राष्ट्रियसभा अन्योलमा हुँदा महिला छान्न गाह्रो

बुधबार, २७ मङि्सर २०७४, ०९ : ३८ भाषा शर्मा  | @sb_language

काठमाडौं- समानुपातिक प्रणाली निर्वाचनमार्फत प्रतिनिधिसभामा कुन पार्टीबाट कतिजना महिला छान्ने भन्ने अन्योल देखिएको छ । राष्ट्रियसभा गठन भइनसकेकाले समानुपातिकमा कुन पार्टीबाट कतिजना महिला छान्ने भन्ने विषयमा अलमल  देखिएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।
निर्वाचन आयुक्त इला शर्माले राष्ट्रियसभा गठन नभएसम्म ३३ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्वको टुंगो नलाग्ने बताएकी छन् । ‘३३ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्वको संवैधानिक प्रावधानअनुसार राष्ट्रियसभाको निर्वाचन नसकी समानुपातिक प्रतिनिधित्वको टुंगो लगाउन नसकिने भएकाले राष्ट्रियसभा ऐन अत्यावश्यक छ’, शर्माले ट्विट गरेकी छन् ।
संघीय संसद्भित्र प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभा दुवै पर्छन् । संविधानअनुसार संघीय संसद्मा ३३ प्रतिशत महिला सदस्य अनिवार्य हुनुपर्ने प्रावधान छ । महिलाको अनिवार्य प्रावधानअन्तर्गत राष्ट्रियसभामा महिला प्रतिनिधित्व हेरेर समानुपातिकमा महिला छान्नुपर्ने आयुक्त शर्मा बताउँछिन् ।

प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा चुनाव एकैपटक हुँदा पनि यो अलमल भएको उपन्यायाधिवक्ता घनश्याम ओझाले बताए । ‘उल्टो चुनावी प्रक्रियाका कारण अलमल भएको हो’, उनले भने, ‘राष्ट्रियसभा घोषणा नभई कानुनी व्यवस्था हेर्दा समानुपातिक सांसद पठाउन सकिने देखिँदैन ।’
उनका अनुसार पहिले स्थानीय तहको चुनाव, त्यसपछि प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा चुनाव हुन सकेको भए यो अन्योल आउने थिएन । संघीय संसद्मा प्रत्यक्ष र समानुपातिक दुवै प्रणालीबाट एकतिहाइ महिला हुनैपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । प्रत्येक दलले एकतिहाइ महिला अनिवार्य पु¥याउनैपर्छ । प्रत्यक्षतर्फ नगण्य मात्रामा महिलाले चुनाव जितेका छन् । त्यसैले समानुपातिकतर्फबाट ३३ प्रतिशत पु¥याउनुपर्ने बाध्यता छ ।
तर, राष्ट्रियसभामा कुन दलका तर्फबाट कति निर्वाचित हुन्छन् भन्ने अन्योल छ । यही अन्योलका कारण समानुपातिकबाट महिला कतिजना छनोट गर्ने भन्ने स्पष्ट नभएको आयोगको भनाइ छ ।
आयोगका अनुसार समानुपातिकतर्फको मतपरिणाम शुक्रबारसम्म आइसक्नेछ । समानुपातिक मतपरिणाम आइसकेपछि आयोगले राजनीतिक दललाई कुन ‘क्लस्टर’ बाट कतिजना पठाउने भन्ने सूची पठाउन आह्वान गर्नेछ । दलहरूले महिला, दलित, आदिवासी–जनजाति, खस आर्य, मधेसी, थारू, मुस्लिमको आरक्षण प्रतिशत नपु¥याएमा आयोगले कानुनअनुसार प्रतिशत पु¥याउनेछ ।
राष्ट्रियसभा सदस्य निर्वाचनसम्बन्धी अध्यादेश विधेयक दुई महिनादेखि राष्ट्रपति कार्यालयमा अल्झेको छ । कात्तिक १ मा मन्त्रिपरिषद्ले राष्ट्रियसभा सदस्य निर्वाचनसम्बन्धी अध्यादेश विधेयक स्वीकृत गरी प्रमाणीकरण गर्न राष्ट्रपति कार्यालयमा पठाएको थियो ।
प्रतिनिधिसभामा प्रत्यक्षबाट १ सय ६५ जना, समानुपातिकबाट १ सय १० जना, राष्ट्रियसभामा ५९ गरी जम्मा ३ सय ३४ जनाको संघीय संसद् हुनेछ । संघीय संसद्मा प्रत्यक्षबाट विजयी र समानुपातिक गरी कुल १ सय ११ जना महिला हुनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ ।
‘संघीय संसद्मा प्रतिनिधित्व गर्ने प्रत्येक राजनीतिक दलबाट निर्वाचित कुल सदस्य संख्याको कम्तीमा एक तिहाइ सदस्य महिला हुनुपर्नेछ,’ संविधानको धारा ८४९८० मा लेखिएको छ ।
राष्ट्रियसभा गठन
राष्ट्रियसभा ५९ सदस्यीय हुने व्यवस्था छ । प्रत्येक प्रदेशबाट तीनजना महिला, एकजना दलित र एकजना अपांग वा अल्पसंख्यकसहित आठजना निर्वाचित हुनेछन् । यसरी सबै प्रदेशबाट गरी ५६ जना निर्वाचित हुनेछन् । कम्तीमा एक महिलासहित तीनजना सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनीत हुनेछन् ।
संविधानअनुसार राष्ट्रियसभाको निर्वाचक मण्डलमा प्रदेशसभाका सदस्य, गाउँपालिका, नगरपालिकाका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र प्रमुख, उपप्रमुख रहनेछन् । प्रदेशसभा सदस्य छान्न अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र नगरपालिकाका प्रमुख, उपप्रमुखले मत दिन पाउने व्यवस्था छ ।
सातवटै प्रदेशमा गठन हुने निर्वाचक मण्डलले गोप्य मतदानद्वारा एक प्रदेशबाट आठजना सदस्य निर्वाचित गर्नेछन् । महिला, दलित, अपांगता भएका व्यक्ति वा अल्पसंख्यक समुदायबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सदस्यले ल्याउने एक मतका आधारमा सबैभन्दा बढी मत ल्याउने एकजना र अन्य सदस्यका लागि दिइने एकएक मतका आधारमा सबैभन्दा बढी मत ल्याउने तीनजना निर्वाचत हुने प्रावधान छ ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङको प्रिमियम क्यामरा अब 'एथर्टी एस' मा

