मूल्य तोकेको थियो, यसपालि मूल्य खुलेकै छैन्,’ पोखरिया नगरपालिकाका निर्वाचित प्रमुखसमेत रहेका युवा किसान दिपनारायण रौनियारले भने, ‘सरकारले उखुको मूल्य तोक्ने कुनै पहल गर्नुपर्ने थियो, त्यो नहुँदा हरेक वर्ष लहेंड (विवाद) हुने गरेको छ, हेरौं यो वर्ष के हुन्छ ?’

अहिले पर्सामा आफूसंग ट्याक्टर लगायत स्रोतसाधन भएका रौनियारजस्ता ठूला किसान बाराको मनहर्वास्थित रिलायन्स चिनी कारखानामा उखु लैजाने गरेका छन् । साना किसानलाई भने ‘खडसारी’मा उखु पेलेर रस निकाली मिठा बनाउने उद्योगले उखु किनिदिएर उखु खेतीमा उनीहरु टिकिरहेका छन् । लंगडीका लालबाबु प्रसादका अनुसार नजिकैको धोबिनीको एउटा खड्सारीले त्यताका साना किसानको उखु किनिदिने गरेको छ । पर्सामा करिब दर्जन कोल्हु÷खड्सारी छन् ।

‘प्रतिदिन ५० क्विन्टल उखु मैले यहाँ पेल्ने गरेको छुँ,’ पर्साको गादीस्थित रंगपुरमा ‘खडसारी’ चलाउने सोनबर्षाका प्रमोद साहले भने, ‘१० जना काम गर्नेले यो धानिएको छ ।’ किसानबाट खडसारीले यो वर्ष चार सय २५ रुपैयाँ प्रतिक्विन्टल भाउमा उखु किन्ने गरेका छन् । १० लाख रुपैयाँ लागतको सानादेखी २५ लाख लागतमा बनेका अलिक ठूला खाले खडसारी पनि छन् । उखु किसानका लागि ‘खडसारी’ उद्योगले एउटा साहरा दिएको छ भने यसका उद्यमीलाई रोजगारी । खडसारी चलाउनेहरु सिजनमा दुईदेखि पाँच लाखसम्म नाफा आर्जन गर्ने गर्छन् ।

दुई दशकअघि वीरगन्ज चिनी कारखाना चलिरहँदा पर्सामा पाँच हजार हेक्टरभन्दा बढीमा उखुखेती हुने गरेको थियो । ०२१ सालमा सोभियत रुसको सहयोगमा स्थापित नेपालकै ठूलो उद्योगको रुपमा रहेको वीरगन्ज चिनी कारखाना ०५९ फागुन १६ गते तत्कालीन मन्त्रीपरिषदको बैठकले खारेजीको निर्णय ग¥यो । यो सरकारी चिनी कारखाना बन्द भएयता यस भेगका किसानका लागि उखु खेतीको विकल्प हराएर नगदे स्रोत मात्र खोसिएको छैन उखुको भाउ निर्धारणमा देशैभर बर्सेनि किचलो देखिने गरेको छ ।

 

 

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

टिकटकको डाउनलोड संख्या १ अर्ब ५० करोड पुगेको छ! ...

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

शिवम् सिमेन्टस लि.ले “शिवम् कृति समारोह २०७६” भव्यरुपमा सम्पन्न गरेको छ । ...

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टले आइतबार टेलिभिजनको लागि कमर्सियल (विज्ञापन) को अवधारणाको प्रतियोगिता सार्वजनिक गरेको छ । ...

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका साथमा रेनोटू एफ नेपालमा सार्वजनिक भएसंगै उपभोक्तामा यो ओएसको क्षमता र यसबाट कसरी सर्वाधिक फाइदा लिन सकिन्छ भन्ने...

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

नेपालभरका विभिन्न उद्योगमध्ये सबैभन्दा धेरै मूल्य अभिबृद्धिकर बुझाएबापत घोराही सिमेन्ट उद्योग लगातार दोस्रोपल्ट सम्मानित भएको छ । ...

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

क्रयाक गरेको विन्डोज प्रयोग गर्नुको बेफाइदा के त ? ...

मंसिर २ गते बाट महिन्द्रा ग्लोबल केयर फेस्ट क्याम्प प्रारम्भ

मंसिर २ गते बाट महिन्द्रा ग्लोबल केयर फेस्ट क्याम्प प्रारम्भ

नेपालको लागि महिन्द्रा गाडीको आधिकारिक बिक्रेता अग्नि ग्रुप अन्तर्गत बालाजू अटोवर्कसले मंसिर २ बाट महिन्द्रा फोर ह्वील गाडीहरुका लागि “महिन्द्रा...

सूर्याेदय नगरमा पर्यटन महोत्सव हुने

सूर्याेदय नगरमा पर्यटन महोत्सव हुने

प्रथम सूर्याेदय नगर पर्यटन महोत्सव २०७६ आयोजना हुने भएको छ । इलामको सूर्याेदय नगरपालिकाको आयोजनामा मंसिर १४ देखि १८ सम्म...

Ncell Footer Ad