विश्वसम्पदाको पुनर्निर्माण

सुरु भएन निर्माण, सकिनै लाग्यो समय

शुक्रबार, १६ भदौ २०७४, ११ : ४८ शिवहरि घिमिरे  | @shivsamir

विश्वसम्पदामा सूचीकृत सम्पदाको पुनर्निर्माण सुरु गर्न युनेस्कोले दिएको समयसीमा नजिकिए पनि सरकारले निर्माण अघि बढाएको छैन। 

युनेस्कोले तोकेको समयमा सम्पदा पुनर्निर्माण सुरु नहुँदा उपत्यका सम्पदा खतराको सूचीमा पर्ने सम्भावना बढ्दै गएको छ। 

संयुक्त राष्ट्रसंघ शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक संगठन (युनेस्को)ले यही सेप्टेम्बर १४ भित्र सम्पदा पुनर्निर्माण सुरु गर्न समयसीमा तोकेको छ । युनेस्कोले दिएको समय दुई साता मात्र बाँकी रहँदा पनि सरकारले सम्पदाको पुनर्निर्माण सुरु गरेको छैन। 

करिब डेढ महिनाअघि पोल्यान्डमा भएको विश्वसम्पदा सम्मेलनमा युनेस्कोले सेप्टेम्बरसम्म उपत्यकाका सबै सम्पदाको पुनर्निर्माण सुरु नगरे खतराको सूचीमा राख्ने चेतावनी दिएको थियो । सम्मेलनअघि नेपाल आएको युनेस्को टोलीले सम्मेलनबाटै उपत्यकाका सम्पदालाई खतराको सूचीमा राख्न सिफारिस गरेको थियो । सम्मेलनमा नेपालले समयमै पुनर्निर्माण सुरु गर्ने प्रतिबद्धता जनाएपछि खतराको सूचीमा पर्नबाट नेपाली सम्पदा जोगिएका थिए। 

सम्मेलनमा नेपालले अनुरोध गरेर सम्पदा खतराको सूचीमा नपरे पनि अब भने रोक्न गाह्रो हुने देखिएको छ । दुई वर्षअघिको भूकम्पले क्षति पुगेका अधिकांश सम्पदा पुनर्निर्माण सुरु नहुँदा पछिल्लोपल्ट नेपाल आएको युनेस्को टोली तत्कालै काम सुरु गर्न निर्देशन दिइसकेको छ। 

संयुक्त राष्ट्र संघ शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक संगठन (युनेस्को)ले यही सेप्टेम्बर १४ भित्र सम्पदा पुनर्निर्माण सुरु गर्न समयसीमा तोकेको छ । सेप्टेम्बर सुरु हुन एक साताभन्दा कम समय बाँकी रहँदा पनि सरकारले विश्वसम्पदामा सूचीकृत सम्पदाको पुनर्निर्माण सुरु गरेको छैन। 

पुरातत्त्व विभागले भने पुनर्निर्माणमा खासै सक्रियता देखाएको छैन । अधिकांश सम्पदाको पुनर्निर्माण सुरु भएको छैन भने भएकाको पनि गति सुस्त छ। 

भूकम्पको दुई वर्षपछि पनि पाटन, ललितपुर र भक्तपुर दरबार क्षेत्रका धेरैजसो सम्पदा टेकोकै भरमा छन् । पाटनको भीमसेन मन्दिर, मणिमण्डपका दुईवटा पाटी, पाटन दरबार भवन पुनर्निर्माण अघि बढेको छैन। 

‘अबको १५ दिनसम्म यहाँका सम्पदा पुनर्निर्माण थालिएन भने युनेस्कोले खतराको सूचीमा पार्ने देखिन्छ,’ पाटन संग्रहालयका अधिकृत सुरेशमान लाखेले भने, ‘हामीले यहाँका सम्पदा पुनर्निर्माण थाल्न पुरातत्त्वलाई धेरैपटक हारगुहार गरिसक्यौँ, अहिलेसम्म काम भएन।’

वसन्तरपुर दरबार क्षेत्रका काष्ठमण्डप, माजुदेग मन्दिर, लक्ष्मीनारायण मन्दिर, दश अवतार मन्दिरलगायत सम्पदा पुनर्निर्माण पनि अलपत्र छ । विभागले यी सम्पदाको कसरी पुनर्निर्माण गर्ने भन्नेबारे खाका समेत तयार गर्न नसकेको वसन्तपुरका स्थानीय सम्पदा संरक्षण अभियन्ता गणपतिलाल श्रेष्ठले बताए। 

उनले अहिले उपत्यकाका धेरैजसो सम्पदा ठेक्कामा दिएका कारण पुनर्निर्माणमा गल्ती देखिएको जानकारी दिए । ‘ठेक्का प्रथाले सम्पदाको मौलिकता हराउँदै गएको छ,’ उनले भने, ‘ऐतिहासिक सम्पदा पुनर्निर्माण गर्न सकेसम्म ठेक्कामा नदिँदा राम्रो हुन्छ।’ 

सम्पदा संरक्षणमा सरकारी लापरबाहीका कारण यसअघि पनि उपत्यकाका सम्पदा खतराको सूचीमा परिसकेका छन् । सन् १९९३ र सन् १९९५ मा युनेस्कोले सम्पदा क्षेत्रमा अनियन्त्रित भवन निर्माण गरेको भन्दै सूचीबाट हटाउने चेतावनी दिएको थियो । त्यसपछि पनि युनेस्कोले पटकपटक चेतावनी दिएको थियो । सन् २००४ देखि २००७ सम्म युनेस्कोले उपत्यकाका सम्पदालाई खतराको सूचीमै राखेको थियो।

पुरातत्त्व विभागका पूर्वमहानिर्देशक कोषराज आचार्यले युनेस्कोले खतराको सूचीमा राख्दा विश्वभर नेपालबारे नकारात्मक सूचना जाने बताए । ‘युनेस्कोले दिएको मापदण्ड पालना गर्न खासै कठिन छैन,’ उनले भने, ‘अहिलेसम्म काम थालेको भए कम्तीमा नेपालबारे गलत सूचना त जाने थिएन ।’ उनले अझै पनि १५ दिन समय भएकाले खतराको सूचीबाट जोगाउन सकिने बताए।

पुरातŒव विभागका प्रवक्ता रामबहादुर कुँवरले स्थानीयको विवादले सम्पदा पुनर्निर्माण अल्झिएको बताए । ‘धेरैजसो सम्पदा पुनर्निर्माणको काम सुरु भइसकेको छ,’ उनले भने, ‘काण्ठमण्डप र वसन्तपुरका केही सम्पदा पुनर्निर्माणमा स्थनीयले अवरोध गरेका छन् ।’ उनले सेप्टेम्बरसम्म सबै सम्पदाको काम थाल्ने बताए । ‘युनेस्कोले दिएको चेतावनीलाई ख्याल गरेर काम भइरहेको छ,’ कुँवरले भने, ‘कुनै पनि हालतमा खतराको सूचीमा पर्न दिन्नौँ।’ 

 








यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।

अन्य समाचार

तयारी पोसाकको सो रुम खुल्यो

तयारी पोसाकको सो रुम खुल्यो

पूर्वकै केन्द्र मानिएको इटहरीमा तयारी पोसाकका सामग्री खरिद गर्ने सो रुम खुलेको छ। ...

एभरेस्ट बैंकले मनायो रजत जयन्ती

एभरेस्ट बैंकले मनायो रजत जयन्ती

एभरेस्ट बैंकले नर्भिक इन्टरनेसनल अस्पताल र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको सहकार्यमा विभिन्न संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रम आयोजना गरेको छ । ...

फेसबुकलाई ३५ अर्ब डलरको जरिवाना हुन सक्ने!

फेसबुकलाई ३५ अर्ब डलरको जरिवाना हुन सक्ने!

मुद्दा हारेको खण्डमा फेसबुकले अहिलेसम्म कै सबैभन्दा ठूलो रकम जरिवाना तिर्नु पर्ने हुन्छ ! ...

उद्यम चलाउन महिलालाई अवसर

उद्यम चलाउन महिलालाई अवसर

महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिकमन्त्री थपमाया थापा मगरले महिलालाई उद्यमशीलतासँग जोड्न आवश्यक रहेको बताएकी छन् । ...

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

क्रोम ब्राउजर निकै असुरक्षित - क्रोमको सट्टा यो ब्राउजर प्रयोग गर्नु उचित !

गुगल क्रोमलाई जर्मनको एक साइबर सुरक्षा निकायले सबैभन्दा असुरक्षित ब्राउजरको संज्ञा दिएको छ ...

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा

सामसंग GearVR र गुगल डेड्रिम जस्ता स्मार्टफोन VR को भविष्य अन्योलमा परेको छ ! ...

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

जगदम्बा मोटर्सको ‘टिभिएस सुपर एक्सचेन्ज फाइनान्स फेयर’

नेपालको लागि टिभिएस टू ह्विलर्सको एकमात्र आधिकारिक वितरक जगदम्बा मोटर्सले ‘टिभिएस एक्सचेन्ज एन्ड फाइनान्स फेयर’को आयोजना गर्ने भएको छ ।

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

टेलिकमको अटम अफर सार्वजनिक

नेपाल टेलिकमले विभिन्न प्याकेजसहितको आकर्षक अटम अफर सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad