अावरण

रोचक पौराणिक विवाह

शनिबार, ०९ मङि्सर २०७४, १२ : ५१ नागरिक

राेशन दाहाल

नेपालमा अन्य महिनाभन्दा मंसिरमा धेरै विवाह हुने गरेको छ । विवाहलाई एक अनिवार्य धार्मिक संस्कार मानिन्छ । विवाहपछि नै महिला–पुरुषलाई दाम्पत्य जीवन सुरु गर्नका लागि कानुन र समाजले मान्यता दिन्छ ।
विवाहका बारेमा हिन्दु शास्त्रहरुमा थुप्रै रोचक प्रसङ्ग उल्लेख छन् । यस्ता पौराणिक विवाहका बारेमा पढ्दा र सुन्दा निकै अचम्म लाग्छन्, त्यस बेलाको चलन देखेर । विभिन्न शास्त्रहरुमा उल्लेख गरिएका केही वैवाहिक प्रसङ्ग यहाँ उल्लेख गरिएका छन्–

गणेश र ऋद्धिसिद्धि
शुभ कार्यहरुमा सबैभन्दा पहिला पूजा गरिने गणेश शिव र पार्वतीका छोरा हुन् । सुरुमा उनको मुखमा दुईवटा दाँत थिए । परशुरामसँग युद्ध गर्ने क्रममा एउटा दाँत भाँचिएको थियो । त्यसैले उनलाई एकदन्त पनि भनिन्छ ।

विवाहयोग्य उमेर पुगेपछि पनि उनको विवाह हुन सकिरहेको थिएन । कुनै पनि कन्या उनीसँग विवाह गर्न तयार थिएनन् । उनको टाउको हात्तीको जस्तो हुनु र एउटा मात्रै दाँत हुनु त्यसको कारण थियो ।
अरुले विवाह गरेको देख्दा उनको आत्मसम्मानमा चोट पुग्थ्यो ।

आफ्नो विवाह हुन सक्दैन भने अरुको पनि विवाह हुन नदिने उनको सोच विकसित भयो । त्यसैले उनले अन्य देवताहरुको विवाहमा बाधा उत्पन्न गर्न सुरु गरे ।
उनको सहयोग उनकै वाहन मुसोले गथ्र्यो । गणेशको आदेश मान्दै मुसोले विवाहमण्डप नष्ट गरिदिन्थ्यो । यसका कारण विवाह कार्यमा रोकावट आउँथ्यो ।
गणेशको यस कार्यबाट देवताहरु दिक्क हुन थाले । उनीहरुले यसबारे शिवसँग गुनासो गरे । स्वयं शिवसँग पनि यस समस्याको समाधान थिएन । उनले देवताहरुलाई ब्रह्माकहाँ पठाए ।
ब्रह्माले देवताहरुको गुनासो सुनेर ऋद्धि र सिद्धि नाम गरेका दुई मानसपुत्री प्रकट गरे । छोरीहरुलाई लिएर उनी गणेशकहाँ पुगे र दुवैलाई शिक्षा दिन अनुरोध गरे । यसका लागि गणेश तयार भए ।
देवताहरुको विवाह हुँदा मुसोले गणेशकहाँ खबर ल्याउँथ्यो तर ऋद्धि र सिद्धिले गणेशको ध्यान भट्काइदिन्थे र अन्य प्रसङ्ग झिकेर अल्झाउँथे । देवताहरुको विवाह सजिलैसँग पूरा हुन्थ्यो ।
पछि गणेशले यो कुरा थाहा पाए । गणेश क्रोधित हुनुभन्दा पहिल्यै ब्रह्मा उपस्थित भए र ऋद्धि र सिद्धिसँग विवाह गर्न आग्रह गरे । ब्रह्माको आग्रह मान्दै गणेशले ऋद्धि र सिद्धिसँग धुमधामका साथ विवाह गरे । उनीहरुबाट दुई छोरा जन्मिए, शुभ र लाभ ।

दशरथका तीन रानी
रावणले अधिकांश देवताहरुलाई बन्दी बनाएर उनीहरुमाथि अत्याचार गरिरहेका थिए । अयोध्याका राजा दशरथको विवाह भएर रामको जन्म हुनेछ र रामले रावणलाई मारिदिनेछन् भनेर देवताहरुलाई थाहा थियो । यो भविष्यवाणी रावणलाई पनि थाहा थियो । रावण दशरथको विवाहै हुन नदिने योजनामा थिए ।
विवाहयोग्य उमेर पुगेपछि दशरथलाई कैकय देशकी राजकुमारी कैकयीबाट विवाहको प्रस्ताव आयो । ज्योतिषहरुले विवाहका लागि दशरथ र कैकेयीको कुण्डली मिलान गरे । दशरथले कैकेयीसँग विवाह गरे भने कैकेयीकै कारण दरशथको वंश नाश हुनेछ भनेर ज्योतिषहरुले भविष्यवाणी गरे । विवाह त्यत्तिकै रोकियो ।
कैकय देशले यस अस्वीकारलाई आफ्नो देशकै बेइज्जतीको रुपमा लियो । दशरथको विवाह रोकिएपछि रावण पनि खुशी भए ।
केही समयपछि दशरथका लागि कौशल देशकी राजकुमारी कौशल्याको प्रस्ताव आयो । ज्योतिषहरुको कुण्डली मिलानमा दुई जनाको विवाह उत्तम देखियो ।
विवाह हुने तयारी हुन थाल्यो । रावणद्वारा थुनिएका देवताहरु दशरथको विवाह हुन लागेको खबर सुनेर खुशी भए । रावणले आफ्ना गुप्तचरद्वारा यो विवाहबारे थाहा पाए । उनले महाबली नाम गरेको दैत्यलाई कौशल्याको अपहरण गरेर मारिदिन अह्राए । दशरथ जन्ती लिएर कौशल्याको घरमा पुग्दा दैत्यले कौशल्याको अपहरण गरिसकेको थियो । उसले कौशल्यालाई एउटा बाक्सामा बन्द गरेर समुद्रमा फ्याँकिदियो ।
कौशल्या एकाएक हराएपछि उनको खोजी हुन थाल्यो । नभेटेपछि कौशल्याको घरका मानिसहरुले इज्जत बचाउनका लागि कौशल्याकी बहिनी सुमित्रालाई तुरुन्तै बेहुलीको रुपमा तयार गराए र गुपचुप तरिकाले विवाह गराइदिए । यो कुरा थोरै मानिसले मात्रै थाहा पाए । दशरथलाई समेत थाहा भएन ।
रावणले दशरथको टोलीलाई डुङ्गामा चढेर समुद्रबाट जाँदै गर्दा आँधीद्वारा सबैलाई तहसनहस गरिदिन दैत्यलाई अह्राए ।
एकाएक समुद्रमा आँधी आएपछि सबै जना ज्यान बचाउने कोसिसमा लागे । दशरथ र सुमित्रा एउटा ठूलो काठमा बग्दै भोलिपल्ट एउटा टापूमा गएर ठोक्किए । दशरथले उनीहरु बगेर कहाँ आइपुगे भनेर थाहा पाउन सकेनन् ।
साँझको समयमा सुमित्राले कुनै चीज टापू नजिकैबाट गइरहेको देखिन् । त्यो एउटा बाक्सा थियो । कुनै खानेकुरा पाइन्छ कि भनेर उनीहरुले त्यसलाई ताने र खोले । त्यसभित्र कौशल्या थिइन् । कौशल्या र सुमित्रा दुवैले आफूमाथि घटेको घटना दशरथलाई सुनाए । तीनै जना कोही सहयोग गर्न आउने आशमा त्यही टापूमा बस्न थाले ।
यता देवताहरुले रावणसँग जसरी पनि रामको जन्म हुने र दशरथ, कौशल्या र सुमित्रा टापुमा सहयोगको आशामा बसिरहेका छन् भनेर सुनाइदिए ।
रावणले क्रोधित हुँदै एक शक्तिशाली दैत्यलाई तीनै जनाको हत्या गर्न टापूमा पठाए । मारेको प्रमाणका रुपमा तीनै जानको आँखा निकालेर ल्याउनू भनेर आदेश दिए । मानवको रुपमा गएको दैत्यले टापूमा सुरुमा सुमित्रालाई भेट्यो । सुमित्राले दैत्यलाई दाइ भनेर सम्बोधन गरिन् । दैत्यको मनले कसैलाई पनि मार्न मानेन र उसले जनावरका आँखा लगेर रावणलाई देखायो र आफूले तीनै जनालाई मारेर आएको बतायो ।
पाँचौँ दिन टापूनजिकै एउटा डुङ्गा देखियो । दशरथले डुङ्गा चलाउने मानिसलाई बोलाएर आफ्नो परिचय दिए । आफूहरुलाई तारिदिए धेरै इनाम दिने लोभ देखाए ।
नाविकले दशरथलाई डुङ्गामा चढ्न नदिने भयो । ऊ कैकय देशको नागरिक थियो । कैकयीको बेइज्जत गरेका कारण ऊ दशरथसँग रिसाएको थियो ।
लामो समयको छलफलपछि एउटा सम्झौता भयो । जसअनुसार दशरथ सुरुमा कैकय जानेछन् र कैकेयीसँग विवाह गर्नेछन् । यसले गर्दा कैकय देशको बेइज्जतीको दाग हट्नेछ । पाँच दिनसम्म टापूमा दुःख पाएका दशरथ, सुमित्रा र कौशल्याले त्यहीँ मर्नुभन्दा कैकेयीसँग विवाह गर्नु उपयुक्त माने ।
यसरी दशरथको विवाह कैकेयीसँग पनि भयो र उनका तीन पत्नी भए ।

राधाको दुई विवाह
रावल गाउँका वृषभानु र कीर्तिकी छोरी थिइन्, राधा ।
राधा र कृष्ण बाल्यकालका घनिष्ठ साथी थिए । राधा कृष्णभन्दा जेठी थिइन् । राधाको रुपमा देवी लक्ष्मी पृथ्वीमा आएकी थिइन् । कृष्णचाहिँ विष्णुका अवतार थिए । उनीहरु सानै हुँदा ब्रह्माले उनीहरुको विवाह गराएका थिए ।
नन्दबाबा आफ्नो छोरा कृष्णलाई बोकेर भण्डीर गाउँ लाने गर्थे । एक दिन नन्द बाबाले कृष्णलाई खेलाउँदै गर्दा एकाएक चम्किलो रोशनीका साथमा आँधी आयो ।
एकैछिनमा वरिपरि अँध्यारो छायो । नन्द बाबाले आध्यात्मिक गहनताको अनुभव गरे । त्यो शक्ति राधाको उपस्थितिको कारण थियो भनेर गर्ग संहितामा उल्लेख छ ।
राधा आएपछि कृष्णले किशोर रुप धारण गरे । त्यही बेला भण्डीरको जङ्गलमा ललिता र विशाखाको उपस्थितिमा ब्रह्माले कृष्ण र राधाको विवाह गराइदिए ।
विवाह सकिनेबित्तिकै वातावरण पहिलाकै जस्तो भयो । राधा, ब्रह्मा, ललिता र विशाखा अन्तर्धान भए । कृष्ण बाल्यावस्थामै फर्किए ।
कंसले कृष्णलाई मथुरामा बोलाएपछि राधा र कृष्ण छुट्टिए । मथुरा जानुभन्दा पहिला श्रीकृष्णले राधालाई भेटेका थिए ।
पछि जतिला नाम गरेकी गोपिनीका छोरा अभिमन्युसँग राधाको विवाह भयो । राधाका बुबा वृषभानुले उनको विवाह गराइदिएका थिए । यो विवाह योगमायाको प्रभावका कारण भएको थियो र योगमायाकै प्रभावले अभिमन्युले राधालाई कहिल्यै छुनसमेत सकेनन् । अभिमन्यु सधैँ आफ्नो दैनिक कार्यमा अति व्यस्त हुन्थे र लाजका कारण पनि उनले राधासँग कुरा गर्न सक्दैनथे ।
पछि राधा र कृष्णको द्वारिकामा भेट भयो । राधालाई त्यहाँ कसैले चिन्दैन थियो । राधाकै अनुरोधमा श्रीकृष्णले उनलाई देविकाका रुपमा महलमा नियुक्त गरे । राधा दिनभरि महलमै बसेर मौका मिल्नेबित्तिकै श्रीकृष्णको दर्शन गर्थिन् ।
एक दिन राधा महलबाट टाढा गइन् । श्रीकृष्ण उनी भएको ठाउँमा पुगे । त्यो भेट नै उनीहरुबीचको अन्तिम मिलन थियो । राधाले आफ्नो प्राण छोड्दै थिइन् । श्रीकृष्णले अन्तिम समयमा केही माग्न चाहन्छौ भनेर सोध्दा राधाले श्रीकृष्णलाई बाँसुरी बजाइरहेको देख्न चाहन्छु भनिन् ।
उनले कृष्णको बाँसुरीको धुन सुन्दै शरीर त्यागिदिइन् ।


कालिदास र विद्योत्तमा
विद्योत्तमा राजकुमारी थिइन् । उनले आफूलाई शास्त्रार्थमा हराउने व्यक्तिसँग मात्रै विवाह गर्नेछु भनेर प्रतिज्ञा गरेकी थिइन् । उनले अहिलेसम्म सबै विद्वानहरुलाई शास्त्रार्थमा हराइसकेकी थिइन् । विद्वानहरु आफ्नो अपमान भएकोमा विद्योत्तमासँग दुःखी थिए । त्यसैको बदला लिन केही विद्वानहरुले मूर्ख मानिने कालिदासँग शास्त्रार्थका लागि विद्योत्तमाको भेट गराए ।
विद्योत्तमाले इशारा गरेर गहिरो प्रश्न सोध्थिन् । कालिदास मौन सङ्केतद्वारा उत्तर दिन्थे । कालिदासले गहिरो उत्तर दिइरहेका छन् भन्ने विद्योत्तमालाई लाग्थ्यो ।
यसै क्रममा विद्योत्तमाले खुल्ला हात देखाएर इशाराले प्रश्न सोधिन् । कालिदासलाई विद्योत्तमाले आफूलाई थप्पड हान्ने धम्की दिइरहेकी छिन् भन्ने लाग्यो । उनले आफ्नो मुड्की देखाए । विद्योत्तमाले कालिदास पाँचै इन्द्रियहरु अलग भए पनि सबै एक मनद्वारा सञ्चालित छन् भनेर उत्तर दिइरहेका छन् भन्ने बुझिन् ।
अन्त्यमा कालिदास र विद्योत्तमाबीच विवाह सम्पन्न भयो । विद्योत्तमाले पछि कालिदास अनपढ छन् भनेर थाहा पाइन् । उनले कालिदासलाई विद्वान नबनी घर नआउनू भनेर गाली गरिन् । विद्वान बनेर आएमा मात्र आफूले स्वीकार गर्ने बताइन् ।
पछि कालिदास विद्वान बनेर फर्किए । उनले विद्योत्तमालाई पत्नी मानेनन्, बरु सही बाटो देखाएकोमा गुरु माने ।

साम्ब र लक्ष्मणा
श्रीकृष्णका मुख्य आठ जना पत्नीहरुमध्ये जाम्बवती एक थिइन् । उनको एक छोराको नाम थियो, साम्ब । साम्ब दुर्योधन र भानुमतीबाट जन्मिएकी कन्या लक्ष्मणालाई मन पराउँथे । लक्ष्मणा पनि साम्बलाई मन पराउँथिन् । दुवैको मिलनमा बाधा थिए, दुर्योधन । उनी आफ्नी छोरीको विवाह श्रीकृष्णको छोरासँग गराउन चाहदैन थिए ।
एक दिन साम्बले लक्ष्मणालाई आफ्नो रथमा राखेर भगाए । कौरवहरुले साम्बले लक्ष्मणालाई भगाएको थाहा पाए र युद्ध गरेर साम्बलाई बन्दी बनाए ।
बलराम समस्या समाधान गर्ने उद्देश्यले हस्तिनापुर पुगे ।
उनले साम्ब र लक्ष्मणालाई बिदाइ गर्न अनुरोध गरे तर कौरवहरुले मानेनन् । बलरामले क्रोधित हुँदै हस्तिनापुरलाई गंगामा डुबाइदिन थाले । कौरवहरुको बीचमा हाहाकार मच्चियो र सबैले बलरामसँग माफी मागे ।
उनीहरुले साम्ब र लक्ष्मणालाई बिदा गरे । द्वारिकामा साम्ब र लक्ष्मणाको वैदिक रीतिले विवाह सम्पन्न भयो ।

रेवती र बलराम
सत्ययुगको कुरा हो । राजा रेवतकी छोरी थिइन्, रेवती । उनका लागि सुयोग्य वर भेटिइरहेको थिएन । छोरीका लागि वर नपाएकोमा रेवत चिन्तित थिए ।
आफ्नो दुःखेसो पोख्न उनी छोरीलाई लिएर ब्रह्मलोक पुगे । त्यहाँ त्यस बेला वेदपाठ चलिरहेको थियो । वेदपाठ सकिएपछि ब्रह्मालाई रेवतले आफ्नो चिन्ताका बारेमा बताए ।
ब्रह्माले उत्तर दिए, ‘तपाईं यहाँ रहुञ्जेलमा सत्य र त्रेतायुग सकिएर पृथ्वीमा द्वापरयुग चलिरहेको छ । तपार्इंका सम्बन्धीहरु अब कोही पनि बाँकी छैनन् । त्यहाँ विष्णु भगवान्ले श्रीकृष्णको रुपमा अवतार लिनुभएको छ । उहाँका दाइ बलराम पनि त्यहाँ छन् । उनी शेषनागका अवतार हुन् । तपाईंले छोरीका लागि बलरामजस्तो सुयोग्य वर पाउन सक्नुहुन्न । त्यसैले रेवतीको विवाह बलरामसँग गरिदिनुहोस् ।’
रेवतले बलरामलाई भेटे र ब्रह्मासँग भएको कुराकानीका बारेमा सुनाए तर एउटा समस्या उत्पन्न भयो । सत्ययुगमा मान्छेको उचाई एक्काइस हातको हुन्थ्यो । त्रेतायुगमा मानिस चौध हात र द्वापरयुगमा सात हातको हुन्थ्यो । त्यसैले रेवती बलरामभन्दा धेरै अग्ली भइन् ।
समस्या समाधान गर्नका लागि बलरामले आफ्नो हलोले रेवतीलाई माथिबाट ताने । रेवती घटिन् । उनीहरु दुईको बीचमा विवाह सम्पन्न भयो । यति हुँदा पनि बलरामभन्दा रेवती अग्ली नै देखिइन् । भनिन्छ, यही कारणले अहिले पृथ्वीमा बलराम र रेवती सँगै बसेका मूर्तिहरु भेटिँदैनन् ।

नल र दमयन्ती
विदर्भ देशमा भीष्मक नामक राजाले राज्य गरिरहेका थिए । उनकी छोरी थिइन्, दमयन्ती । अति सुन्दरताका कारण देवताहरु पनि उनीसँग विवाह गर्ने इच्छा राख्थे ।
अर्को एउटा देश थियो, निषध । त्यस देशका राजा वीरसेनका छोरा थिए, नल । उनी न्यायप्रेमी राजा थिए । उनको चर्चा टाढाटाढासम्म फैलिएको थियो ।
नलका बारेमा दमयन्ती र दमयन्तीका बारेमा नलले सुने । उनीहरु आपसमा मोहित बने र प्रेममा डुब्दै गए । जसका बारेमा देवताहरुले पनि थाहा पाए ।
राजा भीष्मकले दमयन्तीको स्वयंवर कार्यक्रम आयोजना गरे । देवताहरु पनि नलको भेष बनाएर कार्यक्रममा पुगे । धेरै अनुहार भएका नल कार्यक्रममा देखिएपछि सबै अचम्ममा परे । दमयन्ती भने आश्चर्यमा परिनन् । उनलाई देवताहरुको खुट्टाले जमिन छुँदैन भन्ने थाहा थियो । त्यसैका आधारमा उनले नललाई चिनिन् र माला लगाइदिइन् ।
उनीहरुबाट एउटा छोरी र एक छोरा जन्मिए ।
हनुमान र सुर्वचला
हनुमानको पहिलो विवाह सूर्यकी छोरी सुर्वचलासँग भएको थियो । यो विवाह उनले सूर्यबाट सबै ज्ञान प्राप्त गर्नका लागि गरेका थिए ।
सूर्यदेवसँग नौ खालका विद्या थिए । हनुमान ती सबै सिक्न चाहन्थे । उनले सूर्यलाई आफ्नो गुरु बनाए । सूर्यले उनलाई पाँच प्रकारका विद्या सिकाए । बाँकी ४ वटा विद्या सिक्ने शिष्य विवाहित हुनुपथ्र्यो । हनुमान बाल ब्रह्माचारी थिए । यस समस्याको समाधान गर्दै सूर्यले हनुमानसँग विवाह गर्न भने । सुरुमा त हनुमानले मानेका थिएनन् तर पछि बाँकी विद्या पाउनका लागि विवाह गर्न स्वीकार गरे । कन्या खोज्ने क्रम सुवर्चलामा आएर टुङ्गियो । सूर्यले विवाहपछि पनि हनुमान ब्रह्मचारी नै रहने र सुवर्चला फेरि तपस्यामा लीन हुने बताए । दुईको बीचमा विवाह सम्पन्न भयो । विवाहपछि सुवर्चला तपस्यामा लीन भइन् र हनुमानले बाँकी चार विद्या प्राप्त गरे ।
पछि उनको विवाह सत्यवती र अंगकुसुमासँग पनि भयो ।
हनुमान सामान्य जीवनदेखि कहिल्यै खुसी थिएनन् । उनको जीवनको उद्देश्य परमार्थ प्राप्त गर्नु थियो । तीन विवाह भएपछि उनी सधैँ ब्रह्मचारी रहे । उनलाई बालब्रह्माचारी पनि भनिन्छ । उनी राजपाट, सुख, भोगविलास सबै छाडेर वनमा दुःख–कष्ट सहँदै राम नाममा डुबिरहे ।