सामसङले हालै नयाँ डिजाइनको साथ ग्यालेक्सी 'एथर्टी एस' प्रस्तुत गरेको छ । ...

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

सिन्धुका थप दुई शाखा विस्तार

पछिल्लो समय आक्रमक ढंगले बैंकिङ एकाइ विस्तार गरिरहेको सिन्धु विकास बैंकले एकैदिन थप दुई शाखा विस्तार गरेको छ । ...

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घट्यो

नेपाल टेलिकमले कात्तिक १ देखि लागू हुने गरी इन्टरनेट लिज लाइनको महसुल घटाएको छ । ...

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुमा सुविधायुक्त सिनेमा हल

गोंगबुस्थित अत्याधुनिक सुविधायुक्त सिनेमा हल आइएनआइले प्रदर्शन सुरु गरेको छ । ...

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

सिजीको लक्की–ड्र सम्पन्न

चाडपर्वका बेला सिजीले ल्याएको ‘सिजीसँग उत्साह उमंग थाइल्यान्ड जाउँ परिवारसँग’ नामक स्किमको पहिलो चरणको लक्की–ड्र समपन्न भएको छ । ...

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ

बिएमडब्लू मोटराड नेपालका आधिकारिक बिक्रेता हिमालयन मोटराडले ‘बिएमडब्लू मोटराड जिएस सर्टिफाइड ट्रेनिङ’ सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपो रेनोटू एफको नेपालमा विक्रि आरम्भ

ओपोले नेपालमा आफ्नो बहुप्रतिक्षित मोडल ओपो रेनोटू एफको अक्टोबर १८देखि पाको, न्यूरोड स्थित आफ्नो आधिकारिक शोरुममा आयोजित फर्स्टसेल कार्यक्रम मार्फत...

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

टिभिएस एक्सचेन्ज मेला सम्पन्न

नेपालका लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गरेकोे छ । ...

Ncell Footer Ad