हामी चढ्दै छैनौँ, झर्दैछौँ

शुक्रबार, २७ असोज २०७४, ०९ : २२ युवराज गौतम

पुराना राजनीतिज्ञ रणधीर सुब्बाले झन्डै ३४ वर्षअघि बत्तिसपुतलीस्थित उनकै निवासमा पंक्तिकारसँग भनेका थिए, “नेपालमा विवेकी, बलियो र राष्ट्रवादी राष्ट्रनायक भएन भने यो देश विदेशीको खेल मैदान बन्छ । त्यसबेला नेपाली–नेपाली एक–अर्कासँग जुधिरहनेछन् ।”

झन्डै दशवर्ष अघिसम्म कूटनीति र राजनीतिको अन्तिम निर्णय नेपालका राजा र राजनीतिज्ञहरूले गर्थे । आज हरेक दलका आ–आफ्ना पोप, राजा, इमाम, मुल्लाह, विशप र गुरुहरू छन् । कूटनीतिको दीक्षा दिने दलाई र रिम्पोछेहरू छन् ।

उनले मात्र होइन, मातृकाप्रसाद कोइराला, टंकप्रसाद आचार्य, रामहरि शर्मा, खड्गमानसिंह, सुन्दरराज चालिसे, रामहरि जोशी आदि पुराना नेताहरूको कथन पनि त्यस्तै थियो । दोस्रो महायुद्धपछि धेरै राष्ट्र लोप भएको र कैयन् राष्ट्रमा उथलपुथल भएका प्रसंग सुनाउँथे उनीहरू । आज नेपाली राजनीति पतनको बाटोमा गएको देख्दा ती अनुभवी र परिपक्व नेताको कथन कति सारगर्भित, मननयोग्य र अर्थपूर्ण रहेछ भन्ने स्पष्ट हुन्छ ।
राष्ट्र नै हार्ने अवस्था आयो भने संसद्मा कुन पार्टीले जित्दा के हुन्छ ? जनता शरणार्थी बन्ने स्थिति भयो भने आफँै लास बनेर कहाँ भाँैतारिने ? नेपालमा आगो लगाउन खोज्नेहरूकै पछि लागेर राजनीति (?) गर्न खोज्नेहरूले मातृभूमिलाई सत्ताभन्दा महत्वहीन ठानिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा कति वर्षसम्म स्वाधीन रहन्छ राष्ट्र ? तसर्थ, कसले सरकार बनाउँछ र ढाल्छ भन्ने तुच्छ खेलको कुनै अर्थ देखिँदैन ।
दसैँमा काठमाडौँ कान्तिहीन जस्तो बन्छ । सन्नाटा छाउँछ । लाखौँ मानिस आआफ्ना पैतृक ठाउँतिर लाग्छन् । घुमफिर गर्न रुचाउनेहरू यात्रामा निस्किन्छन् । दसैँको मौकामा इलाम पुगेको यो पंक्तिकार पारिवारिक भेटघाटपछि भारतको उत्तरपूर्वी राज्य सिक्किम पुग्यो । त्यहाँबाट बेँसीतिर झरेर बंगलादेशको सीमान्त क्षेत्र कुचविहार पुग्यो । कुचविहार अर्थात् कान्तिपुरका राजा प्रताप मल्लको ससुराली सहर । राजवंशी राजाले स्थापना गरेको सहर । प्राचीन सभ्यताको सुरम्य नगरी ।
सन् १९४९ मा भारतमा विलय भएपछि पश्चिम बंगालको एउटा जिल्ला मात्र भयो कुचविहार । जलपाईगुडी र दार्जिलिङ जिल्लाजस्तै  फगत एउटा प्रशासनिक एकाइ बन्यो । सन् १९७५ मा स्वतन्त्र सिक्किम देश भारतमा विलय भएको थियो भने त्यसको पच्चीस–छब्बीस वर्ष पहिले नै अस्तित्व गुमाएको थियो, कुचविहारले । सन् १८८७ मा राजा नृपेन्द्रनारायणसिंह राजवंशीले बनाएको आधुनिक शैलीको कलात्मक राजदरबार (राजबाडी) आज पर्यटकहरूको आकर्षणको केन्द्र बनेको छ । इतिहास वाचाल छ, बोल्छ तर त्यस राज्यको अस्तित्व शव बनेको छ । भारतबाट आफ्नो माटो फर्काउन युवावर्गले त्यहाँ सुरु गरे, कामतापुरा मुक्ति संग्राम । धेरैले प्राण गुमाए तर बोलीलाई दबाइयो गोलीले । आन्दोलन असफल भयो । अझै आगो निभेको छैन, भित्रभित्रै त्यो सुषुप्त छँदै छ ।
भारत कहिले पनि छुट्टै स्वाधीन राष्ट्र थिएन । डोगरा राजा हरिसिंहले बुझाए, स्वतन्त्र कास्मिर । आसाम, बंगाल, बिहार, पञ्जाव, मध्यप्रदेश, उडिसा, मिजोरम, मणिपुर, राजंस्थान, मेघालय, नागाल्यान्ड, त्रिपुरा, कर्नाटक, महाराष्ट्र, दिल्ली, तमिलनाडु, आन्ध्रप्रदेश, गुजरात आदिमध्ये कैयन् राज्य सन् १९४७ सम्म अंग्रेज शासकका अधीनमा थिए भने भारतले अंग्रेजको पञ्जाबाट स्वाधीन बन्ने मौका पाएपछि उनीहरू एकै रातमा भारतीय, इण्डियन वा हिन्दुस्तानी भए । मुसलमानहरूले धर्मका आधारमा छुट्टै राष्ट्र मागे, पाकिस्तान । भारतमा अंग्रेज शासकहरूले ३४ हजार ७ सय ३५ वटा कानुन बनाए तर जनतालाई न्याय, समानता र सम्मान दिएनन् । संविधान, ऐन, कानुन र विधिले बहुसंख्यक जनतालाई आत्मसम्मानपूर्वक बाँच्ने वातावरण बनाउन सकेन भने प्रजातन्त्र वा गणतन्त्रका नाममा भीडतन्त्र सुरु हुन्छ । त्यस्तो स्थितिमा भीडले इन्साफ दिन सक्दैन । संसद्मा रहेको ५१ प्रतिशत भीडले बहुमत पाउला । तर न्याय दिन सक्दैन ।
अंग्रेजले क्यानडा, न्युजिल्यान्ड, अस्ट्रेलिया आदिलाई ‘स्वशासित’ उपनिवेश बनाए भने श्रीलंका, सुरिनाम र मरिससलाई क्राउन कोलोनी । भारत, पाकिस्तान र बर्माको सम्पूर्ण भूखण्ड आश्रित (डिपेन्डिङ) उपनिवेश भयो । पश्चिमाहरूले नेपाललाई त्यस्तै बनाउन चाहेको देखिन्छ । शैली मात्र बदलिएको छ, मालिक र दासहरूको व्यवहार उस्तै छ ।
राजा जगदीपेन्द्रनारायण राजवंशीले पनि दिल्लीका शासक पं. जवाहरलाल नेहरू तथा वल्लभभाई पटेलको चर्को दबाब थेग्न सकेनन् । तसर्थ कुचविहार भारतमा विलय हुन पुग्यो । सन् १६१६ मा प्राणनारायणसिंह राजवंशीले स्थापना गरेको सो प्राचीन राज्य ३३३ वर्षसम्म स्वतन्त्र, अर्ध–स्वतन्त्र र संरक्षित अवस्थामा रह्यो । सन् १७७२ मा भुटानले हमला गरेपछि कुचविहारले इस्ट इन्डिया कम्पनीसँग आत्मरक्षाका लागि अप्रिल ५, १७७३ मा सन्धि ग¥यो । त्यसले झन् कमजोर बनायो कुचविहारलाई ।
सन् १८७० मा सुन्दर पुस्तकालय खोल्ने त्यहाँका राजाले साहित्य, संगीत, कलालगायत सभ्यता बचाउन अहर्निश योगदान गरेको आसामका प्राध्यापक परिमलकुमार राजवंशीले बताए । कलेज पढिरहेकी छोरीलाई पुख्र्यौली थलो घुमाउन आएका रहेछन् उनी । प्रा. राजवंशीका अनुसार, कुचविहार दरबारमा नेपाली, राजवंशी, बंगाली, शेर्पा आदि विभिन्न जात, क्षेत्र र सम्प्रदायका मानिस सल्लाहकार कर्मचारी र सुरक्षा अधिकृत थिए । काठमाडौँका मल्लराजाहरूसँग कुचविहार राजदरबारको राम्रो सम्बन्ध थियो । मल्लकालपछि त्यो कमजोर हुँदै गयो ।
टिष्टा र तोर्सा नदीले सिञ्चित कुचविहारमा थुप्रै ताल, ठूल्ठूला सरोवर र पुकुर (पोखरी) छन् (बंगाली भाषामा पोखरीलाई पुकुर भनिन्छ) । सागरडिगी सरोवर वरपर अंग्रेजकालीन प्रमुख सरकारी कार्यालय छन् । विमानस्थल, रेल्वे स्टेसन, रंगशाला, फराकिला सडक, बजार र प्रायः सबै भौतिक संरचना भए पनि दरिद्रता र बेरोजगारीले युवावर्ग रुष्ट छ । उनीहरू काम खोज्न कलकत्ता, सिलीगुडी, दिल्ली, मुम्बईलगायतका सहरतिर जानुपर्ने बाध्यता रहेछ । सत्तासीनका मान्छेले मात्र सुविधा पाएका छन् भन्ने गुनासो त्यहाँ पनि व्याप्त छ ।
अस्तित्व गुमाएको सिक्किम जस्तै कुचविहारले पनि कलकत्ता (पश्चिम बंगालको राजधानी) र केन्द्रीय राजधानी दिल्लीको खटनपटनमा चल्नुपर्छ । ‘स्वाधीन’ राष्ट्र नेपालका प्रधानमन्त्री त बितेको बाह्रतेह्र वर्षयता दिल्लीकै हुकुम मानिरहेका छन् र नेपाली दलहरू विदेशीका इसारामा चलेका भने भारतीय भूभागभित्र पर्ने राजनीतिक एकाइहरू कति स्वतन्त्र होलान्, सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । राष्ट्रिय स्वाधीनताको संरक्षण गर्न सकिएन भने जनता मात्र होइन, इतिहास नै बबुरो र टुहुरो बन्दोरहेछ भन्ने यस्ता उदाहरण धेरै छन् । सन् १९४७ पछि भारतमा विलय भएका राज्यहरू केन्द्रबाट पक्षपात भएको, सर्वाधिकार खोसेर सीमित अधिकार मात्र प्रदान गरिएको र आयोजना, बजेट तथा अवसरको वितरण न्यायपूर्ण नभएको गुनासो गरिरहेका छन् । भारतको संघीयता पे्रसर कुकरमा पाकिरहे जस्तो लाग्छ । कास्मिर लगायतका कतिपय क्षेत्रमा बेलाबखत भइरहेको असन्तुष्टिको विस्फोटले दिल्लीलाई झस्काइरहेको भारतीय लेखक÷विश्लेषकहरूले उल्लेख गरेका छन् ।
नेपालको राजनीति आज पनि अनिश्चित, अनिर्णित, दिग्भ्रमित, निर्देशित, अस्थिर तथा बाह्यशक्तिबाट प्रभावित अवस्थामा देखिन्छ । अनन्त संक्रमणकाल संसद्को चुनावपछि ‘स्वीच अफ’ हुन्छ भन्ने विश्लेषण गरियो भने त्यो एकदमै गलत हुनेछ । दिल्लीमा ‘गराइएको’ बाह्रबुँदे षडयन्त्र भारतलाई नै तर्साउँदै बाह्रवर्षपछि पनि काँचो वायु बनेर घुमिरहेको छ । प्रेतात्माले झैँ यसले सताइरहेको छ । पश्चिमा र भारतको दबाबले चलिरहेको नेपालको वर्तमान राजनीतिक प्रणालीलाई आफू अनुकूल बनाउन चीन पनि प्रयत्नशील देखिएको छ ।
काठमाडौँस्थित केही दूतावासहरू निर्वस्त्र भएर राजनीतिमा लागेका छन् । सरकार उनीहरूको खेताला जस्तो छ । न्यायपालिका, कार्यपालिका, व्यवस्थापिका, प्रेसजगत् र बौद्धिक समुदायको ठूलो अंश राष्ट्रिय हित होइन, पाश्र्व निर्देशकले सिकाएका गीतमा रमाएका छन् । गीतले भन्छ, ‘हरेक दिन विदेशीको चरण समाऊ, एनी हाउ–एनी हाउ पैसा कमाऊ । जसरी भएपनि तिमी सत्तामै जाऊ । देश भत्काऊ, घर बनाऊ ।’
सिंहदरबारमा कुनै बेला सिंह बस्थे । आज स्याल, फ्याउरा र ब्वाँसो प्रवृत्तिको रजगज देखिन्छ । सम्मान र श्रद्धा गर्नुपर्ने सबैजसो पात्रहरू राजनीतिको दृश्यबाट हराएका छन् । भारतका अन्तिम मुगल शासक बहादुर शाह जाफरले बर्मामा अंग्रेजद्वारा थुनिएका बेला एउटा मार्मिक कविता लेखे आफ्नै बारेमा । त्यसको आशय थियो, सबै सबै तेरै थियो अनन्त–अनन्तसम्म । आज आफ्नै लास गाड्ने तीन÷चार हात स्वतन्त्र माटो पनि छैन ।’
सत्ता, सौन्दर्य, सम्पत्ति, शक्ति र समर्थन स्थायी हुँदैन । त्यसैले आज गणतन्त्रलाई आफ्नो साम्राज्य ठान्ने शक्तिहरूले इतिहासबाट पाठ सिक्नुपर्छ । राष्ट्र सर्वोपरि, सर्वोच्च, शाश्वत र सम्मानित हुन्छ भन्ने मान्यताको प्रतिकूल अरूलाई अधिकार बुझाएर भए पनि सत्ताको रसास्वादन गरिरहन खोज्नेहरूका कारण नेपाल जर्जर, शिथिल र थिल्थिलो भएको छ । हजारौँले निधारमा अबिर लगाएर उत्सव मनाए पनि देश पराजित अवस्थामा छ ।
चुनाव त सिक्किममा पनि भएथ्यो तर देश हार्ने चुनाव । चुनाव त सुडानमा पनि भएथ्यो, देश टुक्र्याउने चुनाव । प्रजातन्त्र र मतपत्र (ब्यालेट) त इन्डोनेसियामा पनि प्रयोग गरियो र देश टुक्र्याएर इष्ट टिमोर बनाइयो । चुनाव इथियोपियामा पनि भयो, त्यहाँ इरिट्रिया टुक्रयाएर छुट्टै बनाइयो । पृथ्वीनारायण शाहलाई राष्ट्र एकीकरण गर्ने र राजा महेन्द्रलाई राष्ट्रियताका उद्बोधक हुन् भन्ने स्वीकार गर्न नसक्ने तर उनीहरूलाई नै अपराधी मानेर नेपाललाई खण्डखण्ड बनाउने खेल भइरहेकै छ । यो इतिहासको सबैभन्दा दुर्भाग्य हो ।
“पृथ्वीनारायण शाहको विचार त्यागेर माक्र्सवाद, लेनिनवाद, गान्धीवाद, स्टालिनवाद, माओवाद, आदिको वकालत गर्नेहरूले राष्ट्रिय एकतालाई अत्यन्त कमजोर तुल्याइरहेका छन्,” राष्ट्रिय एकता तथा पृथ्वी विचार अभियानका प्रबल अभियन्ता भरत बस्नेतको तर्क छ । २०५७ सालदेखि प्रत्येक वर्ष निजी खर्चमा पृथ्वीजयन्ती र राष्ट्रिय एकता दिवस समारोह आयोजना गर्दै आएका बस्नेत जस्ता राष्ट्रवादीहरूको आग्रह गलत र पूर्वाग्रही छैन तर जनताको भावना उपेक्षा गरेर विदेशीद्वारा लादिएका विचार वा आफ्नै रहरले राष्ट्रवादलाई घात गर्ने प्रवृत्ति त्याग्न नसक्नेहरूलाई जनताले नै परित्याग गर्नेछन् । त्यस्तो अवस्थामा कैयन् राजनीतिज्ञहरूले अफगान कठपुतली नेता नजिबुल्लाहले झैँ विदेशी दूतावासमा शरण लिनुपर्ने परिस्थिति उन्पन्न हुन सक्छ ।
झन्डै दशवर्ष अघिसम्म कूटनीति र राजनीतिको अन्तिम निर्णय नेपालका राजा र राजनीतिज्ञहरूले गर्थे । आज हरेक दलका आ–आफ्ना पोप, राजा, इमाम, मुल्लाह, विशप र गुरुहरू छन् । कूटनीतिको दीक्षा दिने दलाई र रिम्पोछेहरू छन् । चीन र भारत दुवैलाई अस्थिर बनाउन नेपाललाई जर्जर बनाउने पश्चिमाहरूको नीति देखिन्छ भने भारतका पत्रकार आनन्दस्वरूप बर्माले भनेझैँ नेपाललाई भारत सधैँ आफ्नै मुठ्ठीमा राख्न चाहन्छ । जनतालाई ढाँट्न पराधीन नेताहरूले झुटो बोले पनि आजको राजनीति उनीहरूको स्वेच्छा, विवेक र निर्णयले चलेकै छैन । कठपुतलीहरू नाचेको मात्र देखिन्छ तर दर्शकले नदेख्ने मिहिन धागो समाउनेहरू पर्दा पछाडि छन् । त्यसैले कठपुतलीहरू आफँै नाच्न सक्दैनन् । यो कटु यथार्थ हामीले स्वीकार गर्नैपर्छ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

भिभोको पहिलो AR ग्लास

भिभोको पहिलो AR ग्लास

चाइनिज कम्पनी भिभोले आफ्नो पहिलो अग्मेन्टेड रियालिटी ग्लास अर्थात् AR ग्लासको बारेमा जानकारी प्रदान गरेको छ । ...

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा दाङको लालमटीयामा

सिभिल बैंक लिमिटेडको शाखा दाङको लालमटीयामा

सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा बिस्तारको क्रममा दाङको लालमटीयामा शाखा संचालनमा ल्याएको छ । सो शाखाको उद्घाटन राप्ती गाउ‘पालिकाका अध्यक्ष नुमा...

आइएमई पे र आइसीएफसी फाइनान्सवीच सम्झौता

आइएमई पे र आइसीएफसी फाइनान्सवीच सम्झौता

आइएमई ग्रुपद्वारा प्रवद्र्घित आइएमई पे र आइसीएफसी फाइनान्सवीच बैंकिङ्ग साझेदार सम्बन्धी सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । ...

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेडकोे अध्यक्ष चयन

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेडकोे अध्यक्ष चयन

नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेडले आफ्नो १२८औं संञ्चालक समितिको बैठकबाट श्री नरेश शाक्य ज्यू लाई सर्व–सम्मत रुपमा अध्यक्ष पदमा चयन गरेको...

लेमनले जित्यो मुम्बईमा फ्लेम अवार्डस्

लेमनले जित्यो मुम्बईमा फ्लेम अवार्डस्

लेमन, नेपालको वृहत् एक्टिभेसन एजेन्सीले मुम्बई, भारतमा आयोजित फ्लेम अवार्डस् २०१९ मा विजय प्राप्त गरेको छ । एजेन्सीले विभिन्न विधाहरुमा...

वानप्लस ७ प्रोमा एक वर्षसम्मको इन्शुरेन्सको सुविधा

वानप्लस ७ प्रोमा एक वर्षसम्मको इन्शुरेन्सको सुविधा

परम्परागत प्रविधिलाई चुनौती दिदैँ हालै वानप्लसले आफ्नो नविनतम संस्करण वानप्लस ७ प्रो नेपाली बजारमा भित्र्याएको छ । ...

आइफोनमा iOS १३  कसरी इन्स्टल गर्ने ?

आइफोनमा iOS १३ कसरी इन्स्टल गर्ने ?

आजबाट एप्पलले आइफोनका लागि iOS १३ को सार्वजनिक बेटा उपलब्ध गराउने भएको छ ...

प्रभु बैंक लि. को आरुघाट शाखा कार्यालय सञ्चालन

प्रभु बैंक लि. को आरुघाट शाखा कार्यालय सञ्चालन

संघीय संरचना बमोजिम गठित विभिन्न स्थानीय तहमा आफ्नो शाखा कार्यालय सञ्चालनमा ल्याई बैंकको शाखा सञ्जाल विस्तार गर्नुका साथै गाउँ गउँमा...