भित्र गुटैगुट, बाहिर तालमेल

बिहिबार, ०२ कार्तिक २०७४, १० : १४ विश्वमणि पोखरेल

राजनीतिक दलहरू अहिले प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभाको उम्मेदवारको टुंगो लगाउने कठिन काममा छन् । सबैजसो पार्टीका शीर्ष नेताहरू चुनाव लड्न चाह्ने आकांक्षीहरूको चाहना, दबाब आग्रहको पेचिलो परिस्थितिमा रहेको देखिन्छ । अहिले खास गरेर तीन खालको राजनीतिक समीकरण सतहमा छ र चुनावको मिति नजिकिँदै जाँदा ती गठबन्धनहरूको व्यावहारिक रूप प्रकट हुनेछ । कांग्रेस, राप्रपाहरूको एउटा गठबन्धन टिकट भागबन्डाको तहमा पुगेको छ, मधेसी जनाधिकार फोरम लोकतान्त्रिक कांग्रेसमा विलय भएको अवस्था छ ।

काठमाडौँ महानगरपालिकालाई प्रकाशमानले आफ्नो बिर्ता नठानेका भए धेरै कांग्रेसीले सूर्यमा मतदान गर्देनथे । जनकपुर उपमहानगरपालिकालाई विमलेन्द्रले आफ्नो जमिनदारी नठानेका भए त्यहाँ राजपाले सायद झन्डा गाड्ने थिएन । बिपी र जिपीका छोरा–छोरीहरूले आफूलाई युवराज– युवराज्ञीजस्तै ठानेर विरासतप्राप्त ठान्ने मनोवृत्ति अन्त्य हुन सके कांग्रेस साँच्चिकै कांग्रेस हुने थियो ।

उता वाम गठबन्धनका प्रमुख दल एमाले र माओवादी पनि भागबन्डाकै हिसाबकिताबमा व्यस्त छन् यतिखेर । बहुप्रचारित वाम गठबन्धनबाट बाबुराम भट्टराई बाहिरिएका छन् । स्थानीय तह चुनावमा नराम्रो पराजय भोगेको बाबुरामको नयाँ शक्तिको आँकलन गर्दे उनलाई खुम्च्याउन खोजिएको हुनसक्छ, एमाले र माओवादी केन्द्रले । राजनीति अंकगणितजस्तो सोझो हुँदैन । बाबुरामको पार्टीले स्थानीय चुनावमा पाएको मतको आधारमा उसको मूल्यांकन गर्न । बाबुराम आफैँमा एउटा गहन राजनीतिक नाम हो, माओवादी सशस्त्र ‘जनयुद्ध’लाई अवतरण गराउने सूत्रधार ।
बाबुरामलाई उनले भनेअनुसार टिकट नदिनुको अर्थ लगाउन सक्छन्, ओली र पुष्पकमलहरूले । तर वाम गठबन्धनले आकार लिन नपाउँदै भएको यो विभाजनको घाउँ पनि गहिरो लाग्ने हुनसक्छ । खासमा वाम एकीकरणको हौवा फिजाएर गर्न खोजिएको तालमेल जहाँ ६०–४० को भागबन्डा छ त्यो आफैँ परीक्षामा छ । अहिले टिकटका लागि भइरहेका खेलहरूको पृष्ठभूमिमा भोलिको सत्ता समीकरण कसरी अगाडि बढ्ने हो ? अल्पकालीन सोच र चिन्तनको परिणाम प्रत्युत्पादक बन्नसक्छ ।
मधेसको राजनीतिलाई केन्द्रमा राख्ने राजमो र मधेसबाट पहाड हिमाल उक्लेर संघीय समाजवादी फोरमको आवरणमा रहेको दल पनि तालमेलको अभ्यासमा छन् । मधेस आन्दोलनका क्रममा एकै मोर्चामा रहेर पनि फरक मत र मान्यतासाथ बेला बेला राय बजाउने जुझारु वामपन्थी पृष्ठभूमिका उपेन्द्र यादव र कांग्रेसको शिक्षादीक्षाबाट प्रशिक्षित राजपाका शीर्ष नेता महन्थ ठाकुरबीचको एकता आफैँमा स्वाभाविक लाग्दैन । चुनावमा आफ्नो प्रभावकारी उपस्थितिमा लागि र भोलिको सत्ताका लागि गरिएका यी तीनखाले गठबन्धनलाई जनताले कसरी र कुन रूपमा लिने हुन् त्यसको परख आसन्न निर्वाचनले गर्नेछ ।
त्यसो त कांग्रेस र कमल थापाहरू, माओवादी र एमाले अनि एमालेको चुनाव चिह्नमा चुनाव लड्ने हृदयेशहरूका फरक फरक खाले राजनीतिक अभ्यासले उनीहरूको एकता प्रर्दशन गरिरहेको छैन । सत्ताका लागि राजनीति गर्नेहरू जे पनि गर्नसक्छन् भन्ने देखाएको छ  ।  आठ दशक लामो राजनीतिक यात्रामा राजनीतिको केन्द्रमा रहँदै आएको र लोकतन्त्रका नाममा भएका पटक पटकका राजनीतिक आन्दोलनहरूमा नेतृत्वदायी भूमिका खेल्दै आएको कांग्रेस एकाएक उदाएको वामपन्थी गठबन्धनको दबाबमा परेको हो । त्यसैले ऊ राप्रपाजस्ता दक्षिणपन्थी र राजतन्त्रवादीसँग जोड गर्दैछ ।
नेपालको सामाजिक, राजनीतिक परिवेशमा कम्युनिस्टहरू आपसमा विभाजित भएकाले चुनावहरूमा कांग्रेसले राजनीतिक बाजी मार्दै आएको हो भन्ने मान्यताले घर गरेको छ । राजनीतिक गणितहरूले पनि त्यस्तै सन्देश दिने गरेका छन् । राजनीतिक मान्यता र चुनावहरूको अंकगणितकै कारण कांग्रेसका जिम्मेवारहरूमा एक किसिमको दबाब परेको हो र त्यसकै भयले उनीहरूले  लोकतान्त्रिक गठबन्धनको असफल प्रयास गरे पनि । यादव र महन्थहरूको तालमेल चुनावका लागि मात्र हो, स्थानीय तहको निर्वाचन परिणामले झस्काएको स्थिति हो, क्षेत्रीय र प्रदेश राजनीतिमा आफूहरूलाई प्रभावकारी बनाउने ध्येय हो ।
वामपन्थी गठनबन्धनको अचानकको घोषणापछि राताराता बनेका गठबन्धनमा एक किसिमको बार्गेनिङ चलिरहेको छ । समानुपातिक र प्रत्यक्ष चुनावको मिश्रण रहेको र समावेशितामा आधारित चुनावी प्रणालीका कारण अहिलेको अवस्थामा कुनै पार्टीलाई एक्लै संसद्मा बहुमत ल्याउने स्थिति देखिँदैन । यस्तो अवस्थामा मन मिल्नेहरू, राजनीतिक दर्शन र मुलुकका कार्ययोजनामा न्यूनतम सहमति गर्नेहरूबीच चुनावी एकता हुनु स्वाभाविक हो । भोलि संसदीय चुनावपछिको गणितका आधारमा सत्ता समीकरण गर्नुभन्दा अहिल्यै गठबन्धन बनाएर चुनावी प्रतिस्पर्धामा आउनु, आपसमा मिल्नु समयको आवश्यकता हुनसक्छ । तर त्यसका लागि सबै राजनीतिक दलमा आफ्नो हैसियत आँकलन गर्नसक्ने हुनुपर्छ, त्यसैअनुसार चुनावी क्षेत्र बाँडफाँड गरिनु व्यावहारिक हुन्छ । केन्द्रदेखि वडा तहसम्म राजनीतिक संरचना भएका पार्टीहरू र नेपाली समाज राजनीतिक रूपमा विभाजित रहेको अवस्थामा गठबन्धनका व्यावहारिक समस्या छन् ।
प्रमुख राजनीतिक दलहरूले सबैभन्दा पहिले आफ्नो सामथ्र्यको आंकलन गर्न सक्नुपथ्र्याे । स्थानीय तह निर्वाचनमा सबैभन्दा ठूलो दल बन्न सफल एमाले आफू बलियो हुनेभन्दा पनि कांग्रेसलाई कमजोर बनाउने खेलमा लागेको देखियो । अहिले वामपन्थी अनुनय विनयसाथ माओवादीसँग एमाले जसरी लहसिएको छ, त्यसले एमालेमा लागेका ठूलो संख्याका लोकतन्त्रवादीहरू जो कांग्रेसबाट अलग भएका वा भोट हाल्दैनथे उनीहरूको मोह भंग भएको हुनसक्छ । एमाले संगठनमा आधारित पार्टी भए पनि उससँग हार्डकोर कार्यकर्ताभन्दा ठूलो संख्या शुभेच्छुकहरूको थियो । त्यस्ता शुभेच्छुकहरूलाई वामपन्थी राप माओवादीसँगको एकताले झस्काएको हुनुपर्छ । वामपन्थीहरू भिन्नभिन्न भएकाले उनीहरूको भोट विभाजित भएको र कांग्रेसले चुनावहरूमा जितेको विश्लेषण ठीक होला । तर, वामपन्थी भनेको विभाजित हुनु हो, एकले अर्कालाई स्वीकार नगर्ने मनोवृत्ति हो भन्ने कुरा वाम एकीकरणका रचनाकारहरूले भुलेको हुनुपर्छ । आसन्न चुनावमा एमाले र माओवादीको भोट जोडेर कांग्रेस र अरूहरूको भोटभन्दा बढी हुने जो आँकलन छ, त्यस्तै हुँदैन । कारण, मतदाता धेरै चनाखा छन्, उनीहरूले सत्ता स्वार्थ बुझेका छन् । त्यसबाहेक लामो समय एउटा पार्टीको झन्डा बोकेर हिँडेका कार्यकर्ताहरू अर्को पार्टीको पक्षमा खुलेर लाग्दैनन् । यसको अर्थ प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रमा जिल्लाको नेतृत्व तहका नेतादेखि सक्रिय कार्यकर्ताहरू निष्क्रिय हुने, अन्तर्घात गर्ने खतरा छ ।
वामपन्थी तालमेलको रनाहामा कांग्रेसले आफ्नो सामथ्र्य अगाडि सार्न सक्नुपथ्र्याे । विभिन्न निर्वाचनहरूले ३४÷३५ प्रतिशत देखि ३८ प्रतिशतसम्म मतदाता कांग्रेसका छन् भन्ने देखाएको छ । यस अर्थमा उसले राप्रपाहरूको साथ समर्थनको खेती नगरेको भए उसका लागि सायद राम्रो हुन्थ्यो । आफ्ना शुभेच्छुकको मन जित्न सकेको अवस्थामा कांग्रेसले आफ्नो अगुवा रोल कायम गर्न सक्छ । त्यसका लागि उसले राप्रपाहरूसँग तालमेल गर्न आवश्यक छ । सबै पार्टीभित्रका गुट–उपगुटको राजनीतिबाट आजित छन् । त्यो भनेको कुनै पनि पार्टीमा आम कार्यकर्ताले विश्वास गरेको राजनीतिक नेतृत्व, सभापति वा अध्यक्षप्रति विश्वास छैन ।
कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवा हुन्, उनलाई कांग्रेसका महाधिवेशन प्रतिनिधिले छानेका हुन् । उनका प्रत्यासी रामचन्द्र पौडेल हुन् । त्यस्तै एमालेका केपी ओली अध्यक्ष हुन् र उनका प्रत्यासी माधवकुमार नेपाल हुन् । एकीकृत माओवादीको अवस्था भिन्न छ, बाबुराम अलग भएपछि पनि पुष्पकमल दाहालमाथि नारायणहरूको दबाब छँदै छ ।
कांग्रेसले चुनाव जित्न सबै शीर्ष नेताहरूमा कांग्रेसको पार्टी भाव हुनुप¥यो । शेरबहादुर कांग्रेस, रामचन्द्र कांग्रेस, कृष्णप्रसाद सिटौला कांग्रेस, प्रकाशमान कांग्रेस, विमलेन्द्र काँग्रेसका नाममा टिकटमा भागबन्डा गरेपछि त्यसको मार सिंगो कांग्रेसमा पर्ने निश्चित छ । सबै गुटहरू कांग्रेस हुन सकेको भए स्थानीय तह निर्वाचनको परिणाम बेग्लै हुने थियो । काठमाडौँ महानगरपालिकालाई प्रकाशमानले आफ्नो बिर्ता नठानेका थिए भने धेरै कांग्रेसले सूर्यमा मतदान गर्देनथे । जनकपुर उपमहानगरपालिकालाई विमलेन्द्रले आफ्नो जमिनदारी नठानेका भए त्यहाँ राजपाले सायद झन्डा गाड्ने थिएन । बिपी र जिपीका छोरा–छोरीहरूले आफूलाई युवराज, युवराज्ञीजस्तै ठानेर विरासत लिने–ठान्ने मनोवृत्ति अन्त्य हुन सके कांग्रेस साँच्चिकै कांग्रेस हुने थियो । यस्तै अवस्था एमाले र माओवादी, राजपा, संघीय समाजवादीको पनि हो । पहिला आफैँभित्रका गुट संग्लिन सकेको अवस्थामा मात्र अन्यसँगको तालमेलको फल पाइने हो ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोनमा क्यामरा नै अहिलेको लागि स्मार्टफोनको सबैभन्दा महत्व फिचर मध्ये एक बन्न पुगेको छ ...

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

किङ्स लाउन्जले पोखरामा पहिलो शाखा सञ्चालनमा ल्याएको छ । स्थापनाको पहिलो वर्ष पुरा गरेको उपलक्ष्यमा पोखराको लेकसाईडमा पारिवारिक वाताबरणमा आधुनिक...

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

महिन्द्रा एण्ड महिन्द्राको प्रमुख आधिकारिक बिक्रेता अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा पुर्व मिस नेपाल सृंखला खतिवडा नियुक्त भएकी छिन | ...

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

तीन वर्षयता संचालित गोयन्का ग्रुपले बजारमा ल्याएका प्रोडक्टहरु उपभोक्ताले अत्याधिक रुचाउँदै आइरहेका छन् । स्थापनाकाल देखि नै गुणस्तरयुक्त प्रोडक्ट बिक्रि...

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’  योजना

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’ योजना

एनसेलका ग्राहकले अब भारत भ्रमणमा रहदा बिना कुनै झन्झट अझ सुलभ दरमा डेटा रोमिङ्ग सेवाको मजा लिन सक्नेछन् । ग्राहकले...

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? -  भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? - भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

भ्याक्युम क्लिनर किन्दा के के हेरेर किन्ने ? कस्तो किन्ने ? ...

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता ...

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

फेब्रिकेटेड भवन निर्माण सम्बन्धि सामान उत्पादन गर्ने कम्पनीले यसै उत्पादन शुरु गरेको हो ...