अब स्मरणमा मात्र कीर्तिनिधि

आइतबार, २६ कार्तिक २०७४, ०७ : ४७ नागरिक

मणि दाहाल/वसन्त खड्का
काठमाडौं- पञ्चायती व्यवस्थामा तीनपटक प्रधानमन्त्री बनेका कीर्तिनिधि बिष्टको शनिबार बिहान ९१ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । नेपालको उत्तरी क्षेत्रमा रहेका भारतीय सैनिक चेकपोस्ट र सैनिक मिसन हटाउन बिष्टले निर्वाह गरेको भूमिकाको अहिले पनि स्मरण गरिन्छ ।


नेपालमा रहेका भारतीय सैनिक चेकपोस्ट र सैनिक मिसन हटाउन कीर्तिनिधि बिष्टले निर्वाह गरेको भूमिकाको अहिले पनि स्मरण गरिन्छ ।

‘नेपालको वैदेशिक नीतिलाई स्पष्ट पार्ने तथा नीति र व्यवहारलाई सामञ्जस्य बनाउन नेपालले चालेका कदमहरूमा भारतीय सैनिक हटाउने एउटा विषय हो,’ पत्रकार युवराज घिमिरले बिष्टको योगदान  स्मरण गर्दै भने, ‘नेपालको पूर्वदेखि पश्चिमबाट भारतीय सैनिक चेकपोस्ट र मिसन हटाउने उहाँले राम्रो भूमिका निर्वाह गरेको हो ।’
२००८ सालदेखि करिब २० वर्ष भारतीय सैनिक मिसन र चोकपोस्ट नेपालमा रहेका थिए । घिमिरेका अनुसार स्वतन्त्र भएदेखि नै हिमाललाई आफ्नो सुरक्षा किल्ला सम्झने नीति लिँदै आएको भारतले पूरै दक्षिण एसियाली क्षेत्रलाई आफ्नो प्रभाव क्षेत्रका रुपमा ठान्छ  । सैनिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक रुपमा आफूबाटै यस क्षेत्रका देशहरू निर्देशित भइरहुन र आफूबाहेक अन्य देशसँग पनि सम्बन्ध नराखुन भन्ने चाहन्छ भारत ।
पूर्वराजदूत हिरण्यलाल श्रेष्ठ पनि बिष्टको भूमिकाकै कारण भारतीय सैनिक मिसन र सैनिक चेकपोस्ट नेपालबाट सन् १९६९ मा हटेको बताउँछन् । ‘राइजिङ नेपालमा अन्तर्वार्ता दिँदै बिष्टले भारतीय सैनिकलाई फिर्ता हुन आह्वान गरेका थिए’, श्रेष्ठले सम्झिए ।
सैनिक चेकपोस्ट हटाएको विषयमा भारत त्यति सन्तुष्ट नभएको कुरा बिष्टले करिब २ वर्षअघि कुराकानीका क्रममा खोलेका थिए । ‘इन्दिरा गान्धीसँग भेट हुँदा उहाँले तपार्इंले जे गरिरहनुभएको छ त्यो त सहमति र प्रेमसँग पनि गर्न सकिन्थ्यो भनेर भन्नुभयो,’ मिसन फिर्तापछि गान्धीसँग भएको पहिलो भेटको प्रसँग सुनाउँदै बिष्टले भनेका थिए, ‘मैल पनि यस्ता चेकपोस्टहरूले नेपाल र भारतको सम्बन्धलाई चिसो बनाइराख्ने भएकाले हटाएको जवाफ दिएको थिएँ ।’ बिष्ट स्वयं भारतीय सैनिक चेकपोस्ट हटाउनुलाई असमान्य घटना मान्थे ।
भारतीय नीति ‘सिक्किम र भुटानजस्तै नेपाललाई प्रोटेक्टेड स्टेट’ बनाउने थियो । सिक्किमलाई भारतमा विलय गराएको भारतको सुरक्षा छाताबाट भुटान अहिलेसम्म बाहिर निस्कन सकेको छैन ।
बिष्टले नेपाल र चीनबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन राम्रो भूमिका निर्वाह गरेका थिए । ‘चीन र नेपालबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउन बिष्टको भूमिका महŒवपूर्ण रह्यो’, श्रेष्ठले नागरिकसँग भने ।
विभिन्न घटनाक्रमलाई जोड्दै बिष्टलाई चीनपरस्त आरोप लगाउने पनि छन् तर उनी आफूलाई दुवै देशसँग सन्तुलित सम्बन्धको पक्षधर बताउँथे । ‘म कुनै एउटा छिमेकी मुलुकप्रति दुर्भाव र अर्कोमाथि सद्भाव राख्ने पक्षमा छैनँ र विगतमा पनि त्यस्तो गरिनँ । हाम्रा लागि चीन र भारत दुवै महŒवपूर्ण मुलुक हुन्,’ उनले भनेका थिए, ‘दुवैसँग सन्तुलित व्यवहार नगरेसम्म हाम्रो मुलुकले समस्या भोगिरहन्छ । ...त्यसैले दुवै छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्धलाई सन्तुलित राख्दै नेपालवादी बन्न सक्यांै भने मात्रै हाम्रो हित हुनसक्छ । अन्यथा हामी धेरै अघि बढ्न सक्दैनौं ।’
करिब दुई वर्षअघिको एउटा घटनाले पनि यो कुरा स्पष्ट पार्छ । नेपाल, भारत र चीनको त्रिदेशीय सीमाबिन्दु लिपुलेकका विषयमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र  चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीच भएको सम्झौताको विरोध गर्ने बिष्ट पहिलो नेपाली नेता थिए । ‘चीन र भारत लिपुलेकको विषयमा विरोध गर्ने उहाँ पहिलो नेपाली हुनुहुन्थ्यो,’ घिमिरेले भने, ‘उहाँ सन्तुलित सम्बन्धको पक्षमा हुनुहुन्थ्यो । ’
बिष्टको दोस्रो प्रधानमन्त्रित्व काल २०३१ सालमा देशका प्रमुख प्रशासकीय केन्द्र सिंहदरबारमा आगालगानी भयो । बिष्टले नैतिकताको कारण देखाउँदै प्रधानमन्त्रीबाट राजीनामा दिएका थिए । तेस्रो पटक बिष्ट प्रधानमन्त्री हुँदा जनमतसंग्रह घोषणा भयो । त्यसपछि राजाले बिष्टलाई हटाएर सूर्यबहादुर थापालाई प्रधानमन्त्री बनाए ।
बिष्ट २०४७ सालको राजनीतिक परिवर्तनपछि सक्रिय राजनीतिमा आएनन् । उनले तीनटा राजा महेन्द्र, वीरेन्द्र र ज्ञानेन्द्रसँग काम गरेका थिए । पछिल्लोपटक तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले शासनसत्ता हातमा लिँदा तुलसी गिरीसँगै बिष्ट पनि मन्त्रिपरिषद्को उपाध्यक्ष बनेका थिए । जीवनको उत्तरार्धमा बिष्टको यो भूमिकालाई लिएर अलोचना पनि हुने गरेको छ । कीर्ति बाबु भनेर सम्बोधन गरिने उनी जन्मजात राजावादी थिए । क्यान्सरपीडित बिष्ट एक वर्षअघि खुट्टा भाँचिएपछि थला परेका थिए । उनको ज्ञानेश्वरस्थित निवासमा निधन भएको हो ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

