संस्कृति

पौराणिक तिहार वैज्ञानिक तिहार

मङ्गलबार, १४ कार्तिक २०७४, १४ : ०० नागरिक

रोशन दाहाल
सूर्यका छोरा र मृत्युका राजा यमराज आफ्नी बहिनी यमुनाको निम्तो स्वीकार गर्दै यमलोकबाट पृथ्वीमा आए । बहिनीको घरमा उनले खुसीसाथ पाँच दिन बिताए । यमुनाले दाइको निकै आदर सत्कार गरिन् । यसबाट यमराज खुसी भए । उनले यमुनासँग आफूले चाहेको कुरा माग्न भने । यमुनाले हरेक वर्ष दाइले यही समयमा आफूलाई भेट्न आऊन् भनेर मागिन् ।
दाइ आफूकहाँ आइरहेमा दाजु–बहिनीको प्रेम सधैँ अटल रहनेछ भन्ने यमुनाको विश्वास थियो ।
यमराजले उनको माग स्वीकार गरे । मन, वचन, कर्म र शुद्धचित्तले यसरी दाजुभाइको सम्मान गर्नेहरुको सधैँ उन्नति हुने भन्दै उनी फर्किए । त्यही घटनालाई आधार बनाएर पाँच दिनसम्म तिहारका रुपमा यो पर्व मनाइँदै आइएको छ ।
तिहार हिन्दु धर्मावलम्बीहरुको ठूला पर्वहरुमभ्ये एक हो । यो पर्व कार्तिक कृष्णपक्ष त्रयोदशीका दिनबाट सुरु हुन्छ । पाँच दिनसम्म यो पर्व मनाइन्छ ।
काग तिहार :
तिहारको पहिलो दिन कागपूजा गरिन्छ । शास्त्रहरुमा कागलाई यमराजको दूत मानिएको छ । भनिन्छ, काग यमराजको प्रिय भक्त हो । कागले यमलोकमा गएर पृथ्वीबासीका विषयमा चित्रगुप्तलाई सूचित गर्छ । यमराज रहँदासम्म कागको विनाश सम्भव छैन भन्ने मान्यता छ ।
कागसँग सम्बन्धित पौराणिक प्रसङ्गहरु :
कागको रङका बारेमा एउटा किम्बदन्ती छ । जसअनुसार पहिला–पहिला काग सेतो हुने गथ्र्यो । एक ऋषिले एउटा सेतो कागलाई अमृत खोज्न पठाए । अमृतको जानकारी मात्रै लिनू तर त्यसलाई नपिउनू भनेर अह्राए ।
एक वर्षको परिश्रमपछि उक्त सेतो कागले अमृतको जानकारी पायो । उसले अमृत पिउने लोभ रोक्न सकेन र पियो । आफूले गरेका क्रियाकापका बारेमा उसले ऋषिलाई आएर जानकारी दियो ।
ऋषि आवेशमा आए र श्राप दिए, “तैँले मेरो वचन भङ्ग गर्दै यस अपवित्र चुच्चोबाट पवित्र अमृत भ्रष्ट गरिस् । त्यसैले प्राणीमात्रमा अबदेखि तँलाई घृणास्पद पक्षी मानिनेछ । अशुभ पक्षी मानेर मानवजातिले सधैँ तेरो निन्दा गर्नेछ । तर तैँले अमृत पान गरेको छस्, त्यसैले तेरो स्वाभाविक मृत्यु कहिल्यै हुने छैन । तँलाई कुनै रोग लाग्ने छैन र वृद्धावस्था पनि आउने छैन । पितृश्राद्धको सोह्र दिन तँलाई पितृको प्रतीक सम्झेर आदर गरिने छ ।”
यति भनेर ऋषिले आफ्नो कमण्डलुको कालो पानीमा त्यस कागलाई डुबाइदिए । काग सेतोबाट कालो बन्यो । त्यसै बेलादेखि काग कालो बनेको धार्मिक मान्यता छ ।
हिन्दुधर्ममा श्राद्धपक्षको समयमा कागहरुको विशेष महङ्खव हुन्छ । पितृलाई खुवाउनुभन्दा पहिला कागलाई खुवाउने गरिन्छ । व्यक्ति मरेपछि सबैभन्दा पहिला कागको रुपमा जन्म लिन्छ भन्ने मान्यता छ । कागलाई खुवाउँदा पितृले पाउँछन् भनिन्छ ।
ज्योतिषशास्त्रअनुसार कसैको कुण्डलीमा पितृदोष छ भने बिहानबिहान पानीमा रोटी भिजाएर कागलाई दियो भने सन्तान सुखमा आइपर्ने बाधा हटेर जान्छ ।
रामायणमा एउटा घटना उल्लेख छ । जसअनुसार श्रीराम सीताको कपालमा फूल सिउरिँदै थिए । यो दृश्यले इन्द्रपुत्र जयन्तलाई ईष्र्या लाग्यो । ईष्र्यावश उनले कागको रुप धारण गरे र सीताको खुट्टामा ठुँगे । रामले सजाय दिनका लागि उनीमाथि बाण चलाए । इन्द्रले माफी मागेपछि बाणले जयन्तको एउटा आँखामात्रै फुट्यो । त्यसै बेलादेखि कागलाई एकाक्षी मानिन्छ ।
ज्योतिषशास्त्रअनुसार हाम्रो वरिपरि रहने हरेक पशुपक्षीले हामीलाई शुभ र अशुभ सङ्केत दिइरहेका हुन्छन् । कागसँग जोडिएका कैयौँ मान्यता हाम्रो समाजमा व्याप्त छन् । कागले कहिले शुभ र कहिले अशुभ सन्देश दिइरहेका हुन्छन् भनिन्छ ।
जस्तैः
क. कागले आफ्नो खुट्टा कन्याइरहेको देखियो भने कार्य सिद्ध हुन्छ ।
ख. काग मध्यान्हको समयमा कुनै व्यक्तिमाथि घुम्न थाल्यो भने त्यस व्यक्तिलाई मान–सम्मान प्राप्त हुन्छ ।
ग. कागले उडिरहेको समयमा खुट्टाले टाउकोमा स्पर्श ग¥यो भने व्यक्तिलाई मृत्युतुल्य कष्ट हुन्छ ।
घ. काग कसैको शिरमा आएर बस्यो भने त्यो व्यक्तिको सुख र सौभाग्य नाश हुन्छ ।
ङ. कसैले खाना खाँदै गर्दा कागले झम्टेर लिएर गयो भने त्यो व्यक्तिले शत्रुबाट हारको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ ।
च. बिहान कतै जाँदै गर्दा कागले आएर खुट्टामा स्पर्श ग¥यो भने उन्नति, धनलाभ र शत्रुमाथि विजय प्राप्त हुन्छ ।
छ. कागलाई गाईको ढाडमाथि देखियो भने सबैतिरबाट भय उत्पन्न हुन्छ ।
ज. कागलाई सुकेको रुखमा बसेको देखियो भने रोग लाग्ने सम्भावना हुन्छ ।
झ. काग भाँच्चिएको हाँगामा बसेको देखियो भने जेलयात्राको सङ्केत हो ।
ञ. कागले कसैको टाउकोमा हड्डीको टुक्रा खसाइदियो भने त्यस व्यक्तिको मृत्युको सङ्केत बुझिन्छ ।
ट. धेरै काग जम्मा भएर कराउन थाले भने त्यस नगर या गाउँमा भारी विपत्तिको सङ्केत मानिन्छ ।
ठ. काग पीठपछाडिबाट काँधमा आएर बस्यो भने विदेश यात्रामा लाभको सङ्केत दिएको हुन्छ ।
ड. यदि कुनै घरमा कागको झुण्ड आएर कराउन थाले भने घर मालिकमाथि कुनै सङ्कट आउने सङ्केत हो ।
कागलाई निकै उदण्ड, धूर्त र चलाख पक्षी पनि मानिन्छ । कागमा धेरै विविधता पाइन्छ । यसमाथि आधारित कागशास्त्रको रचनासमेत गरिएको छ ।
कागमाथि अनुसन्धान :
वैज्ञानिकहरु कागलाई उम्दा चतुर पक्षीमा गन्छन् । अमेरिकी युनिभर्सिटी अफ वासिङ्गटनका शोधकर्ताहरुको भनाइमा कागले आफूलाई भय उत्पन्न गर्ने अनुहारलाई पाँच वर्षसम्म याद राख्न सक्छ । कागले आफूले सुरक्षित राखेको भोजनका बारेमा पनि याद राख्छ ।
अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा एउटा अध्ययन गरिएको थियो । जसमा केही कागलाई एउटा सानो कोठामा जन्माइएको थियो । ती कागले आफ्नो आवश्यकताअनुसार खन्न, नरम बनाउन या मोड्न थुप्रै नयाँ खालका सामान तयार पारेका थिए ।
विशेषज्ञहरुका अनुसार कागको दिमागले लगभग चिम्पाञ्जी र मानिसको जस्तै तरिकाले काम गर्छ । मानिसहरुको नजरमा भने काग अछूत प्राणी हो । कागले मान्छेको अनुहार हेरेर को मित्र र को शत्रु हो भनेर थाहा पाउन सक्छ भनिन्छ ।
अस्टे«लियाको क्विसल्यान्डमा कागको एउटा प्रजाति भेटिएको थियो । जसले बट्टालाई खोलेर पानी पिउन सक्छन् ।
काग आफ्ना बच्चा र आफ्नो समूहका लागि ज्यानै दिन तयार हुन्छ ।

कुकुर तिहार :
यमपञ्चकको दोस्रो दिन दिन कुकुरतिहार मनाइन्छ । कुकुरलाई पनि यमदूतका रुपमा लिइन्छ । कुकुर यमराजको अर्को प्रियभक्त हो । कुकुरलाई आज्ञापालक एवं रक्षक मात्र मानिँदैन, विभिन्न अपराधीहरु पत्ता लगाउने र अध्ययन–अनुसन्धान गर्ने कार्य पनि कुकुरले गर्छ । कुकुरले घरको रेखदेख तथा चोर–डाँकाबाट बचाउने कार्य गरी मानिसलाई सहयोग गर्दै आएको छ । यसले कुनै प्राकृतिक प्रकोप तथा दैवी विपत्ति हुने बेलामा पूर्वसूचना समेत दिन्छ । त्यसैले हामी कुकुर तिहारमा कुकुरलाई मनपर्ने खाना खुवाई पूजा गरी माला लगाइदिन्छौँ ।
कुकुरलाई भैरवको सेवक पनि मानिन्छ । कुकुरलाई भोजन दिनाले भैरव खुसी हुन्छन् । भैरव खुसी भएमा आकस्मिक सङ्कट आइपर्दा भक्तको रक्षा गर्छन् । मान्यता छ, कुकुरलाई देखेर हरेक खालका आत्मा भाग्छन् ।
कुकुरको योग्यता :
कुकुरले भविष्यमा हुने घटना र सूक्ष्म जगतका आत्मालाई देख्ने क्षमता राख्छ । कैयौँ किलोमिटरसम्मको गन्ध सुँघ्न सक्छ । कुकुरलाई हिन्दु धर्ममा एक रहस्यमय प्राणी मानिएको छ ।
कुकुर एक इमान्दार प्राणी हो । प्राचीन र मध्यकालमा मानिसहरु कुकुरलाई आफ्नो साथमा राख्थे । यसबाट उनीहरुलाई जङ्गली जनावर, चोर, भूतादिबाट रक्षा हुन्थ्यो । जङ्गलमा रहने साधुसन्तले पनि कुकुर पाल्थे ।  
समाजमा चलेका कुकुरसँग जोडिएका शुभ र अशुभ फल :
१. कुकुर रुनुलाई अशुभ मानिन्छ । यदि कुकुर घरको चारैतिर घुम्दै करायो भने कुनै अद्भुत घटना घट्न सक्छ ।
२. सूत्रग्रन्थमा कुकुरलाई अपवित्र मानिएको छ । यसको स्पर्शले भोजन अपवित्र हुन्छ । कुकुर यमसँग सम्बन्धित भएकाले यस्तो मानिएको हो ।
३. शुभ कार्यको समयमा कुकुरले बाटो छेक्यो भने कुनै विषमता आउन सक्छ ।
४. ज्योतिषशास्त्रका अनुसार कुकुर केतुको प्रतीक हो । कुकुर पाल्नाले या कुकुरको सेवा गर्नाले केतुको अशुभ प्रभाव समाप्त हुन्छ ।
हिन्दुशास्त्रमा कुकुर :
रामायणका अनुसार एकपटक राम बेलुकाको समयमा सधैंझैँ मानिसहरुको समस्या सुन्न बसेका थिए । सबैको प्रश्न सुनेपछि उनले बाहिर अझै कसैले आफूलाई भेट्न खोजिरहेको छ कि भनेर हेर्न लक्ष्मणलाई पठाए । लक्ष्मणले बाहिर गएर हेरे तर कसैलाई देखेनन् । रामलाई बाहिर कसैले आफ्नो प्रतीक्षा गरिरहेको भान भयो । उनले लक्ष्मणलाई फेरि पठाए । लक्ष्मणले फेरि पनि केही देखेनन् ।
भित्र छिर्नै लाग्दा उनको दृष्टि उदास भएर बसिरहेको एउटा कुकुरमाथि प¥यो ।
कुकुरले रामबाट न्याय चाहेको बतायो । लक्ष्मणले उनलाई रामको सामुन्ने उपस्थित गराए ।
