सम्पादकीय

सहज र सुलभ बनाऊँ क्यान्सर उपचार

आइतबार, १२ कार्तिक २०७४, १३ : ०४ नागरिक

नेपालमा सहरहरू थपिँदैछन्, सहरीया जीवनशैलीले आकार लिँदैछ र स्वास्थ्य सेवामा आएका सकारात्मक परिवर्तनहरूका कारण मानिसको आयु पनि बढ्दै गएको छ । सहर बजार बढ्दै जानु भनेको भौतिक पूर्वाधारको विकास हुनु, उद्यम तथा व्यापार बढ्नु हो । सहर बजारमा शिक्षा, स्वास्थ्य सेवाका अवसरहरू हुने भएकाले त्यहाँ बस्नेहरूको संख्या बढ्दै जान्छ । सहरिया बढ्दै जानु र नागरिक धेरै वर्षसम्म जीवित रहनु राम्रो पक्ष हो तर यसको अर्को पाटो पनि छ । त्यो हो, सहरिया जीवन शैली, मुटुरोग, क्यान्सरजस्ता रोगहरूको खानी हो भने बुढ्यौलीसँगै यी रोगको खतरा पनि बढ्दै जान्छ ।
रोग लाग्नु एउटा कुरा हो । रोग लागेपछि त्यसको उपचार हुन्छ । अहिलेको विश्वमा विकास भएका प्रविधि र उपचारमा भएका आविष्कारहरूले धेरै रोगबाट मानिसलाई बचाउँछ । हामीकहाँ पनि त्यस्ता प्रविधि छन् तर सबैभन्दा ठूलो कुरा उपचारबाट सम्भव क्यान्सरलाई भाग्यको खेल ठान्नेहरू धेरै छन् । चिकित्सकहरुका अनुसार क्यान्सरसँग भाग्यभन्दा मानिसको जीवनशैली र व्यवहारको प्रत्यक्ष सम्बन्ध छ । क्यान्सरका अधिकांश विरामीमा आत्मविश्वास र बाँच्ने आशाको बलमा रोकथाम गर्न सकिन्छ ।
विश्व क्यान्सर अनुसन्धान कोष गरेको अध्ययनले दैनिक खाद्य परिकार राम्रोसँग निरीक्षण र परीक्षण गरेर मात्रै खाने गरेमा क्यान्सरको जोखिमलाई ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म कम गर्न सकिन्छ । विज्ञहरू विषादीयुक्त खानेकुरा क्यान्सरको प्रमुख कारण मान्न थालेका छन् । यस्तो हो भने राज्यले विषादी प्रयोगमा नियन्त्रणकारी नीति लिन आवश्यक छ । उपचारका लागि आवश्यक श्रोत साधनको व्यवस्था राज्यको कर्तव्य हो भने पैसाको रोगहरूका कारण तत्व पत्ता लगाएर तीनको नियन्त्रण पनि उत्तिकै आवश्यक छ । सहरी जीवनको माग पूरा गर्न विषादी र विभिन्न खाले औषधि प्रयोग गरेर फलाएका तरकारी फलफूल बजारमा ल्याइन्छ, त्यही सामग्री आम उपभोक्ताले किन्छन्, प्रयोग गर्छन् ।
स्वस्थ एवं सन्तुलित भोजन खाने, शारीरिक व्यायाम गर्ने र धूमपानमुक्त भएमा ६० देखि ७० प्रतिशतसम्म क्यान्सरको खतरा घटाउन सकिने मान्यता छ । अनुसन्धानले ९० प्रतिशत क्यान्सरको कारण धूमपान, सूर्ति, अस्वस्थकर खानपान, रहनसहन र वातावरणीय प्रभाव मानेको छ, १० प्रतिशत क्यान्सर शरीरको आन्तरिक वा वंशाणुगत कारणले हुन्छ । विकिरण, व्यावसायिक प्रदूषण, भाइरस, परजीवी, सरसफाईमा कमी, वंशाणुगत कारण, शारीरिक दुर्वलतालाई पनि क्यान्सरको कारण मानिन्छ । नेपालमा फोक्सो, पेट, आमासय, मुख, पाठेघरको मुख, प्रोस्टेट, स्तनको क्यान्सर बढी हुने गरेका छन् । पाठेघरको क्यान्सर र पुरूषमा फोक्सोको क्यान्सर बढी  देखिएको छ ।  
क्यान्सर रोगका पछाडि अस्वस्थ खानेकुरा र वातावरण प्रमुख कारण मानिन्छ । यसको अर्थ यस्ता मामलामा राज्य बढी जिम्मेवार छ । कृषि उत्पादन कसरी भइरहेको छ, किसानले जानेर–नजानेर कसरी बालीनाली, तरकारी, फलफूल उत्पादन गरिरहेका छन् ? विदेशबाट कस्ता सामान आयात भइरहेका छन् ? यस्ता कुरा गम्भीरताका साथ खोजबिन गरिँदैन । ३/४ वर्षअघि काठमाडौंमा भित्रने तरकारीको परीक्षणको व्यापक प्रचार गरिएको थियो । परीक्षणका क्रममा अधिकांश तरकारीहरूमा आवश्यकताभन्दा बढी विषादीको मात्रा रहेका समाचारहरू छाएका थिए ।  केही महिनाको हल्लीखल्लीपछि त्यस्तो परीक्षणमा शिथिलता देखिएको छ र तरकारीको विषादी परीक्षण गर्ने मेसिन र औजारहरू नै पुरानो भएकाले त्यसबाट धेरै काम नहुने बुझाइ छ । राज्यको दायित्व आमनागरिकले  गुणस्तरीय खाद्य वस्तु, तेल–घिउ, तरकारी, माछा, मासु उपयोग गर्न पाउनु उनीहरूको अधिकार हो । त्यसका लागि विषादी मापन गर्ने आधुनिक प्रविधि सहितको व्यवस्था आवश्यक हुन्छ ।
राज्यले मुलुकभर गुणस्तरीय उपभोग्य वस्तु आपूर्तिको व्यवस्था र राम्रो स्वास्थ्य जाँचको व्यवस्था गर्नुपर्छ । आम नागरिकमा पनि आफ्नो शरीर बेलाबेलामा चेकजाँच गर्न आवश्यक छ भन्ने बुझाइ आवश्यक हुन्छ । हामीकहाँ जनताको स्वास्थ्य चेतनाको तह निकै तल छ भने राजधानी र सीमित ठूला सहरमा बाहेक अन्यन्त्र राम्रा ल्याबहरू, राम्रा प्राविधिक, चिकित्कको अभाव छ ।
नेपालमा सुरु र दोश्रो चरणका क्यान्सर पूर्ण निको हुन्छन् भने त्योभन्दा पछिल्लो चरणमा पुगेका बिरामीहरुको जीवन लम्ब्याउन सम्भव देखिन्छ तर हामीकहाँ रोगले सारो पारेपछि मात्र चिकित्सककहाँ पुग्ने प्रवृत्ति छ । यसो हुनुका पछाडि स्वास्थ्य चेतनाको कमी हो र स्वास्थ्य सेवाको सीमितता पनि कारक हो ।
महिलाहरूमा सबैभन्दा बढी हुने स्तन र पाठेघरको मुखको क्यान्सर नियमित चेकजाँच गर्दा पत्ता लगाउन र उपचार गर्न सम्भव क्यान्सर मानिन्छ । त्यस्तै पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्ध खोप विकसित भइसकेको छ । पश्चिमा देशमा किशोरीहरुलाई यस्तो खोप दिइन्छ । हामीकहाँ केही वर्षअघि अनुदानमा आएका खोप प्रयोग गरियो । त्यसबाहेक आम नागरिकको पहुँचमा खोप छैन । नेपालमा २०७२ सालको बजेट भाषणमा खोप सुरु गर्ने भनिएको र अहिले चितवन र कास्कीमा खोप कार्यक्रम गरिएको छ । विकसित देशमा प्रयोगमा आइसकेको खोप पाइलट प्रयोगको रुपमा दुइटा जिल्ला मात्र गर्नुको के औचित्य ? आम नागरिकले त्यसको उपलब्धता पाउन सक्नु पर्छ । त्यसको जिम्मा सरकारको हो ।
क्यान्सर उपचारका लागि राज्यले केही अस्पतालहरु सञ्चालनमा ल्याएको छ । बिरामीका लागि सहुलियतको व्यवस्था पनि देखिन्छ तर रोकथामको क्षेत्रमा चित्तबुझ्दो कार्यक्रम चलाउन नसकेको आँकलन यस क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिहरुको आँकलन छ । क्यान्सर रोकथाम, नियन्त्रण र अनुसन्धानका क्षेत्रमा सरकारले पर्याप्त चासो दिनुपर्ने उनीहरुको अहिलेको आवश्यकता हो ।
राज्य जिम्मेवार ढंगले प्रस्तुत हुने, क्यान्सरको उपचार सहज हुने र आम नागरिकमा क्यान्सर बेलैमा उपचार गरेको अवस्थामा ठीक हुन्छ भन्ने विश्वास जागेको अवस्थामा क्यान्सर जित्न सहज हुँदै गएको छ । मेडिकल विज्ञानमा भएका प्रगतिसँगै नेपालले दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्ने, उपचार सहज र सुलभ बनाउन कार्यक्रम बनाउनुपर्छ ।