विश्वामित्र र मेनका
महर्षि विश्वामित्र वनमा कठोर तपस्यामा लीन थिए । कसैले उनको तपस्याको सूचना इन्द्रलोकमा पु¥याइदियो । इन्द्रलाई साधनाको बलमा कतै विश्वामित्रले आफ्नो अस्तित्व नै सङ्कटमा पारिदिने हो कि भन्ने डर भयो । तपस्याका कारण विश्वामित्र सबै देवताहरुको प्रमुख बन्लान् भन्ने डर इन्द्रलाई थियो ।
इन्द्रले विश्वामित्रको तपस्या भङ्ग गर्ने योजना बनाए र स्वर्गकी अप्सरामध्येकी एक मेनकालाई बोलाएर मृत्युलोकमा मानव शरीर धारण गरेर बस्न आदेश दिए । पृथ्वीमा मेनकाको काम विश्वामित्रलाई आफूतिर आकर्षित गरेर उनको तपस्या भङ्ग गर्नु थियो ।
मेनका आकर्षक शरीरका साथ विश्वामित्रको अगाडि उपस्थित भइन् । उनले विश्वामित्रको ध्यान भङ्ग गर्ने सक्दो कोसिस गरिन् ।
मौका पाउनेबित्तिकै उनी ऋषिका आँखाले देखिने ठाउँमा उपस्थित हुन्थिन् । हावा लाग्दा आफ्ना लुगा उड्न दिन्थिन् । विश्वामित्रको शरीर तपको कारण कठोर बनिसकेको थियो । उनमा कुनै खालको भावना थिएन । तर मेनकाको प्रयासले विश्वामित्र बिस्तारै बदलिँदै गए ।
उनी मेनकाको प्रेममा पूरै डुबे । उनको तपस्या भङ्ग भयो ।
विश्वामित्रले फेरि तपस्या सुरु गर्न सक्छन् भन्ने लागेर मेनका इन्द्रलोक फर्किनन् । वर्षौंसम्म उनीहरु सँगै बसे । मेनकाले एउटी कन्या जन्माइन् । कन्या जन्माएको केही समयपछि रातको समयमा उनी इन्द्रलोकको यादका कारण त्यतै फर्किन् ।
विश्वामित्रले कन्यालाई रातको समयमा कण्व ऋषिको आश्रममा लगेर छोडिदिए । तिनै कन्या पछि शकुन्तलाको रुपमा चर्चित भइन् र सम्राट दुष्यन्तसँग प्रेम विवाह गरिन् । उनीहरुका छोरा जन्मिए, भरत ।

ब्रह्मा र सरस्वती
सरस्वती ब्रह्माकै छोरी थिइन् । उनकी आमा थिइनन् । ब्रह्माले आफ्नै योगबलले सरस्वतीलाई जन्माएका थिए । हुन त उनले सान्ध्य र ब्राह्मीलाई पनि जन्माएका थिए, तर सरस्वती अति आकर्षक थिइन् । ब्रह्माले सरस्वतीको आकर्षणबाट आफूलाई बचाउन सकेनन् । आफ्नी अर्धाङ्गिनी बनाउने विचार गरे । सरस्वतीले आफ्ना बुबाको मनोभावना बुझिन् र लुक्ने प्रयास गरिन् । उनको हरेक प्रयास खेर गयो । विवश भएर उनले आफ्नो बुबासँग विवाह गर्नुप¥यो । उनी ब्रह्मासँग करिब एक सय वर्षासम्म जङ्गलमा पत्नीको रुपमा बसिन् । उनीहरुबाट एउटा छोरा जन्मियो, स्वयम्भू मनु । मनुलाई पृथ्वीमा जन्म लिने पहिलो मानव मानिन्छ ।

दुर्योधन र भानुमती
भानुमती कम्बोजका राजा चन्द्रवर्माकी छोरी थिइन् । राजाले आफ्नी छोरीको विवाहका लागि स्वयंवर कार्यक्रम राखे । कार्यक्रममा शिशुपाल, जरासन्ध, रुक्मि, वक्र, दुर्योधन, कर्ण लगायतका राजाहरुलाई बोलाइयो ।
भानुमती हातमा माला लिएर दासी र अङ्गरक्षकहरुका साथमा दरबारमा आइन् । दुर्योधन उनलाई देखेर मोहित भए ।
भानुमती दुर्योधनको सामुन्ने हुँदै अगाडि बढिन् । दुर्योधनले यस्तो सहन सकेनन् र भानुमतीतिर झम्टिँदै जबर्जस्ती वरमाला आफ्नो घाँटीमा लगाए । अन्य राजाहरुले उनको विरोध गरे । दुर्योधनले कर्णलाई अगाडि सारे ।
जरासन्धको र कर्णको बीचमा २१ दिनसम्म युद्ध भयो । जरासन्ध पनि भानुमतीलाई आफ्नी पत्नी बनाउन चाहन्थे । युद्धमा जरासन्धलाई कर्णले हराए । जरासन्धले पहिलोपटक हारेका थिए ।
भीष्मपितामहले पनि अम्बिका र अम्बालिकालाई हरण गरेर ल्याएको प्रसङ्ग सुनाएर दुर्योधनले भानुमतीलाई आफूसँग विवाहका लागि राजी गराए । उनीहरुबाट दुई सन्तान जन्मिए । लक्ष्मण र लक्ष्मणा । लक्ष्मण महाभारतयुद्धमा अभिमन्युद्वारा मरे भने लक्ष्मणालाई श्रीकृष्ण र जाम्बवतीका छोरा साम्बले अपहरण गरेर विवाह गरे ।

अभिमन्यु र वत्सला
वत्सला बलरामकी छोरी थिइन् । बलराम आफ्नी छोरीको विवाह दुर्योधनका छोरा लक्ष्मणसँग गराइदिन चाहन्थे । वत्सला भने अर्जुन र सुभद्राका छोरा अभिमन्युसँग प्रेम गर्थिन् । अभिमन्यु सानैदेखि मामाघरमा बसेका थिए । अभिमन्युले पनि वत्सलालाई मन पराउँथे ।
वत्सलालाई पाउनका लागि अभिमन्युले घटोत्कचको सहायता लिए । घटोत्कचले लक्ष्मणलाई डर देखाए । डरकै कारण लक्ष्मणले जीवनभरि विवाह गर्दिनँ भनेर कसम खाए ।
अभिमन्युले वत्सलाको हरण गरे । अन्त्यमा उनीहरुको विवाह भयो ।

तुलसी र शंखचूड
दम्भ नाम गरेका दानवका राजा थिए । उनी विष्णुभक्त थिए । लामो समयसम्म पनि छोरा नजन्मिएपछि उनले दैत्यहरुका गुरु शुक्राचार्यलाई गुरु बनाएर मन्त्र प्राप्त गरे र त्यो मन्त्र लिएर घोर तपस्या गरे ।
उनको लामो समयको तपस्याबाट खुसी हुँदै विष्णु प्रकट भए र छोरा प्राप्त हुने वरदान दिए ।
अर्कोतिर श्रीकृष्णको पार्षदहरुका अग्रणी सुदामा नाम गरेका एक गोप थिए । उनलाई राधाले असुर योनीमा जन्म लिने श्राप दिएकी थिइन् । तिनै गोप यस बेला दम्भको छोराको रुपमा जन्मिए । उनको नाम शंखचूड राखियो ।
हुर्किएपछि शंखचूडले ब्राह्मालाई खुसी बनाउनका लागि तपस्या गरे । उनको घोर तपस्याबाट ब्रह्मा खुसी भएर वर माग्न भने ।
‘म देवताहरुमा अजेय बनूँ,’ शंखचूडले वर मागे ।
ब्रह्माले वर दिँदै बद्रीवनमा जाऊ र त्यहाँ धर्मध्वजकी छोरी तुलसीले तपस्या गरिरहेकी छन्, उनीसँग विवाह गर भनेर सल्लाह दिए ।
उनीहरुबीच गान्धर्व विवाह भयो । शंखचूड र तुलसी खुसीसाथ जीवन बिताउन थाले ।
शंखचूडले आफ्नो पराक्रम देखाउँदै र ब्रह्माले दिएको वरदानको बलमा देवता, राक्षसलगायत सबै प्राणीलाई जिते ।
स्वर्ग शंखचूडले खोसेपछि देवताहरु ब्रह्मासँग सहयोग माग्न गए । ब्रह्माले आफैँले वरदान दिएको हुनाले त्यसका लागि उपाय निकालेनन् र उनीसहित देवताहरु विष्णुकहाँ पुगे ।
विष्णुले शंखचूडको मृत्यु शिवको त्रिशूलबाट हुने बताएपछि सबै देवताहरु शिवलाई भेट्न पुगे ।
शिवले चित्ररथ नामक गणलाई आफ्नो दूत बनाएर शंखचूडकहाँ पठाए र देवताहरुको राज्य फिर्ता दिन भने । शंखचूड महादेवसँग युद्ध गर्नसमेत पछि नहट्ने भए ।
देवता र दानवहरुहरुको बीचमा लामो समयसम्म युद्ध चलिह्यो ।
अन्तिममा शिवले शंखचूडको वध गर्नका लागि आफ्नो त्रिशूल उठाए । त्यही बेला शंखचूडको हातमा श्रीहरिको कवच भएकाले र उनको पत्नीको सतिङ्खव अखण्डित भएकाले उनको वध सम्भव नभएको आकाशवाणी भयो ।
विष्णुले वृद्ध ब्राह्मण बनेर शंखचूडसँग कवच दानमा मागे । शंखचूडले दान दिए । त्यसपछि विष्णु शंखचूडको रुप धारण गरेर तुलसीकहाँ पुगे ।
त्यहाँ उनले तुलसीको सतिङ्खव भङ्ग गरे । तुलसीको सतिङ्खव भङ्ग हुनेबित्तिकै शिवले त्रिशूल प्रहार गरेर शंखचूडको वध गरे ।
यता तुलसीले नक्कली शंखचूडलाई चिनिन् । विष्णु आफ्नो मूल स्वरुपमा आए । तुलसीले विष्णुलाई श्राप दिइन्, “तपाईंले छल गरेर मेरो धर्म नष्ट गर्नुभयो । मेरो श्रापका कारण अब तपाईं पत्थर बनेर पृथ्वीमा रहनुपर्नेछ । यही श्रापका कारण विष्णुले शालिग्राम हुनुपर्यो ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकको प्रविधि र रे-ब्यान चस्मा निर्माण गर्ने कम्पनी लक्सोटिक्काको डिजाइनबाट स्मार्टफोनलाई नै प्रतिस्थापन गर्ने स्मार्ट अग्मेन्टेड रियालिटी चस्मा निर्माण गर्ने...

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

एचपीले २४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप निर्माण गरेको दाबी गरेको छ ! ...

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

जेष्ठ नागरिकको सम्मानस्वरुप नेपाल वायुसेवा निगमले ७० वर्ष नाघेका जेष्ठ नेपाली नागरिकका लागि आन्तरिक उडानको भाडामा ५० प्रतिशत छुट दिने...

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसका अवसरमा नेपाल टेलिकमले ग्राहकलाई सय रुपैयाँमा तीन जिबी डाटा प्याक योजना सार्वजनिक गरेको छ । ...

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

प्रभु बैंकले बागलुङ नगरपालिकास्थित मालपोत कार्यालयमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

केएल दुगड ग्रुपअन्तर्गतको स्मार्ट अप्लायन्सेसले दसैं–तिहारको अवसरमा स्काइवर्थ होम अप्लायन्सेसमा ‘स्काइवर्थ ग्रान्ड छुट उत्सव’ सार्वजनिक गरेको छ । ...

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

त्रिवेणी गु्रपको कर्पोरेट छायाँअन्तर्गत रहेको सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार प्रोडक्ट बजारमा ल्याएको छ । ...

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (एनआइबिएल) र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीबीच बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत स्वास्थ्य हेरचाह र साक्षरता प्रवद्र्धनका लागि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर...

Ncell Footer Ad