कुकुरले सर्वथासिद्ध नाम गरेको व्यक्तिले आफूलाई बिनाकारण लौरोले टाउकोमा हानेकाले आफूले न्याय पाउनुपर्ने र सर्वथासिद्धले सजाय पाउनुपर्ने बिन्ती ग¥यो ।
सर्वथासिद्ध एक भिखारी थियो । उसलाई तत्कालै दरबार झिकाइयो । सबैको सल्लाहमा सर्वथासिद्धलाई के सजाय दिने भन्ने कुरा कुकुरमाथि नै छाडियो । कुकुरले भन्यो, “यो व्यक्तिलाई कालिञ्जर मठको महन्त बनाइयोस् ।”
कालिञ्जर राम जन्मनुभन्दा पहिल्यैदेखिको एउटा प्रसिद्ध मठ थियो ।
रामले कुकुरको इच्छाअनुसार नै सर्वथासिद्धलाई सजाय दिए । यस्तो अचम्मको सजाय दिएको बारेमा सर्वथासिद्ध गइसकेपछि कुकुरसँग दरबारीहरुले सोधे ।
कुकुरले भन्यो, “म पूर्वजन्ममा कालिञ्जर मठको महन्त थिएँ । पहिला त म मठप्रति समर्पित थिएँ । मेरो बढ्दो ख्यातिले मलाई अहंकारी बनाइदियो । मैले आफू धर्मगुरु नभए पनि बाहिर त्यस्तै नाटक गरेँ । कैयौँपटक म त्यसबाट उम्कन खोजेँ तर सकिनँ । मेरो कुण्ठा मैले कहिल्यै त्याग्न सकिनँ । ठ्याक्कै मेरैजस्तो व्यवहार छ सर्वथासिद्धको पनि । ऊ त्यहाँको मठाधीश भइसकेपछि पक्कै अहंकारी बन्नेछ र मैलेजस्तै सजाय पाउनेछ । त्यसैले उसलाई महन्त बनाइदिन भनेको हुँ ।”
महाभारतकालको एउटा रोचक घटना कुकुरसँग जोडिएको छ । जसअनुसार युधिष्ठिर आदि पाण्डव र द्रौपदी हिमालको यात्रामा रहँदा एउटा कुकुर पनि सँगै जान्छ । बाटोमा सबैले शरीर छाड्दै जान्छन् । कुकुर युधिष्ठिरसँग अन्तिम समयसम्मै रहन्छ ।
युधिष्ठिरलाई स्वर्गका राजा इन्द्रले आफ्नो रथमा राखेर स्वर्ग जाऔँ भन्दा युधिष्ठिरले लामो समयदेखि आफूलाई पिछा गरिरहेको कुकुरलाई लाने भएमात्रै जान्छु भन्छन् । इन्द्रले मान्दैनन् । युधिष्ठिरले पनि कुकुरबिना एक्लै स्वर्ग नजाने भन्छन् । केही समयपछि कुकुरको ठाउँमा यमराज प्रकट हुन्छन् । यमराजले कुकुरको रुप लिएर युधिष्ठिरको परीक्षा लिइरहेको थाहा हुन्छ ।
गाई तिहार र लक्ष्मी पूजा :
यमराजले यमपञ्चकका पाँच दिन आफ्नी बहिनी यमुनाकहाँ बसेका कारण यी दिनमा मृत्यु हुने कुनै पनि मानिसले नरक देख्नु नपर्ने विश्वासमा खुसी मनाउँदै दीपावली गर्ने प्रचलन आरम्भ भएको हो ।
अर्को एउटा प्रसङ्गअनुसार रामले लोककल्याणको भावनाले रावणादि विविध असुरहरुको नाश गरेपछि कार्तिक कृष्ण औँसीका दिन अयोध्याको राजाका रुपमा राज्यारोहण गरेका थिए । यस खुसियालीमा अयोध्यावासीले दीपावली गरेर रमाइलो गरेका थिए । यसै समयदेखि हरेक वर्ष दिवापली गर्ने चलन चल्दै आएको मान्यता छ ।
कुनै पनि धार्मिक वा सामाजिक संस्कार गर्नुअघि गाईको गोबरले घर–आँगन लिपपोत गर्ने, गाईको गहुँत सबैतिर छर्केर आफ्ना घर, कोठा, चोटा पवित्र तुल्याउने हिन्दुहरुको संस्कार छ । गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानेर त्यसै दिन लक्ष्मीपूजा पनि गरिन्छ ।
हिन्दु शास्त्रमा गाई :
रामको वनवासको समयमा भरतले १४ वर्षसम्म स्वस्थ रहेर आध्यात्मिक उन्नति गर्दै रहे । हिन्दु शास्त्रहरुमा गाईसम्बन्धी विभिन्न प्रसङ्गहरु उल्लेख छन्–
१. गणेशको जन्म भएपछि महादेवले भूलवश उनको टाउको काटिदिए । यो देखेर पार्वती निराश भइन् । गणेशलाई ठीक गर्नका लागि देवताहरुले देवताहरुका वैद्य अश्विनीकुमारलाई बोलाए । उनलाई उनले मागेको वर दिने भनियो । अश्विनीकुमारले कुनै हात्तीको मस्तक जोडेर गणेशलाई जीवित गरिदिए र वरदानमा महादेवलाई नै मागे । ठूलो समस्या उत्पन्न भयो । यो समस्या समाधान गर्नका लागि देवताहरुको बीचमा छलफल भयो । पछि उनीहरुले महादेवको मूल्यका लागि एउटा गाई राखे र अश्विनीकुमारलाई दिएर सन्तुष्ट गरे ।
२. च्यवन ऋषि एकपटक गङ्गाको गर्भमा तपस्या गरिरहेका थिए । त्यहीँ केही माझी माछा मार्न आए । जालमा मछाको सट्टा ऋषि फँसे । माझीहरुले उनलाई बेच्नका लागि दरबार लगे । राजाले ऋषिको बदलामा एउटा थैलीभरि सुनका सिक्का दिन चाहे । ऋषिले आफ्नो मोल यति कम हुन सक्दैन भनेर त्यो प्रस्ताव मानेनन् । राजाले अझै धेरै सुन दिए । अन्त्यमा मुनिको बदलामा सबै राज्य दिन चाहे । ऋषिले त्यसलाई पनि कम माने । राजाले विनयपूर्वक भने, “महाराज, तपाइँ आफ्नो मूल्य आफैँ बताउनुहोस् ।” च्यवन ऋषिले आफ्नो मूल्य एउटा गाई हो भने र गाई मागे । माझीहरुलाई गाई दिइयो । यसबाट त्यस युगमा गाईको मूल्य राज्यको भन्दा पनि धेरै थियो भनेर थाहा हुन्छ ।
३. पद्यपुराणमा ब्रह्मा र नारदबीचको संवादअनुसार जसलाई गाईको दूध, दही र घिउ खाने सौभाग्य मिल्दैन उसको शरीर मल समान हो । अन्न आदिले पाँच रात्रिसम्म, दूधले सात रात्रिसम्म, दहीले बीस रात्रिसम्म र घिउले एक महिनासम्म शरीरमा आफ्नो प्रभाव राख्छन् ।
४. अथर्ववेदअनुसार गाई समृद्धिको मूल स्रोत हो ।
गाईको वैज्ञानिक पक्ष :
१. वैज्ञानिकहरुका अनुसार गाई एकमात्र यस्तो प्राणी हो जसले अक्सिजन ग्रहण गर्छ र अक्सिजन नै छोड्छ । जबकि मनुष्यसहित अन्य सबै प्राणीले अक्सिजन लिन्छन् र कार्बनडाइअक्साइड छोड्छन् ।
२. गाईको गोबरले घर लिप्दा घर शुद्ध हुन्छ र नराम्रा कीटाणुहरु नजिक आउन सक्दैनन् । यसको मूत्रलाई शुद्ध मानेर सेवन गर्ने चलन छ ।
३. दूध, दही, घिउ, मूत्र र गोबरबाट पञ्चगव्य बनाइन्छ । पञ्चगव्य कैयौँ रोगमा लाभदायक मानिन्छ ।  रोगनिरोधक क्षमता बढ्छ ।