(नागरिक परिवारबाट साभार)







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

हुवावेले ल्याउँदै छ आफ्नै म्याप्स - गुगल म्याप्सलाई चुनौती

हुवावेले ल्याउँदै छ आफ्नै म्याप्स - गुगल म्याप्सलाई चुनौती

गुगल म्याप्सलाई टक्कर दिँदै हुवावेले आफ्नै म्याप्स ल्याउने भएको छ ! ...

स्मार्टफोनलाई रातभर चार्ज गर्नु उचित कि अनुचित ?

स्मार्टफोनलाई रातभर चार्ज गर्नु उचित कि अनुचित ?

स्मार्टफोन वा साधारण मोबाइल फोनको ब्याट्रीलाई रातभर वा १०० प्रतिशतभन्दा बढी चार्ज गर्न हुन्छ कि हुँदैन ? ...

कृष्णनगरमा नेपाल बैंक

कृष्णनगरमा नेपाल बैंक

नेपाल बैंक लिमिटेडले कृष्णनगर नगरपालिका परिसरमा एक्सटेन्सन काउन्टर स्थापना गरेको छ । ...

अशोक लेलैण्ड र पोखरा फाइनान्सबीच सम्झौता

अशोक लेलैण्ड र पोखरा फाइनान्सबीच सम्झौता

आइएमई ग्रुपअन्तर्गत सञ्चालित तथा आइएमई मोटर्सद्वारा प्रवद्र्धित अशोक लेलैण्ड र पोखरा फाइनान्सबीच सेवासम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

ज्योति बैंक र रेमिट टूबीच सम्झौता

ज्योति बैंक र रेमिट टूबीच सम्झौता

ज्योति विकास बैंकले रेमिट सेवाका लागि रेमिट टू नेपालसँग सम्झौता गरेको छ । ...

सेञ्चुरीको नायव कार्यकारी प्रमुखमा न्यौपाने

सेञ्चुरीको नायव कार्यकारी प्रमुखमा न्यौपाने

सेञ्चुरी कर्मिर्सयल बैंकको नायव कार्यकारी प्रमुखमा मनोज न्यौपाने नियुक्त भएका छन् । ...

इँटा पोल्ने इटालियन प्रविधि नेपाल भित्रिँदै

इँटा पोल्ने इटालियन प्रविधि नेपाल भित्रिँदै

भट्टामा काँचो इँटा पोल्न कोइला हाल्ने नयाँं प्रविधि नेपाल भित्रिने भएको छ। ...

नयाँ सामसङ आर सिरिज टिभि अब नेपालमा

नयाँ सामसङ आर सिरिज टिभि अब नेपालमा

सामसङले आर सिरिज अन्तर्गत नयाँ स्मार्ट टिभिहरु बजारमा प्रस्तुत गरेको छ। ...

Ncell Footer Ad