उखु किसानलाई ‘मिठा’ उद्योगको साहरा

बुधबार, २६ पुष २०७४, ०८ : ०५ रितेश त्रिपाठी

वीरगन्ज – किसानका लागि उखुको गुलियो जोगाउने काम गरेका छन् ‘मिठा’ (भेली) बनाउने उद्योगले । स्थानीय बोलीमा खडसारी वा कोल्हु भनिने यस्ता उद्योगले पर्सामा उखु खेतीको चलन जोगाइराख्न मद्दत मिलेको छ । ‘चिनी कारखानाको मनोमानीले आजित किसान उखु खेती छाड्दै गएका छन्,’ बलुवाका किसान चिरिञ्जिवी यादवले भने, ‘थोरैले मात्रै अब उखुखेती गरिरहेका छन्, गाउँतिरका ‘खडसारी’ले उखु किनिदिने गरेपछि किसान र त्यस्ता उद्योग दुवै बाँचेका छन् ।’

उनका अनुसार आफूसँग ट्याक्टर र उखु कटाई तथा ढुवानीमा खट्ने मानिस भएका किसानले मात्र बाराको मनहर्वास्थित रिलायन्स चिनी कारखानामा उखु लैजाने गरेका छन् । पर्सामा उखु खेती ३३ प्रतिशतले घटेको जिल्ला कृषि कार्यालयको रेकर्ड छ । कार्यालयको बाली विकास शाखाका अनुसार डेढ हजार हेक्टर खेतमा रहेको उखु अहिले हजार हेक्टरमा सीमित हुन पुगेको छ । घट्नुको कारण हो पोहोर किसानले खेतमा नयाँ उखु नै लगाएनन् ।

एकपटक लगाएर तीन बाली काटिने उखु यसपालि अधिकांश दुई वर्षअघिका पुराना बाली हुन् । ‘चिनी उद्योगले बेलैमा उखु किनिदिएन, बेंचिएको उखुको भुक्तानी किसानले समयमा नपाउदा धाउनु प¥यो, बाध्य भएर भारतमा उखु लैजानु पर्दा दुःख पाइयो,’ शिबर्वाका किसान बुनिनारायणले भने । यसले गर्दा बितेको वर्ष उखु बाली लगाउनेमा कमी आयो र अहिले उखु उत्पादन घटेको हो ।

नगदे बालीको रुपमा किसानले रोजेको उखुमा अनेक समस्या भएपछि अवस्था बदलिएको हो । आर्थिक वर्ष ०७१÷७२ मा पर्सामा करिब चार सय हेक्टर उखु किसानले आफै नष्ट गरिदिए । कसैले एक बाली काटेर अर्को दुई बालीको आस मार्दै खेत खाली गरे । कसैले भने बाली उखेलेर दाउरा बनाए । त्यतिबेला जिल्लामा १५ देखि २० करोड रुपैयाँ बराबरको उखु नोक्सान भएको अगुवा उखु किसान मसियानीका हरिराज यादव बताउँछन् । ‘मैले आठ बिघामा उखु रोपेको छुँ, पोहोर चिनी कारखानाले प्रतिक्विन्टल पाँच सय ३१ रुपैयाँ मूल्य तोकेको थियो, यसपालि मूल्य खुलेकै छैन्,’ पोखरिया नगरपालिकाका निर्वाचित प्रमुखसमेत रहेका युवा किसान दिपनारायण रौनियारले भने, ‘सरकारले उखुको मूल्य तोक्ने कुनै पहल गर्नुपर्ने थियो, त्यो नहुँदा हरेक वर्ष लहेंड (विवाद) हुने गरेको छ, हेरौं यो वर्ष के हुन्छ ?’

अहिले पर्सामा आफूसंग ट्याक्टर लगायत स्रोतसाधन भएका रौनियारजस्ता ठूला किसान बाराको मनहर्वास्थित रिलायन्स चिनी कारखानामा उखु लैजाने गरेका छन् । साना किसानलाई भने ‘खडसारी’मा उखु पेलेर रस निकाली मिठा बनाउने उद्योगले उखु किनिदिएर उखु खेतीमा उनीहरु टिकिरहेका छन् । लंगडीका लालबाबु प्रसादका अनुसार नजिकैको धोबिनीको एउटा खड्सारीले त्यताका साना किसानको उखु किनिदिने गरेको छ । पर्सामा करिब दर्जन कोल्हु÷खड्सारी छन् ।

‘प्रतिदिन ५० क्विन्टल उखु मैले यहाँ पेल्ने गरेको छुँ,’ पर्साको गादीस्थित रंगपुरमा ‘खडसारी’ चलाउने सोनबर्षाका प्रमोद साहले भने, ‘१० जना काम गर्नेले यो धानिएको छ ।’ किसानबाट खडसारीले यो वर्ष चार सय २५ रुपैयाँ प्रतिक्विन्टल भाउमा उखु किन्ने गरेका छन् । १० लाख रुपैयाँ लागतको सानादेखी २५ लाख लागतमा बनेका अलिक ठूला खाले खडसारी पनि छन् । उखु किसानका लागि ‘खडसारी’ उद्योगले एउटा साहरा दिएको छ भने यसका उद्यमीलाई रोजगारी । खडसारी चलाउनेहरु सिजनमा दुईदेखि पाँच लाखसम्म नाफा आर्जन गर्ने गर्छन् ।

दुई दशकअघि वीरगन्ज चिनी कारखाना चलिरहँदा पर्सामा पाँच हजार हेक्टरभन्दा बढीमा उखुखेती हुने गरेको थियो । ०२१ सालमा सोभियत रुसको सहयोगमा स्थापित नेपालकै ठूलो उद्योगको रुपमा रहेको वीरगन्ज चिनी कारखाना ०५९ फागुन १६ गते तत्कालीन मन्त्रीपरिषदको बैठकले खारेजीको निर्णय ग¥यो । यो सरकारी चिनी कारखाना बन्द भएयता यस भेगका किसानका लागि उखु खेतीको विकल्प हराएर नगदे स्रोत मात्र खोसिएको छैन उखुको भाउ निर्धारणमा देशैभर बर्सेनि किचलो देखिने गरेको छ ।

 

 

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सोल्टिमा भारतीय मुघ्लाई "फूड फेस्टिभल"

सोल्टिमा भारतीय मुघ्लाई "फूड फेस्टिभल"

मुघ्लाई खानका पारखीहरुलाई लक्षित गर्दै सोल्टी होटेलले मुघ्लाई फूड फेस्टिवलको आयोजना गरेको छ। उक्त फूड फेस्टिवल यहि श्रावण ३१ देखि...

सबैभन्दा उत्कृष्ट सेल्फी क्यामरा भएको स्मार्टफोन !

सबैभन्दा उत्कृष्ट सेल्फी क्यामरा भएको स्मार्टफोन !

सबैभन्दा राम्रो फोटो खिच्ने मुख्य क्यामरा भएको र सबैभन्दा राम्रो सेल्फी खिच्ने सेल्फी क्यामरा भएको स्मार्टफोन! ...

महालक्ष्मी विकास बैंकको शाखा विस्तार

महालक्ष्मी विकास बैंकको शाखा विस्तार

महालक्ष्मी विकास बैंकले सुनसरीको धरान उप–महानगरपालिका वडा नम्बर–९, पुतलीलाइनमा शाखा विस्तार गरी बैंकिङ कारोबार सुरु गरेको छ । ...

दसैंमा केएनपीले फेरि ल्यायो रंगमा दंग

दसैंमा केएनपीले फेरि ल्यायो रंगमा दंग

जापानको सर्वोत्कृष्ट हेल्थी होम पेन्ट केएनपीले दसैंको शुभ अवसर पारेर पुनः एक पटक ‘रंगमा दंग’ योजना सार्वजनिक गरेको छ ।

बेलुन उडानको बुकिङ्ग सुरु

बेलुन उडानको बुकिङ्ग सुरु

वर्ष २०२० लाई लक्षित गरि गत वर्षदेखि व्यवसायिक उडान सुरु गरेको बेलुन नेपालले यो वर्षको पर्यटकीय सिजन सुरुसँगै आगामी सेप्टेम्बर...

कलैयामा माछापुच्छ्रेको १३०औं शाखा

कलैयामा माछापुच्छ्रेको १३०औं शाखा

माछापुच्छ्रे बैंकले कलैया उपमहानगरपालिकामा–१ मा नयाँ शाखा मंगलबारदेखि सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

रोजगार व्यवसायीलाई सेञ्चुरी बैंकको  ग्यारेन्टी

रोजगार व्यवसायीलाई सेञ्चुरी बैंकको  ग्यारेन्टी

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकले विपे्रषणसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने वैदेशिक रोजगार व्यवसायीलाई बैंक ग्यारेन्टी सुविधा दिने निर्णय गरेको छ । ...

जिएसएमए र एनसेलद्वारा ‘स्टार्ट अप कोलाबोरेसन वर्कसप’

जिएसएमए र एनसेलद्वारा ‘स्टार्ट अप कोलाबोरेसन वर्कसप’

विश्वभरका मोबाइल सेवा प्रदायक कम्पनीहरुको छाता संगठन जिएसएमए (जिएसएमए एसोसियसन) ले एनसेलसँगको सहकार्यमा नेपाली स्टार्ट अपहरुका लागि एक दिने ‘स्टार्ट...

Ncell Footer Ad