४. गाईको गहुँतमा पोटासियम, सोडियम, नाइट्रोजन, फस्फेट, युरिया, युरिक एसिड र दूध दिइरहेको समयको गहुँतमा लेक्टोज आदिको मात्रा प्रशस्त हुन्छ ।
गाईको शुभ फल :
१. गाईमा सकारात्मक ऊर्जाको भण्डार हुन्छ ।
२. गाईले मार्ग रोक्नु शुभ मानिन्छ ।
३. बाछाको साथमा एकैपटक गाईको दर्शन गर्नु शुभ मानिन्छ ।
४. घरको वरिपरि गाई हुनुको मतलब सबै खालका सङ्कटबाट टाढै रहेर सुख र समृद्धिपूर्वक जीवन बाँच्नु हो ।
५. गाई नजिकै जानाले मात्रै पनि सङ्क्रामक रोग कफ, रुघा आदिको नाश हुन्छ ।
यस दिनसित जोडिएका रोचक तथ्यहरु ः
यसै दिन विष्णु भगवान्ले हिरण्यकश्यपको वध गरेको बताइन्छ ।
लक्ष्मी र धन्वन्तरि प्रकट यसै दिन प्रकट भएका हुन् । समुद्रमन्थनपछि लक्ष्मी र धन्वन्तरि प्रकट भएका थिए ।
जैन धर्मावलम्वीका अनुसार चौबीसौँ तीर्थङ्कर महावीर स्वामीको निर्वाण दिवस पनि दीपावलीकै दिनमा पर्छ ।
नेपाल सम्बत्को नयाँ वर्ष यसै दिन सुरू हुन्छ ।
भैली अनि देउसी
अयोध्यावासीहरुले आफ्ना परमप्रिय राजाको आगमनमा खुसियाली मनाउने क्रममा घिउका दियाहरु बालेका थिए । मानिसहरुले घर–घर र गल्ली–गल्लीमा श्रीरामको नारा लाउँदै घुमेका थिए । देव श्रीरामबाट विकृत हुँदै देउसिरी राम, देउसिरे, देउसी भएको अनुमान गरिन्छ । सोही परम्परालाई मान्दै आज पनि नेपालीहरु देउसी खेल्दै हिँड्ने चलन छ ।
देउसीसँगै जोडिएको अर्को एउटा कथा पनि छ ः
बलि नाम गरेका राजाले पृथ्वीमा राज्य गर्थे । उनी प्रत्येक दिन दान नगरी केही खाँदैनथे । उनको दानको प्रभावले गर्दा स्वर्गादि लोकहरु हल्लिन थाले । यसबाट डराएका देवताहरुले भगवान् विष्णुको प्रार्थना गरे । विष्णुले बलिलाई दमन गरी पाताल पुर्याउने आश्वासन दिए ।
विष्णु वामनको रुप धारण गरेर बलिकहाँ पुगे । त्यहाँ उनले दानी स्वभावका बलिसँग तीन पाउ जमिन मागे । बलिलाई वामनले मागेको जमिन अति थोरै भएजस्तो लाग्यो । उनले यसलाई अस्वीकार गर्ने कुरै थिएन । बलिबाट वचन लिएपछि वामनले आफ्नो रुपलाई विराट बनाए । उनको एउटै पाउले पूरै पृथ्वी ढाकियो । अर्को पाउले आकाश ढाक्यो । तेस्रो पाइलाभरिको जमिन कहाँबाट दिने भनी बलि अन्योलमा परे र उनले आफ्नो थाप्लो थापे । थाप्लोमा विष्णुको पाउ पर्नासाथ बलि भासिएर पाताल पुगे ।
उनले विष्णुसँग आफूलाई वर्षमा एकपटक तिहारको बेलामा पृथ्वी घुम्न दिइयोस् भनेर प्रार्थना गरे । विष्णुले स्वीकार गरे । भनिन्छ, बलि यस बेला घुम्न आउँछन् ।
देउसेहरु बलि राजा आउन नभ्याएको र उनीहरुलाई बलिले पठाएको भन्ने गर्छन् ।

गोरु तिहार
श्रीकृष्ण गोकुलमा गोपालहरुसँग बस्थे । गोपालहरुले वर्षेनी इन्द्रको पूजा गर्थे । तर इन्द्रबाट केही पनि पाउँदैन थिए । एक वर्ष श्रीकृष्णले गोकुलवासीहरुलाई इन्द्रको पूजा गर्नुभन्दा खनिज, घाँस, पानी र दाउरा दिने गोवद्र्धन पर्वतको पूजा गर्नु राम्रो हो भने । सबै जना श्रीकृष्णको भनाइमा राजी भए ।
हर्षोल्लाषका साथ गोवद्र्धन पूजा गरियो । आफ्नो सट्टा गोवद्र्धन पर्वतलाई पूजा गरेको भन्दै इन्द्र रिसाए । उनले गोकुलमा लगातार असिना पानीको वृष्टि गराए । गोकुल डुब्न थालेपछि श्रीकृष्णले गोवद्र्धन पर्वतलाई हातले उचाले र सबै गोकुलवासीलाई आश्रय दिए । अन्त्यमा इन्द्रले आफ्नो हार स्वीकार गर्दै कृष्णसमक्ष क्षमा मागे । भनिन्छ, त्यसै समयदेखि गोवद्र्धन पूजाको आरम्भ भएको हो ।

भाइ तिहार
यस दिनमा दिदी–बहिनीले दाजुभाइलाई विशेष मान–सम्मानका साथ विधिपूर्वक पूजाआजा गर्ने, मेवा–मिष्ठान्न आदि मनपर्ने कुरा ख्वाउने, दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई दान–दक्षिणा एवम् वस्त्र आदि दिने परम्परा छ ।
टीकाको दिन बिहानै नुहाएर अष्टचिरञ्जीवीको पूजा गरिन्छ । यमराज, हनुमान, विभीषण, परशुराम अष्ट चिरञ्जीवीभित्र पर्छन् ।
तिहारमा काग, कुकुर, गाई, गोवद्र्धन, दाजुभाइ र दिदीबहिनीका अतिरिक्त बलि राजाको पनि पूजा गर्ने धार्मिक विधि रहेको छ ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोद्वारा नेपालमा रेनोटू एफ सार्वजनिक

ओपोले नेपालमा रेनो सिरिज अन्तर्गत आफ्नो नयाँ स्मार्टफोन रेनोटू एफ सार्वजनिक गरेको छ । ...

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

आइएमईमा डबलको डबलको डबल अफर

सेवाग्राहीद्वय सोमर तामाङ्ग र विशाल नगरकोटी दसैँमा आइएमईको डबलको डबलको डबल अफर अन्तर्गत पहिलो महिनाको विजेता घोषित भएका छन् ।

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा अब मोरङको पुष्पलालचोकमा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा अब मोरङको पुष्पलालचोकमा

सिभिल बैंकले मोरङको जिल्लाको विराटनगर–०१, पुष्पलालचोकमा शाखा संचालनमा ल्याएको छ । सो शाखाको उद्घाटन विराटनगर नगरपालिकाका नगर प्रमुख भिम पराजुलीले...

शिवम् सिमेन्टका उपभोक्तालाई चाँदी उपहार

शिवम् सिमेन्टका उपभोक्तालाई चाँदी उपहार

शिवम् सिमेन्ट्स लिमिटेडले हिन्दुहरुकोे महान पर्व तिहारको अवसर पारेर सम्पूर्ण ग्राहकहरुलाई दिपावलीको शुभकामना व्यक्त गर्दै “यो तिहार शिवमको"  साथमा, चाँदीको...

बाख्रापालनले उठायो ग्रामीण महिलालाई

बाख्रापालनले उठायो ग्रामीण महिलालाई

बाख्रापालन सुरु गरेपछि क्रमिक रुपमा आम्दानी हुँदै गयो । खर्च कटाएर एक वर्षमा रु तीन लाख जति आम्दानी भएपछि यतिखेर...

मनहरीमा दुई अर्ब लागतको कागज उद्योग

मनहरीमा दुई अर्ब लागतको कागज उद्योग

मकवानपुरको मनहरीमा प्रदेश नं ३ सरकारले दुई अर्ब रुपैयाँ लगानीमा कागज उद्योग स्थापना गर्ने भएको छ । ...

सुनको मूल्य सय रुपैयाँ घट्यो

सुनको मूल्य सय रुपैयाँ घट्यो

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार बुधबार छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला ७० हजार ६ सय रुपैयाँ कायम भएको छ । ...

मनाङ एयरको नयाँ हेलिकप्टरबाट उडान सुरु

मनाङ एयरको नयाँ हेलिकप्टरबाट उडान सुरु

मनाङ एयर प्रालिले खरिद गरेको नयाँ हेलिकप्टरले व्यावसायिक उडान सुरु गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad