वाम एकता बुझ्ने तरिका

सोमबार, २३ असोज २०७४, ०९ : ४९ डा. सुरेश आचार्य

नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रबीचको एकता कतिपयलाई रोमाञ्चक लागेको छ । कतिपयले यसलाई विष्मय मानेका छन् । कतिपयले चमत्कार ठानेका छन् । एकता घोषणाको यो एक हप्ता नेपालका वामपन्थीहरूको यो मिलनमा नै नेपाली राजनीति केन्द्रित भएको छ । गैरवामपन्थी पार्टी पनि यही घटनाका कारण चलायमान बनेका छन् । गणतन्त्र नेपालको राजनीतिमा ठूलो वा सानो जुनसुकै हैसियतमा होस्, माओवादी नेता प्रचण्ड राजनीतिको केन्द्रमा छन् । उनका हरेक क्रियाकलापले नेपाली राजनीतिमा तरंग पैदा गर्ने गरेको छ । राजनीतिक उतारचढाव ल्याउने गरेको छ ।

यो वाम एकतालाई नकारात्मक कोणबाट मात्र प्रहार गर्न जरुरी छैन । यसलाई लोकतन्त्रवादीका लागि अवसरका रूपमा बुझ्न पनि जरुरी छ ।

नेपाली राजनीतिमा वामपन्थी एकता कुनै आश्चर्यको घटना होइन । यसले ल्याउने परिणाम नौलो भएछ भने त्यसबेला यसको अर्थ पनि होला । किनकि पहिलो संविधान सभामा झण्डै दुई तिहाई वामपन्थी थिए । पहिलो संविधानसभाभर वामपन्थी सरकार नै चल्यो । तर न संविधान बन्यो, न दोस्रो संविधानसभामा कम्युनिस्टहरू पहिलो पार्टी बन्न सके । त्यसै पनि संविधान र कानुनले नेपाली राजनीतिमा धेरै दलको औचित्यलाई निष्क्रिय पार्न खोजेकै छ । व्यवस्थापिका–संसद्को स्वरूपमा राष्ट्रिय दलको मान्यता पाउन राखिएको थ्रेसहोल्डले धेरै पार्टीको अस्तित्व स्वीकार गर्ने अवस्था छैन । स्थानीय तहको पछिल्लो निर्वाचनलाई नै आधार मान्ने हो भने पनि ३ प्रतिशत मत ल्याउने कति पार्टी भए होलान् ? मधेस भूमि केन्द्रित दल राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल सीमित क्षेत्रमा निर्वाचन लडेकाले उसको यथार्थ हैसियत नदेखिएला तर सबै चुनावमा सहभागी भएको र प्रदेश नम्बर २ मा चौथो स्थान ल्याउने संघीय समाजवादी फोरम नेपाल भन्दा राजपा नेपालले आफूलाई ठूलो बनाउने सम्भावना देखिएन ।
स्थानीय निर्वाचनले तीनवटा पार्टीलाई स्थापित गरेको हो । ७ सय ५४ स्थानीय तहका प्रमुखमा ठूलो हैसियत बनाएको एमालेको कुल मत र नेपाली कांग्रेसको मतमा त्यति धेरै ठूलो अन्तर छैन । कांग्रेसका कतिपय मत माओवादीसँग जोडिएका छन् भने माओवादीको मत पनि यथार्थ होइन, कांग्रेसको मत ऊसँग छ । मधेसी दल एक ठाउँमा उभिँदा ३ प्रतिशतको हैसियत पक्कै राख्नेछन् । तर कुनै एउटा पार्टी कुल मतको तीन प्रतिशत हुने सम्भावना कम छ । दोस्रो संविधानसभामा एक सिट पनि प्रत्यक्ष चुनाव नजितेर पनि संसद्को चौथो पार्टी बनेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी नेपाल (अहिलेको राप्रपा)अत्यन्त कमजोर अवस्थामा पुगेको छ । अरु जति पनि पार्टी छन्, उनीहरू क्षेत्रीय वा स्थानीय पार्टीमा सीमित हुने निश्चित छ ।
समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीले कुनै राजनीतिक दललाई स्पष्ट बहुमत दिलाउने सम्भावना संविधान सभाका दुई निर्वाचनले देखाएन । ३ प्रतिशतको थ्रेस होल्डले साना दललाई नियोजन गरे पनि कुनै एक दलको स्पष्ट बहुमत नआउने खतरा कायमै छ । यो अवस्थामा मुलुकमा थोरै तर राजनीतिक आस्थाका आधारमा चुनिने दलले मात्र राजनीतिक स्थायित्व र विकास गर्न सक्छन् । यो मुलुकको राजनीतिक यथार्थ भनेको तीन राजनीतिक दर्शनको सम्भावना हो । राणा शासन समाप्त गरेर प्रजातन्त्र ल्याउने कांग्रेस नै हो । उसबेलाको कांग्रेस वामपन्थी झुकावको लोकतान्त्रिक पार्टी हो । राजनीतिक भाषामा सेन्टर टु लेफ्ट ! प्रजातान्त्रिक समाजवाद यसको राजनीतिक आदर्श हो । राजा महेन्द्रले दलीय पद्धति समाप्त पारेर निर्दलीय शासन चलाउँदा नेपालका कम्युनिस्टलाई एक दलीय पद्धति र निर्दलीय पद्धति उस्तै हो जस्तो लाग्यो । कांग्रेसलाई कमजोर बनाउन राजा महेन्द्रले कम्युनिस्टलाई बढावा दिए । पञ्चायतलाई टिकाउन सहयोग गर्नेमा कांग्रेसभन्दा कम्युनिस्ट नै बढी थिए । यस अर्थमा राजा महेन्द्रले दक्षिणपन्थी र वामपन्थी एकैपटक एउटै कारखानाबाट उत्पादन गरे । कांग्रेसको शव्दकोशबाट समाजवाद विलुप्त हुँदै गरेको जस्तो अवस्थामा कांग्रेस सेन्ट्रिस्ट पार्टी जस्तो देखिन्छ । यद्यपि, उसको आदर्श वाक्य राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवाद कायमै छ ।
यसरी दक्षिणपन्थी, मध्यमार्गी र वामपन्थी तीन धार नेपाली राजनीतिमा देखिनुपर्ने हो । कांग्रेस र कम्युनिस्टको राज्यसत्ता सञ्चालनमा देखिएका कमजोरीका कारण दक्षिणपन्थी पनि एउटा शक्ति जस्तो लागे पनि नेपाली जनमतले दक्षिणपन्थ रुचाएको देखिँदैन । यसको स्वाभाविक अर्थ, लोकतन्त्रवादी र वामपन्थी दुई धार नै नेपाली राजनीतिको मूल प्रवाह हो । पछिल्लो समय, भूगोलको आदर्श बोकेका मधेसी दलहरूको गठबन्धन एउटा राजनीतिक आदर्शभन्दा पृथक पहिचानको शक्ति भएर देखापरेको छ । त्यसैले मधेस–राजनीति नेपाली राजनीतिको तेस्रो शक्ति हो । राजनीतिक दर्शनमा ऊ वामपन्थी र लोकतन्त्रवादीको समिश्रण जस्तो देखिन्छ । आदर्शका रूपमा उनीहरू न वामपन्थी हुन, न लोकतन्त्रवादी ! तर उनीहरू वर्गीय चरित्रमा वाम रुझान र राजनीतिक स्वतन्त्रताका मामिलामा लोकतन्त्रवादी देखिन्छन् । उनीहरूको नेतृत्व पनि कांग्रेस वा कम्युनिस्ट पार्टीको पृष्ठभूमिबाटै आएको छ ।
नेपाली राजनीतिको यति लामो पृष्ठभूमि व्याख्या गर्नुको आशय नेपालमा धेरै दल आवश्यक छैनन् भन्ने हो । नेपालका वामपन्थी सौभाग्यवश एकीकृत भए भने अर्को शक्ति पनि त्यसरी नै केन्द्रीकृत हुनेछ र दुई वा तीन पार्टीमा राज्यसत्ताको साँचो पुग्नेछ । मतदाताले सत्ता राजनीतिको जोड÷घटाउमा होइन, राजनीतिक आदर्शका आधारमा नेतृत्व छान्ने अवसर पाउनेछन् । यो घटनाबाट कांग्रेस अत्तालिएको कसैलाई लागेको छ भने त्यसको कुनै अर्थ राख्दैन । कम्युनिस्टका कारण मुलुकमा हुन सक्ने सम्भावित खतराप्रति सचेत अर्को पक्ष स्वाभाविकरूपमा कांग्रेससँग मिल्न बाध्य हुन्छ वा ती पक्षलाई संगठित गर्ने दायित्व कांग्रेसमा रहन्छ । राजनीति संग्लिँदै जाँदा दुनियाँमा दुई, तीन पार्टी नै बाँकी रहने गरेका छन् । विकसित मुलुकका राजनीतिले पनि त्यही देखाएको छ । दुनियाँमा एउटै पार्टीले शासन गर्न तानाशाह नै जन्मनुपर्छ, अब त्यो हिम्मत नेपालमा प्रचण्डसँग पनि छैन । अन्यथा भारतको कांग्रेस आई लामो समय सत्तामा रहँदै आएको पार्टी थियो । मोदीग्रन्थले अर्को एकपटक भारतीय जनता पार्टीलाई शासनसत्ताको बागडोर दिएछ भने पनि तेस्रो पटक भारतीय नागरिकले उसको विकल्प पक्कै खोज्नेछन् । त्यसैले वाम एकताका कथालाई बिर्सेर विश्लेषण गर्ने हो भने पनि कोही कसैसँग डराउनु वा तर्सनुपर्ने कारण नै छैन ।
केपी ओलीले गर्ने उखान टुक्का जस्तो मात्रै कांग्रेस हुन्थ्यो भने माओवादीसँग लगनगाँठो कस्न ओली आफैंँ अत्तालिने थिएनन् । स्थानीय तहमा पहिलो पार्टी भइरहँदा केन्द्रीय राजनीतिमा पहिलो नहुने खतराले नै ओलीले प्रचण्डको काँध चढ्नुपरेको हो । एमाले हुनु र माओवादी हुनुको अन्तर बुझेर नै स्थानीय तहमा नागरिकले मतदान गरेका हुन् भने एमाले र माओवादीलाई एउटै ठानेर मत दिने छैनन् । कांग्रेसका शुभेच्छुकलाई माओवादीलाई मत दिन जति कठीन भएको थियो, भर्खरमात्र ओलीका प्रहारविरुद्ध मत मागेका माओवादीलाई त्योभन्दा कम कष्ट हुने छैन । वाम एकताले कांग्रेसको राजनीतिमात्र प्रभावित हुँदैन, अरु दल पनि प्रभावित हुन्छन् । उनीहरूलाई संगठित र व्यवस्थित गर्न कांग्रेसले थालेको प्रयत्नले पनि एकताको सम्भावनालाई बढाएकै छ । यी सबै भएनछ र वाम एकताका नाममा लोकतन्त्रवादीहरू पराजीत नै भएछन् भने पनि आवधिक निर्वाचन छलेर जाने सत्ता जन्मने छैन । कांग्रेस २०५१ मा पनि एक्लै हारेको हो, २०५६ मा जितेकै हो । २०६४ मा पनि जितेको होइन । र पनि, कांग्रेस फेरि २०७० मा पहिलो पार्टी भएकै हो ।
कांग्रेसका लागि अर्को सुखद पक्ष के हो भने गिरिजाप्रसाद कोइरालाको उन्नयनसँगै घात÷अन्तर्घातबाट कांग्रेस पीडित रहँदै आयो । कांग्रेस हारेको छ भने आफ्नै कारणले हारेको छ । कांग्रेसभित्रको अनुशासनहीनताले कांग्रेसलाई हराएको छ । त्यसैले वामपन्थी एकताले पराजयको त्रास कांग्रेसमा बढेको छ भने घात÷अन्तर्घातका खेल अब पक्कै बन्द हुनेछन् । अरुलाई एकीकृत गर्दै गरेको कांग्रेसले आफ्ना कारण आफूलाई हार्न दिने छैन । ६०÷४० को भागबन्डाका कारण एमाले र माओवादीका असन्तुष्टहरू नै घात÷अन्तर्घातको खेलमा लागे भने कुनै आश्चर्य हुने छैन । त्यसैले यो वाम एकतालाई नकारात्मक कोणबाट मात्र प्रहार गर्न जरुरी छैन । यसलाई लोकतन्त्रवादीका लागि अवसरका रूपमा बुझ्न पनि जरुरी छ ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकको प्रविधि र रे-ब्यान चस्मा निर्माण गर्ने कम्पनी लक्सोटिक्काको डिजाइनबाट स्मार्टफोनलाई नै प्रतिस्थापन गर्ने स्मार्ट अग्मेन्टेड रियालिटी चस्मा निर्माण गर्ने...

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

एचपीले २४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप निर्माण गरेको दाबी गरेको छ ! ...

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

जेष्ठ नागरिकको सम्मानस्वरुप नेपाल वायुसेवा निगमले ७० वर्ष नाघेका जेष्ठ नेपाली नागरिकका लागि आन्तरिक उडानको भाडामा ५० प्रतिशत छुट दिने...

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसका अवसरमा नेपाल टेलिकमले ग्राहकलाई सय रुपैयाँमा तीन जिबी डाटा प्याक योजना सार्वजनिक गरेको छ । ...

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

प्रभु बैंकले बागलुङ नगरपालिकास्थित मालपोत कार्यालयमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

केएल दुगड ग्रुपअन्तर्गतको स्मार्ट अप्लायन्सेसले दसैं–तिहारको अवसरमा स्काइवर्थ होम अप्लायन्सेसमा ‘स्काइवर्थ ग्रान्ड छुट उत्सव’ सार्वजनिक गरेको छ । ...

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

त्रिवेणी गु्रपको कर्पोरेट छायाँअन्तर्गत रहेको सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार प्रोडक्ट बजारमा ल्याएको छ । ...

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (एनआइबिएल) र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीबीच बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत स्वास्थ्य हेरचाह र साक्षरता प्रवद्र्धनका लागि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर...

Ncell Footer Ad