स्वास्थ्यमा प्रदेश २ र ६ पछाडि

मङ्गलबार, १२ मङि्सर २०७४, ०७ : ५४ दीपक दाहाल  | @DeepakDahal1

काठमाडौं- मुलुकले समातेको नयाँ राजनीतिक बाटो (संघीय संरचना) लाई व्यवहारिक रुप दिन देशभर  निर्वाचन हुँदैछ । समृद्ध मुलुक निर्माणको अपेक्षा राखिएको संघीयता कार्यान्वयनसँगै निर्मित नयाँ प्रशासनिक संरचनाअन्तर्गतका २ र ६ नम्बर प्रदेश स्वास्थ्य सूचकमा सबैभन्दा पछाडि देखिएका छन् । प्रदेश २ मा तराईका बारादेखि सप्तरीसम्मका ८ जिल्ला र ६ मा सल्यानदेखि हुम्लासम्मका १० जिल्ला पर्छन् ।

सन् १९९६ देखि प्रत्येक पाँचपाँच वर्षमा हुँदै आएको सर्वेक्षणले पहिलोपटक प्रदेशका आधारमा तुलनात्मक आँकडा निकालेको हो । सामाजिक  र आर्थिक विकासको आधार मानिने स्वास्थ्य अवस्थामा सुधार नगरीकनै ती प्रदेशले आशातीत रुपमा विकासको गति लिन नसक्ने अवस्था देखिएको छ ।
प्रत्येक पाँच वर्षमा हुने नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०१६ ले बाल, मातृस्वास्थ्य, परिवार नियोजन, खोप लगाउने दर, गर्भवती जाँच, नवजात मृत्युजस्ता विषयमा यी दुवै प्रदेशको अवस्था निकै पछाडि रहेको देखाएको हो ।
स्वास्थ्य मन्त्रालय जनस्वास्थ्य प्रशासन अनुगमन तथा मूल्यांकन महाशाखा प्रमुख डा. दीपेन्द्ररमण सिंहले तथ्यांकले स्वास्थ्यसेवामा कहाँकहाँ ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ भन्ने स्पष्ट पारेको बताए । ‘अब प्रदेश तथा स्थानीय सरकारले अवस्था हेरेर कार्यक्रम बनाउनुपर्छ’, उनले भने, ‘कतिपय प्रदेशका स्वास्थ्यसूचकलाई राष्ट्रिय औषतमा ल्याउन निकै मेहनत गर्नुपर्ने देखिन्छ ।’
उनले संघीय संरचनामा प्रदेशहरुबीच राम्रो गर्न स्वास्थ्यका कमजोर पक्षमा बढी ध्यान दिइने अपेक्षा गरे । ‘यी सूचक नसुधारीकन विकास हुन सक्दैन,’ उनले भने, ‘भौतिक विकासमात्रै विकास होइन ।’
विकासको प्रमुख सूचक मानिने बच्चा जन्माउने दर प्रदेश नम्बर २ मा राष्ट्रिय औसतभन्दा निकै बढी छ । कोरा प्रजनन दरको राष्ट्रिय औसत २.३ हुँदा प्रदेश २ मा ३ र प्रदेश ६ मा २.८ छ । जुन प्रदेश नम्बर ३ मा राष्ट्रिय औसतभन्दा कम अर्थात् १.८ छ ।

स्वास्थ्य सेवाको अर्को महŒवपूर्ण सूचक बालमृत्युदरको राष्ट्रिय औषत प्रतिहजार जीवित जन्ममा ३२ हुँदा प्रदेश ७ मा ६९, प्रदेश ६ मा ५८, प्रदेश २ मा ५२ छ । सेवामा पहुँच बढी भए पनि प्रदेश नम्बर २ मा ४५ प्रतिशत महिलामात्रै स्वास्थ्य संस्थामा प्रसूति गराउँछन् । देशभरमा ५७ प्रतिशत महिलाले स्वास्थ्यसंस्थामा सुत्केरी गराउने गरेकोमा प्रदेश २ मा ४५ प्रतिशत महिलाले स्वास्थ्यसंस्थामा प्रसूति गराउँछन् । जब कि प्रदेश नम्बर ३ का ७१ प्रतिशत महिला स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुन्छन् ।
दक्ष प्रसूतिकर्मीको सहायतामा सुत्केरी हुने दर भने प्रदेश नम्बर ६ मा ३५ प्रतिशतमात्रै छ । जुन दर प्रदेश नम्बर २ मा ५९ प्रतिशत छ । प्रदेश ३ र ४ का ७०÷७० प्रतिशत महिलाले दक्ष प्रसूतिकर्मीको सहायतामा प्रसूति गराउँछन् ।
बालस्वास्थ्यको अर्को महŒवपूर्ण सूचक आधारभूत खोप र बाल रक्तअल्पताको तथ्यांक हेर्दा पनि यी प्रदेश पछाडि छन् । प्रदेश नम्बर ४ मा ९३ प्रतिशत बालबालिकाले खोप पाउँदा प्रदेश २ का ६५ र प्रदेश ६ का ७५ प्रतिशत बालबालिकाले मात्रै खोप लगाएका छन् । त्यसैगरी भिटामिन एको कमीले हुने रक्तअल्पताबाट समेत प्रदेश २ का ५९ प्रतिशत बालबालिका प्रभावित छन् । प्रदेश ७ का ५० प्रतिशत बालबालिकामा रक्तअल्पता छ । ७ नम्बर प्रदेशमा बाजुरादेखि कञ्चनपुरसम्मका ९ जिल्ला छन् ।
पोषणको सूचकमा सबैभन्दा भयावह अवस्था प्रदेश ६ मा छ । यो प्रदेशका ५५ प्रतिशत बालबालिका उमेर अनुसारका उचाइ (पुड्कोपना) पुग्दैन । त्यसैगरी २ नम्बर प्रदेशका ३७ प्रतिशत बालबालिका पुड्का छन् । जब कि यो दर प्रदेश ३ र ४ मा ३६–३६ प्रतिशतमात्रै छ । महिलामा हुने रक्तअल्पताको अवस्थामा हेर्दा २ नम्बर प्रतिशतको अवस्था सबैभन्दा नराम्रो छ । यो प्रदेशमा ५८ प्रतिशत महिलामा रक्तअल्पताको समस्या छ । त्यसैगरी प्रदेश ५ का ४४ प्रतिशत, प्रदेश १ का ४३ प्रतिशत महिलामा रक्तअल्पताको समस्या छ ।
अन्य सूचकमा पछाडि परेका प्रदेश परिवार नियोजनका साधनको प्रयोगमा भने सन्तोषजनाक अवस्थामा छन् । विवाहित दम्पतीमा परिवार नियोजनका आधुनिक साधनको प्रयोगमा राष्ट्रिय औषत ४३ प्रतिशत छ । प्रदेश ३ मा ४९ प्रतिशत प्रयोगदर रहेकोमा प्रदेश २ मा ४२ र प्रदेश ६ मा ४५ प्रतिशत छ ।
त्यसैगरी अन्य सूचक कमजोर भएका प्रदेशमा उच्च रक्तचापको जोखिम भने अन्य प्रदेशको तुलनामा कम देखिएको छ । १५ भन्दा माथि उमेरका जनसंख्यामा प्रदेश २ का १३ प्रतिशत महिलामा रक्तचाप देखिएकोमा प्रदेश ४ का २४ प्रतिशतलाई रक्तचाप छ । त्यसैगरी प्रदेश ४ का ३१ प्रतिशतलाई रक्तचाप हुँदा प्रदेश २ का १८ प्रतिशतलाई मात्रै रक्तचाप छ ।
सर्वेक्षण पूरै राष्ट्रको प्रतिनिधित्व हुने गरी छानिएका ११ हजार ४० घरपरिवारबाट १५–४९ वर्षका १२ हजार ८ सय ६२ जना महिला र सर्वेक्षण भएका घरपरिवारमध्ये आधा घरपरिवारबाट १५–४९ वर्षका ४ हजार ६३ जना पुरुषसँग अन्तर्वार्तामा आधारित छ ।





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

टिभिएसले ल्यायो अन्तराष्ट्रीय रेस ट्रयाकमा मोटरसाईकल चलाउने योजना

नेपालको लागि टिभिएस मोटर कम्पनीको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले टिभिएस मोटरसाईकल ग्राहकहरुलाई लक्षित गरेर एक नयाँ योजना अपाचे रेस...

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा बाँकेको कोहलपुरमा

सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा बिस्तारको क्रममा बाँकेको कोहलपुरमा शाखा संचालनमा ल्याएको छ। सो शाखाको उद्घाटन कोहलपुर नगरपालिकाका नगर प्रमुखु लुट...

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

ग्राउन्ड सेवा प्रभावकारी बनाउँदै वायुसेवा निगम

नेपाल वायुसेवा निगमले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ सेवालाई थप स्तरीय बनाउन विभिन्न उपकरण खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। ...

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकलाई आइ एस ओ सर्टिफिकेट 9001:2015 प्राप्त

सिभिल बैंकको सिभिल ट्रेड सेन्टर, सुन्धारा स्थित कर्पोरेट अफिसमा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच आइ एस ओ 9001:2015 को प्रमाणपत्र आइ...

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटाको मनसुन चेकअप क्याम्प र साथमा ऐक्सचेन्ज अफर

टाटा मोटर्सको नेपालका लागि एकमात्र आधिकारीक बिक्रेता, सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा.लि. ले ३ गते सम्म ऐक्सचेन्ज अफर सहितको फ्रि मनसुन चेकअप...

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

अनरको बजेट स्कमार्टफोन नेपाली वजारमा

नेपालको लागि अनरको आधिकारिक बिक्रेता क्रेटोस टेक्नोलोजिज प्रा. लि.ले एक महिना अगाडी सफतापूर्वक बजेट सेगमेण्टको अनर 8A  लन्च गरे लगत्तै...

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

काठमाडौंको ताम्राकार कम्प्लेक्समा सामसङ मोबाइलको सर्भिस् सेन्टर

सामसङ नेपालले हालै काठमाडौंको न्युरोड स्थित ताम्राकार कम्प्लेक्सको तेश्रो तलामा आफ्नो आधिकारिक सर्भिस् सेन्टर उच्च स्थरिय सेवा सहितको  शुभारम्भ गरेको...

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

पब्जीजस्ता अनलाइन गेम खेल्दा ल्याग हुन्छ ? यस्तो छ पिंग घटाउने तरिका

स्मार्टफोनमा पब्जी वा अन्य कुनै अनलाइन गेममा खराब इन्टरनेटले र ल्यागले मज्जा नै खराब गर्छ ...

Ncell Footer Ad