डल्लुमा सुजुकीको निःशुल्क सर्भिस क्याम्प

डल्लुमा सुजुकीको निःशुल्क सर्भिस क्याम्प

सीजी मोटोकर्पको डल्लुस्थित सुजुकी ‘स्टेट–अफ–आर्ट’ सर्भिस सेन्टरमा सुजुकी ब्रान्डका कारधनीहरुका लागि आकर्षक अफरहरु सहित ६ दिने निःशुल्क सर्भिस क्याम्प सुरु...

हुलास स्टिलले ल्यायो ‘हुलास डेक’

हुलास स्टिलले ल्यायो ‘हुलास डेक’

हुलास स्टिल इन्डस्ट्रिजले नेपाली निर्माण बजारमा उपयोगी प्रविधिमा आधारित उत्पादन ‘हुलास डेक’ सार्वजनिक गरेको छ । ...

सिद्धार्थ बैंकको “सरल एसएमइ कर्जा”

सिद्धार्थ बैंकको “सरल एसएमइ कर्जा”

सिद्धार्थ बैंकले साना तथा मझौला व्यवसायलाई लक्षित गर्दै आकर्षक ब्याजदरमा पचहत्तर लाख रुपैया सम्मको कर्जा सुविधा सहज रूपमा प्रदान गर्ने...

वेत्रावतीमा टिम्स चेकपोस्ट

वेत्रावतीमा टिम्स चेकपोस्ट

ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) ले पदयात्रा व्यवसायलाई मर्यादित तथा सुरक्षित बनाउन र पदयात्रामा गएका पर्यटकको तथ्यांक राख्न पदयात्रा...

कुमारी स्मार्ट मोबाइल बैंकिङमा योजना

कुमारी स्मार्ट मोबाइल बैंकिङमा योजना

कुमारी बैंकले नगदरहित कारोबारको अवधारणालाई अघि बढाउन तथा नविनतम प्रविधिको प्रयोग प्रोत्साहित गर्न विभिन्न योजना ल्याएको छ । ...

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको सभा

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको सभा

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको ३३औं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

१०औं एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्ड सम्पन्न

१०औं एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्ड सम्पन्न

नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघले विभिन्न ३६ विधामा रिद्धि सिद्धि सिमेन्ट १०औं एफक्यान एक्सिलेन्स अवार्ड वितरण गरेको छ । ...

दराजमा १२.१२ सेलको पालो

दराजमा १२.१२ सेलको पालो

नेपालको बृहत्तर अनलाइन सपिङ गन्तव्य दराजले दराज १२.१२ घोषणा गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad