अावरण कथा

‘छोरी नभई बुहारी कहाँबाट ल्याउने ?’

आइतबार, २५ भदौ २०७४, १२ : ४४ अजित तिवारी | Kathmandu

नेपालको प्रतिष्ठित मारवाडी घरानाको बाक्लो बसोबास भएको सहर विराटनगर हो । यहाँको सहरी क्षेत्रमा मात्रै सात हजार बढी मारवाडी समुदायको बसोबास छ । निजी क्षेत्रमा आफ्नो दबादबा कायम राखेको यस समुदाय भने विगत केही वर्षयता छोरीको समस्याले पिरोलिएको छ ।
छोरीको संख्या कम हुँदा बुहारी नै पाइन छाडेपछि विराटनगरका मारवाडी महिलाले ‘बेटी बचाऔँ, बेटी पढाऔँ’ अभियान नै थालेको छ । मारवाडी समुदायको माहेश्वरीमा छोराभन्दा छोरीको संख्या निकै कम छ । २०५८ र २०६८ को जनगणनामा पनि यो समुदायमा छोरीको संख्या घट्दो क्रममा रहेको देखिन्छ । जनगणना २०५८ अनुसार मारवाडी समुदायमा पुरुष २३ हजार २ सय ५ र महिला २० हजार ७ सय ६६ थिए । जनगणना २०६८ अनुसार मारवाडी पुरुष २७ हजार ४० र महिला २४ हजार ४ सय ३ जना छन् ।
‘छोरीको संख्या कम हुँदा हाम्रो समुदायमा समस्या बढेको छ,’ अखिल भारतवर्षीय माहेश्वरी महिला संगठन, विराटनगरका सदस्य अनिता सोनीले भनिन्, ‘केटी थोरै हुँदा अन्तरजातीय विवाह बढेको छ, जसले परिवारमा कलह र झगडा बढाएको छ ।’ उनका अनुसार छोरी कम हुँदा विवाहका लागि केटा पक्षले प्रस्ताव राख्दा केटी पक्षको ‘अनावश्यक माग’ पनि मान्नुपर्ने हुँदा परिवारमा कलह बढेको हो । विराटनगरका मारवाडी समुदायको बिहेबारी भारतको सिलिगुडी, आसाम र कोलकतामा बाक्लो भइरहेको छ । ‘समुदाय उही भए पनि रहनसहन, आकांक्षा निकै फरक भएकाले परिवारमै समस्या आउन थालेको छ,’ सोनी भन्छिन्, ‘त्यसमाथि केटी पक्षको अनावश्यक मागले समस्या थपिन थालेको छ । कतिपय समुदायले अन्तरजातीय विवाह गर्न थालेपछि सम्बन्ध विच्छेद पनि बढेको छ ।’
छोरीको संख्या कम हुँदा परिवार धान्न र पुस्ता बचाइराख्न नै ‘चुनौती’ देखिएपछि दसकअघि बैजनाथ सोनीले विराटनगरमा ‘बेटी बचाऔँ, बेटी पढाऔँ’ अभियान थालेका थिए । बैजनाथको निधनपछि त्यस अभियानलाई उनका छोरा महेश सोनी र जितेन्द्र राठी तथा माहेश्वरी महिलाहरुले निरन्तरता दिएका छन् ।
विराटनगरको अग्रवाल महिला मञ्चले पनि यस अभियानलाई साथ दिएको छ । मारवाडी समुदायका अगुवाले छोराको मात्रै चाहना गर्नाले पछिल्लो समय छोरीको संख्यामा कमी आएको मञ्चकी रचना पोद्दार सहमत छिन् । उनी भन्छिन्, ‘लिंग पहिचान गरेर भ्रूण हत्या गर्ने क्रमलाई निरुत्साहित गर्न र गर्भमा आएपछि जन्मिन नै नदिने क्रम रोक्न चेतना आवश्यक देखिएपछि अभियान थालिएको हो ।’ छोरी जन्माउने क्रम घटेसँगै महिला र पुरुषबीचको संख्यामा आएको फरकपनले छोराहरुले बेहुली पाउन छाड्ेका छन् । ‘अभियानले छोरीको संख्या बढाउन प्रोत्साहन गरेको छ,’ उनले भनिन् ।

‘छोरी नभई बुहारी कहाँबाट ल्याउने ?’ दुई वर्षअघि कोसी अञ्चल अस्पतालको प्रसूति वार्डको भित्तोमा अग्रवाल महिला मञ्चले लेखेको यो सन्देशले धेरैको ध्यान खिच्यो । अस्पतालमै पुगेर यो अभियान थाल्दा सुरुमा धेरैले अनौठो माने । खिसी गर्नेहरू पनि निस्के तर छोरी नहुँदा घर–परिवारमै भइरहेको पीडाले मारवाडी महिलालाई अभियान रोक्न मानेनन् । ‘छोरीलाई महत्व नदिने समुदायकै महिला छोरी बचाउन अग्रसर भएको भन्दै धेरैले खिसी गरे,’ पोद्दारले भनिन् ।
‘भ्रूणहत्याबाट आफ्नो समुदायमा परेको असर बुझाउन हामी सक्रिय छौँ,’ आशा तोदीले भनिन्, ‘अहिले त युवतीहरु पनि यस अभियानमा सहभागी छन् । गर्भवतीहरुलाई परिवारले गर्भपतन गराउन दबाब दिए मञ्चलाई सूचना दिन पनि भनिरहेका छौँ ।’ मारवाडी समुदायले थालेको अभियानमा नयाँ पुस्ताले पनि चासो देखाएको छ ।
वर्षा लोहियाले मारवाडी समुदायमा छोरीलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा अहिले पनि परिवर्तन आउन नसकेको र भ्रूणहत्याको दर अधिक रहेको स्वीकार्छिन् । उनले भनिन्, ‘छोरी पनि छोरासरह सबै कामका लागि योग्य छन् भन्ने बुझाउन अझै सकिएको छैन । आमाहरुकै उक्साहटमा गर्भमै छोरी मार्ने क्रम नरोकिएकाले चिन्ता थपिएको हो ।’
मारवाडी समुदायमा छोरीको संख्या घट्दाको असर भने देखिन थालेको छ । आफ्नै जातका छोरी नपाएर अन्तरजातीय विवाह गरेर बुहारी भित्रयाउनु पर्ने बाध्यता छ । कतिपयले त अन्य जातका छोरीसँग मागी विवाह गर्न थालेका छन् । यसरी बढेको अन्तरजातीय विवाहले आफ्नो जातिकै नश्ल प्रभावित हुने चिन्ता पनि उनीहरुमा छ । मारवाडी समुदायमा छोरीको संख्या घट्ने क्रम नरोक्ने हो भने केही वर्षपछि अधिकांशले अन्य जातिकासँग विवाह गर्नुपर्ने बाध्यता आउँछ ।
मारवाडी समुदायमा अन्तरजातीय विवाह गर्ने क्रम बढ्नाले अब छोरीको संख्या बढाउने विषयमा सचेत हुनुपर्ने महेश सोनीको भनाइ छ । अग्रवाल महिला मञ्चकी पोद्दारले छोरीलाई गर्भमै मार्नु अपराध भएकाले यसलाई रोक्न राज्यले पनि विशेष ध्यान दिनुपर्ने बताउँछिन् । छोरीलाई बोझको रुपमा हेर्नेहरुकै कारण अहिले आफ्नो समुदायमा महिलाको संख्या घटेर यो अवस्था आएको उनले बताइन् ।

छोरी कम हुँदा विकृति बढ्यो
   

– अनिता सोनी

कार्यकारीणी सदस्य,
अखिल भारत बर्षिय माहेश्वरी महिला संगठन,
बिराटनगर, नेपाल ।


बिना फूलको फूलबारी रमाइलो हुन्न,
सर्जकबिना सिर्जना कल्पना गर्न सकिन्न ।

मारवाडी समुदायमा छोराको तुलनामा छोरीको संख्या निकै कम छ । जसले गर्दा परिवार र पुस्ता सञ्चालनमै समस्या देखिएको छ । छोरीको संख्या बढाउन हामीले ‘बेटी बचाऔं, बेटी पढाऔँ’ अभियान नै थालेका छौँ । अभियानको केही सकारात्मक प्रभाव देखा पर्न थालेको छ । छोराको अनुपातमा छोरीको संख्या कम हुँदा सामाजिक असन्तुलनको स्थिति उत्पन्न भएको छ । प्रत्येक एक सय छोराको अनुपातमा ९३ छोरी भएको अनुमान सर्भेक्षणमा आइरहेको छ । यस्तो परिस्थितिबारे विस्तृत अध्ययन गर्दा स्थिति अझ बढी चिन्तापूर्ण देखिन्छ ।
छोरीको संख्या कम हुँदा समस्या भइरहेको छ । अन्तरजातीय विवाहले परिवारमा कलह बढेको छ । छोरी पक्षको अस्वाभाविक र आलिसान ‘डिमान्ड’ले परिवारमै विग्रह र कलह बढाएको उदाहरण पनि छ । ठूलो सहरमा बिहे गर्ने, बिहे गरे पनि घरको यो–यो काम गर्ने, यो–यो काम नगर्नेजस्ता बुहारीको मागले परिवारमा समस्या आइरहेको छ । जसले गर्दा सम्बन्ध विच्छेदका घटना पनि झाङ्गिएको छ ।
आधुनिक परिवेशमा पनि छोरीभन्दा छोराको चाहना बढी देखिन्छ । समाजमा जतिसुकै परिवर्तनको कुरा गरे पनि छोराभन्दा छोरीको जीवनशैली कठीन हुन्छ । छोरी जन्मिनदेखि नै उसलाई  हुर्काउन, पढाउन र त्यसपछि वैवाहिक सम्बन्धमा विशेष ध्यान राखिएको देखिन्छ । तापनि आमाबुबाको मनमा हरबखत अदृश्य चिन्ता वा शंका उत्पन्न भइरहन्छ ।
यस सामाजिक समस्या समाधानका लागि हाम्रो सोचमा नै आमूल परिर्वतन आवश्यक देखिन्छ । हामीलाई छोरी र बुहारीसँग समान व्यवहार गर्नैपर्छ । छोरा र ज्वाइँमा पनि फरक रहँदैन र आमाबुबाजस्तै सासुससुराप्रति पनि आफ्नो जिम्मेवारी सहर्ष स्वीकार गर्छन् । यसरी हामीलाई समाजमा लैंगीक समानता ल्याउन सहायक हुन्छ ।
(सोनीसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित)

(नागरिक परिवारबाट साभार)

 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरको एजेन्ट् मीट् कार्यक्रम सम्पन्न

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरको एजेन्ट् मीट् कार्यक्रम सम्पन्न

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरले आफ्नो एजेन्टहरुको लागि एक दिने एजेन्ट भेटघाट र AML/CFT तालिम कार्यक्रम काठमाण्डौं स्थित एलिस् रिसेप्शन्मा सम्पन्न...

सुबिसुको दसैं, तिहार अफर

सुबिसुको दसैं, तिहार अफर

केबल टेलिभिजन, इन्टरनेट र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु केबलनेटले बडादसैं, तिहार तथा छठ पर्वलाई मध्यनजर गर्दै मात्र ९९ रुपैयाँमा...

पोखरामा प्रोग्रेसिभ फाइनान्स

पोखरामा प्रोग्रेसिभ फाइनान्स

प्रोग्रेसिभ फाइनान्सले पोखरा महानगरपालिका–४, चिप्लेढुंगामा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

प्राइम बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

प्राइम बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

प्राइम कमर्सियल बैंकले कन्काई विकास बैंक प्राप्त गरी एकीकृत कारोबार सुरु गरेको छ । ...

‘भत्ता होइन उद्यमशीलता बढाऊ’

‘भत्ता होइन उद्यमशीलता बढाऊ’

नेपाली काँग्रेसनिकट उद्यमशील काँग्रेसको आयोजनामा शनिबार सम्पन्न ‘इन्स्पाइरिङ अन्टरप्रेनर्स’ कार्यक्रमका वक्ताले नेपालमा उद्यमशीलता प्रवद्र्धनको आवश्यकता रहेको औंल्याएका छन् । ...

ग्रान्डी सिटीमा कार्यक्रम सम्पन्न

ग्रान्डी सिटीमा कार्यक्रम सम्पन्न

कान्तिपथस्थित ग्रान्डी सिटी अस्पतालले विश्व प्राथमिक उपचार दिवसको अवसर पारेर एक कार्यक्रम सम्पन्न गरेको जनाएको छ । ...

सेञ्चुरी बैंकद्वारा स्कुलमा पोसाक वितरण

सेञ्चुरी बैंकद्वारा स्कुलमा पोसाक वितरण

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकको बनेपा शाखाले विद्यार्थीलाई विद्यालय पोसाक वितरण गरेको छ । ...

हुवावेको ल्यापटपमा माइक्रोसफ्ट विन्डोज प्रयोग नहुने

हुवावेको ल्यापटपमा माइक्रोसफ्ट विन्डोज प्रयोग नहुने

हुवावेले आफ्ना ल्यापटपहरूमा लिनक्सको विशेष वितरण अर्थात् लिनसक डिपिन इन्स्टल गर्ने भएको छ ...

Ncell Footer Ad