‘कसले बजाउने बिनायो र मुर्चुङ्गा ?’

सोमबार, ०६ कार्तिक २०७४, ०९ : १९ दमन राई

खोटाङ- दुई दशक अघिसम्म खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका–३ च्यास्मीटारका टोल–टोलमा बिनायो र मुर्चुङ्गा बज्थे । मेलापात घाँस–दाउरा, हाटबजार, अर्मपर्मका बेला घन्किने यी सांस्कृतिक बाजा हिजोआज एकादेशको कथाझैं बनेको छ । बिनायो, मुर्चुङ्गा बनाउन र बजाउन सिपालु बुढापाका बितेसँगै यसको अस्तित्व पनि लोप हुँदै गएको स्थानीयको बुझाइ छ ।
च्यास्मीटार दाल्फुका स्थानीय भगसेर राईले अहिलेको पुस्ता बिनायो र मुर्चङ्गाबारे अनभिज्ञ रहेको बताए । ‘अहिले मनोरञ्जनको आधुनिक माध्यम आइसकेको छ । त्यसकारण पनि पुराना सांस्कृतिक बाजाको अस्तित्व हरायो,’ उनले भने, ‘अहिले बिनायो, मुर्चुङ्गा नचिन्ने पुस्ता आए । जसले गर्दा पनि मौलिकता हराउँदै गयो ।’
विगतमा सबै पुरुषको दौराको फेर र महिलाको चौबन्दी चोलीको तुनामा बिनायो र मुर्चुङ्गाको झुडिन्थे । गाउने, नाच्ने, रमाइलो गर्ने माध्यम नै बिनायो र मुर्चुङ्गा थियो । ‘तर प्रविविधको विकाससँगै क्यासेट आए, टेप बज्न थाले, डेक घन्किन थाले । अब त हात–हातमा मोबाइल भए । जसका कारण बिनायो र मुर्चुङ्गा लोप हुँदै गयो,’ सधैं बिनायो र मुर्चुङ्गा साथमै बोकिरहने स्थानीय वृद्धा बिष्णुकुमारी राईले भनिन्, ‘अहिले रंगरस गर्ने थरिथरिका कुरा छन् अनि कसले बिनायो र मुर्चुङ्गा बजाउने ? ती सब अब हराए ।’ उनका अनुसार एक जमाना हलेसीमा लाग्ने रामनवमी, बालाचतुर्दशी, शिवरात्री, हरिवोधनी एकादशी लगायतका मेलामा किन्न पाइने मुर्चुङ्गा अहिले बजारमा दुलर्भ छ । तर विष्णुकुमारीसँग अझै पनि एक थान मुर्चुङ्गा र एक थान बिनायो सुरक्षित छ ।
सामान्यतः मालिङ्गो वा मोली बाँसलाई तिखो र धारिलो नहर्नीले खिपेर कडा मेहनतका साथ बिनायो तयार पारिन्छ । मुर्चुङ्गा भने आरनमा बनाइन्छ । अहिले नहर्नी र कर्दले मालिङ्गो खोप्ने कोही बुढापाका बाँकी छैनन् न त मुर्चुङ्गा बनाउने नै कोही छन् । दशक अघिसम्म बिनायो बनाउने बुढापाकाले आँखाको ज्योती धमिलिएसँगै बिनायो बनाउन छाडिसकेका छन् ।
‘वैंसमा बिनायो मुर्चुङ्गा बजाएर प्रेमीप्रेमीकासँग माया साटेका बुढापाकाका दाँत झरेसँगै बिनायो, मुर्चुङ्गा बज्न छाडेका छन् । दाँत भएसम्म मात्र बिनायो, मुर्चुङ्गा बजाउन सकिन्छ,’ बिष्णुकुमारीले भनिन् । दाँत र ओठले च्यापेर औंलाको सहायताले बजाइने बिनायो मादलजस्तै चुट्का, समला, दादरा लगायतका तालमा बजाउन सकिन्छ । मुर्चुङ्गाको पनि आफ्नै मिठासपूर्ण ताल छ ।
बुढापाकाका अनुसार पहिला बिनायो, मुर्चुङ्गा बजाउन सबै उत्तिकै पोख्त हुन्थे । फुर्सदका बेला ‘कसले राम्रो बजाउने’ भनेर प्रतिस्पर्धा नै चल्थ्यो । प्रेमी वा प्रेमीकालाई फकाउन परे वा चिनो स्वरुप उपहार दिन परे पनि तिनै बिनायो र मुर्चुङ्गाकै प्रयोग हुन्थ्यो । ‘चिनो दिनु परे आफ्नै हातले बनाएको बिनायो र मुर्चुङ्गाको प्रयोग गरिन्थ्योे,’ स्थानीय फुलसरी राईले सम्झिइन्, ‘मुर्चुङ्गाको तालबाट प्रेमीकालाई जाऔँ भनेर इसारा समेत गरिन्थ्यो ।’ उसबेला प्रेमी वा प्रेमीकालाई आफ्नै हातले बनाएको बिनायो वा किनेर ल्याएको मुर्चुङ्गा चिनोकारुपमा दिने प्रचलन थियो । त्यही पुरानो प्रचलन हराएका कारण पनि यी बाजाहरू संकटमा परेको उनीहरूको बुझाइ छ ।
बाबु बाजेबाट बनाउने सीप र कलाको हस्तान्तरण नहुँदा बिनायो र मुर्चुङ्गा लोप भएको हो । स्थानीय रहरमान राईले भने, ‘हाम्रा बाबु बाजेले बिनायो र मुर्चुङ्गा बनाउन र बजाउन आफ्ना सन्तानलाई नसिकाउँदा मुर्चुङ्गा, बिनायो देखिँदा पनि के हो यो भनेर सध्नुपर्ने दिन आए ।’




यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

नेपाली बजारमा उपलब्ध भएका र लगभग ३० हजारमा पाइने केही स्मार्टफोनबारे तल चर्चा गरिएको छ ...

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

गुगलले एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण अर्थात् एन्ड्रोइड ११ को डेभलपर प्रिभियु रिलिज गरेको छ । ...

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

गायिका इन्दिरा जोशी ब्रान्ड एम्बेसडरको रुपमा सूर्या लाइफ इन्स्योरेन्समा आबद्ध भएकी छिन् । ...

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

उसले कतारको दोहा बैंकबाट दुई अर्ब २५ करोड रुपैयाँ भित्र्याउन लागेको विज्ञप्तिमार्फत जानकारी गराएको छ । ...

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

केबल टेलिभिजन, इन्टरनेट र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु केबलनेटले क्यान इन्फोटेक २०७६ को अवसरमा ‘सुबिसु क्यान इन्फोटेक अफर’ ल्याएको...

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

क्यान इन्फोटेकको तेस्रो दिन आइतबार अवलोकनकर्ताको मुख्य आकर्षणमा अफर सहितका स्टल परेका छन् । ...

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

समृद्धिका लागि सिभिल बैंक भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा संजालमा विस्तार गर्ने क्रममा आज नवलपरासी जिल्लाको...

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोलाले ५औं कोका–कोला मोःमोःउत्सव क्याम्पेनका लागि नयाँ टिभी कमर्सीयल सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad