दशैका खाना कस्तो हुनु पर्छ ?

शनिबार, ०७ असोज २०७४, ११ : ४७ पवित्रा सुनार

दशैंमा राइता, सिकर्नी, रसवरी, ताजा अचार, दही, फलफूल, हरिया तरकारी, फलफूल, गेडागुडी, सुप, रोटीका परिकार घरैमा बनाएर खान सकेमा स्वस्थ र स्वादिलो दसैं बन्छ ।  यी परिकार मांसाहारीले पनि खाएमा फाइदा पुर्याउँछ ।

नेपालीहरुको महान पर्व दशैंमा प्रवेश गरिसकेका छौं । कतिले दसैंलाई मासुको पर्वका रुपमा पनि लिन्छन् । दसैंलाई लक्षित गरेरै विदेशबाट खसी–च्याङ्रग्रा आयात हुन्छ । अर्थात मासु र दसैं पर्व पर्यायवाची जस्तै बनेको छ ।
दसैंमा विभिन्न समुदायले आ–आफ्नो परम्परा अनुसार भुटन, मासु, झोल जस्ता परिकार बनाएर खाने चलन छ ।  नेवार समुदायले भने छोइला, कचेला, सेकुवा, भुटन, मासु लगायत थुपै्र परिकार बनाएर खाने चलन छ । दसैंको पाहुनालाई पनि मासु नै पकाएर सत्कार गरिन्छ । यी सबै परिकार खाने क्रममा एउटा व्यक्तिले दैनिक आवश्यक क्यालोरी भन्दा बढी खाइरहेको हुन्छ । चाडपर्वको नाममा मासु धेरै खाने चलन स्वास्थ्यका हिसाबले भने उचित मानिँदैन । खानु नै परेमा भने विधि पुर्वक खानु पर्ने वीर अस्पतालकी पोषणविद राजेश्वरी पाण्डे बताउँछिन् ।

पोषणविद पाण्डे भन्छिन्, ‘नेवारी समुदायमा चर्चित मासुका परिकार कचिला, छोइला, सेकुवा, भुटन खानु हुँदैन । यी परिकार राम्रोसँग नपाक्ने हुनाले मासुसंगै आउने जिवाणुहरु मरेका पनि हुँदैनन ।’  

विधिपूर्वक खान जानेमा दसैं स्वस्थ, स्वादिलो र रमाइलो दसैं मनाउन सकिने पोषणविद पाण्डेको सुझाव छ । पाण्डेका अनुसार हामीले प्रयोग गर्ने मासु पुरै स्वच्छ हुनु पर्छ । बजारबाट किनेको मासु हो भने ताजा छ या छैन भनेर किन्ने बेलामै ध्यान पु¥याउनु पर्छ । ताजा मासु रातो देखिन्छ भने बासी मासु रंग उडेको र छाम्दा गिलो हुन्छ । यस्तो मासु प्रयोग गर्नु हुँदैन ।

दसैंमा मासु सञ्चित गरेर राख्ने चलन छ । धेरै दिन मासु सञ्चित गरेर खानु राम्रो हैन । दसैंमा सुकुटी बनाएर राख्ने, एकैपटक पकाएर राख्ने र तताउँदै खाने चलन स्वास्थ्यका लागि हानीकारक हुन्छ । यसरी राख्दा मासुको स्वाद र भिटामिन नष्ट हुँदै जाने विज्ञ बताउँछन् । सुकुटी बनाउँदा मासुमा किटाणु जम्मा हुने, झिंगा भन्केर संक्रमित हुने, धुवाँ, धुलो जम्मा हुने, भिटामिन समेत नष्ट हुने, मासुको स्वाद बिगिने समस्या हुन्छ । पकाएर राखेको मासु तताउँदै खानाले पेटसम्बन्धी रोग लाग्ने स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् ।  


मासुलाई राम्रोसँग पकाउन जानेमा सबै भिटामिन सुरक्षित हुन सक्छ ।  मासु प्रोटिनको राम्रो स्रोत हो । प्रोटिन, फलाम र फस्फोरस जस्ता खनिज तत्व पनि पाइन्छ । भिटामिन बी समुह फायमिन, नायोसिन र रिपोफेविन पाइन्छ । मासुलाई राम्रोसँग संरक्षण गर्न जानेन भने भिटामिन बी नष्ट हुन सक्छ तर प्रोटिन भने नष्ट हुँदैन ।  कलेजोमा फलाम र कार्बाेहाइड्रेट पाइन्छ । हड्डीमा क्याल्सियम पाइन्छ । मासु गलाएर पकाएको खण्डमा क्याल्सियम पनि पनि प्राप्त हुन्छ । मासुको कुुर्कुरे हड्डीमा क्याल्सियम पाइने हुनाले हड्डीसहित गलाएर पकाउनु राम्रो हुन्छ ।

ताजा मासुलाई राम्रोसँग पकाउनु उत्तिकै आवश्यक छ । मासु टुक्रा पार्नुभन्दा अघि नै पखाल्नुपर्छ । टुक्रा पारेपछि सकेसम्म पखाल्नु हुँदैन । टुक्रा पारेर पखाल्दा मासुको स्वाद र भिटामिन खेर जान्छ । मासु आफै चिल्लो हुने भएकोले  कम तेल राखेर सानो तापमा बिस्तारै छोपेर पकाउनु पर्छ । मसला ठिक्क राखेर पकाएको मासु  स्वस्थ मान्छेले दैनिक ६० ग्राम मात्र खानु उचित मानिन्छ । चाडपर्वको बेला मात्र खानेले भने २ सय ग्राम  सम्म खाँदा असर गर्दैन । शारीरिक श्रम गर्नेले भने ९० ग्राम सम्म खान सक्छन् । मिर्गौला, मुटु, कलेजो, मधुमेहका दीर्घरोगीले भने मासु सकेसम्म अत्यन्त कम खानु पर्छ ।

मासु बढी मात्रामा खानु स्वास्थको हिसाबले राम्रो मानिँदैन । नियमित रुपमा अधिक मासु खाएमा त्यसको असर तुरुन्त नदेखिए पनि पछि गएर पाचन प्रणाली, मुटु, मिर्गौला, कलेजोको रोग लाग्ने चिकित्सक बताउँछन् । रातो मासुमा कोलेस्ट्रोल हुने भएकोले खसी, रांगो जस्ता रातो मासुहरु सकेसम्म कम प्रयोग गर्नुपर्छ । नियमित प्रयोग गर्दा नसामा बोसो जम्मा भई मुटु र मस्तिष्कघात र हृदयघात जस्ता रोग लाग्छन् । त्यो बाहेक मासु बढी प्रयोग गर्दा शरीरमा एन्टिअक्सिडेन्ट तत्व (एक प्रकारको बिषादी ) जम्मा भई पाचन प्रणालीका रोग लाग्छन् । छालामा समेत असर गरी उमेर भन्दा पहिल्यै नै बुढो देखिने समस्या हुन्छ ।

यस कारण मांसाहारीहरुले दसैं मनाउँदा मासुको मात्रा मिलाएर खानुका साथै उत्तिकै मात्रामा हरियो सागपात, सलाद, फलफूल, दही, मही जस्ता खाने कुरा पनि मिलाएर खाँदा भोजन सन्तुलित हुन्छ । यसले पाचन प्रक्रिया सहज बनाउने पाण्डे बताउँछिन् ।

जनावरजन्य मासुमा कोलस्ट्रोल बढी हुने भएकोले सकेसम्म चराचुरुंगीका मासु र माछाको प्रयोग गर्न पाण्डे सुझाउँछिन् । मासु बढी खाएमा युरिक एसिड, युरिया, नाइट्रोजिन जस्ता पदार्थ जम्मा भई अपशिष्ट पदार्थ रगतमा जम्मा हुन्छ । यी पदार्थले मिर्गौलाको निष्कासनमा अप्ठेरो पर्न जान्छ र मिर्गौलाको समस्या देखा पर्न सक्छ ।

शाहाकारीको लागि मासु  नभएपछि अन्य मिठा र स्वस्थ परिकार बनाएर खान सकिने पोषणविद पाण्डेको सुझाव छ । यसको लागि दाल, गेडागुडी, पनिर, दुध, कुरिलो, भट्टमास जस्ता खानेकुराबाट पनि  मासुको जस्तै प्रोटिन प्राप्त गर्न सक्छन् । शाहाकारीले यी मध्येका खानाहरु नियमित खानु पर्छ नै चाडपर्वमा यिनी लगायतका अन्य परिकार बनाएर स्वादिलो दशै मनाउन सक्छन् । क्वाँटीको झोल, पनिर, मिक्स भेज सुप, दही, केरा, चिउरा, सलाद, अन्य फलफूल खानामा सामेल गराएर खान सकिन्छ ।
यी खाने कुराको तुलनामा सेल रोटी तर घिउ तेलमा तारेका खाने कुरा नखाएको राम्रो मानिन्छ । तर रमाइलोको लागि राइता, सिकर्नी, ताजा अचार  बनाएर भोजनलाई स्वादिलो बनाउन सकिन्छ । राइटा घरैमा बनाउनको लागि काँक्रा कोरेर दही बेसार, रायो नुन राखी यसलाई मेथीले झानेर खान सकिन्छ । घरमै बनाएका मिठाइका परिकार थोरै मात्र भोजनमा समावेश गराउन सकिन्छ ।

दसैं भोजनका लागि सिकर्नी उत्तिकै मीठो परिकार बन्न सक्छ । यसको लागि दहीलाई कुनै सुतिको सफा कपडामा बाँधेर झुण्डयाउने, त्यसबाट पुरै पानी तैरिसकेपछि निकाल्ने, पानी तैरेको आठ÷दश घण्टापछि साह«ो बनेको दहीमा चिनी, सुकमेल र मरिच राखेर चलाउने र भाँडामा दही राखे जस्तो राख्ने, त्यो बट्टामा राख्ने र पाहुना र आफुले आवश्यकता परेको बेला खान सकिन्छ । यसबाट निस्केको पानी भने महीको रुपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

दसैंमा घरैमा रसवरी बनाएर खान सकिन्छ । रसबरी बनाउन दुधलाई फटाएको थेग्रालाई कपडामा राखेर निखार्ने, त्यसपछि गह्रौं चिजले थिचेर पनि पानी निखार्न सकिन्छ । पानी निख्रेको थेग्रोमा थोरै बेकिङ पाउडर राख्ने र सानो डल्लो बनाई चिनीको पानीमा पकाउने ।

दसंैको परिकारमा समावेश गर्न सकिनेमा काँक्रा तथा अन्य थरिका अचार हुन् । जसलाई हामीले घरमा इच्छा अनुसार बनाउन सक्छौं । त्यसको साथै मन परेका रोटीका परिकार पनि बनाउन सकिन्छ । सकेसम्म बढी चिनी र तेल प्रयोग भएका खाने कुरा खानु हुँदैन ।  दसैंको बेला बजारका तयारी खानेकुराभन्दा घरैमा बनाएका खाने कुरा सेवन गरेमा स्वादिलो र स्वस्थ दसैं मनाउन सकिने पाण्डे सुझाउँछिन् ।
‘छुट्टीको बेला मिलेर पकाएका खाने कुरा नै स्वादिला हुन्छन् ।’ उनले भनिन् । तर बढी तेल र गुलियो प्रयोग भएका खाने कुराहरु कम खान उनको सुझाव छ ।








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकले बनाउँदै छ स्मार्टफोनलाई प्रतिस्थापन गर्ने चस्मा !!!

फेसबुकको प्रविधि र रे-ब्यान चस्मा निर्माण गर्ने कम्पनी लक्सोटिक्काको डिजाइनबाट स्मार्टफोनलाई नै प्रतिस्थापन गर्ने स्मार्ट अग्मेन्टेड रियालिटी चस्मा निर्माण गर्ने...

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

२४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप ?

एचपीले २४ घण्टा ब्याट्री लाइफ भएको ल्यापटप निर्माण गरेको दाबी गरेको छ ! ...

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

निगमको जहाजमा जेष्ठ नागरिकलाई ५०% छुट

जेष्ठ नागरिकको सम्मानस्वरुप नेपाल वायुसेवा निगमले ७० वर्ष नाघेका जेष्ठ नेपाली नागरिकका लागि आन्तरिक उडानको भाडामा ५० प्रतिशत छुट दिने...

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसमा टेलिकमको छुट

संविधान दिवसका अवसरमा नेपाल टेलिकमले ग्राहकलाई सय रुपैयाँमा तीन जिबी डाटा प्याक योजना सार्वजनिक गरेको छ । ...

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

बागलुङ मालपोतमा प्रभुको काउन्टर

प्रभु बैंकले बागलुङ नगरपालिकास्थित मालपोत कार्यालयमा एक्सटेन्सन काउन्टर सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

स्काइवर्थको ‘ग्रान्ड छुट उत्सव’

केएल दुगड ग्रुपअन्तर्गतको स्मार्ट अप्लायन्सेसले दसैं–तिहारको अवसरमा स्काइवर्थ होम अप्लायन्सेसमा ‘स्काइवर्थ ग्रान्ड छुट उत्सव’ सार्वजनिक गरेको छ । ...

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार बजारमा

त्रिवेणी गु्रपको कर्पोरेट छायाँअन्तर्गत रहेको सगरमाथा प्रिकास्ट सोलुसन्सको ड्राइमिक्स मोटार प्रोडक्ट बजारमा ल्याएको छ । ...

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

एनआइबिएल–रेडक्रस सहमति

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंक लिमिटेड (एनआइबिएल) र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीबीच बैंकको सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत स्वास्थ्य हेरचाह र साक्षरता प्रवद्र्धनका लागि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर...

Ncell Footer Ad