लय पक्रँदै लोकतन्त्र

आइतबार, ३१ बैशाख २०७४, ०७ : २२ गुणराज लुइँटेल  | @gunaraj

करिब २० वर्षपछि सम्पन्न हुन लागेको स्थानीय तह निर्वाचनका लागि आइतबार प्रदेश ३, ४ र ६ का सर्वसाधारणले मताधिकार प्रयोग गर्दैछन् । निर्वाचनको मुखमा एकाध घटना भए पनि तुलनात्मक रुपमा यो शान्तिपूर्ण रहेको छ । झन् मौन अवधिलाई निर्वाचनमा सहभागी दलले मात्र होइन, सञ्चार माध्यमले समेत सानदार रुपमा पालना गरेका छन् । 

यसपटकको स्थानीय निर्वाचन सिंहदरबारको अधिकार गाउँगाउँसम्म पु¥याउनका निम्ति महत्त्वपूर्ण छ । संविधानमा स्थानीय तहलाई अधिकार सम्पन्न बनाउने प्रावधान राखेदेखि नै ‘गाउँगाउँमा सिंहदरबार’ भन्ने बिम्ब प्रयोग भइरहेको छ । सकेसम्म संविधान जारी हुनै नदिने, जारी भए पनि त्यसलाई कार्यान्वयन हुनै नदिने र कार्यान्वयन भए पनि त्यसलाई टिकाउ हुनै नदिने स्थिति छ । 

संविधान जारी हुनै नदिने अवस्था थियो भन्ने बुझ्न पहिलो संविधानसभा संविधान जारी नगरी विघटन भएको दुःखद इतिहासलाई सम्झना गरे पुग्छ । दोस्रो संविधानसभा निर्वाचन गरेपछि २०७२ असोज ३ मा संविधान जारी गर्नुअघि र त्यसपछिको नेपालको दृश्यलाई स्मरण गर्दा मात्रै पनि अहिले हुन लागेको निर्वाचनप्रति ‘धन्य !’ भन्न मन लाग्छ । मुलुकले संविधान जारी गरेबापत भारतले पाँच महिना लामो नाकाबन्दी लगायो । 

संविधान जारी भएपछिको बाँकी १८ महिना अर्थात् २०७४ माघ ७ सम्ममा स्थानीय, प्रान्त र संसद्को निर्वाचन गर्नुपर्ने हुन्छ । संविधान जारी भएपछि लगत्तै यी निर्वाचनबारे मुलुकमा चर्चा सुरु भएको हो । धेरैधेरै कोसिस गर्दा पनि स्थानीय तह निर्वाचन हुने सम्भावना देखिएको थिएन । सुरुमा एकै चरणमा वैशाख ३१, २०७४ मा निर्वाचन सम्पन्न गर्ने भने पनि पछि दुई चरणमा भन्ने निर्णय गरिएको थियो । अर्को चरणको निर्वाचन ठीक एक महिना अर्थात् जेठ ३१ तय भइसकेको छ । 
स्थानीय तहमा निर्वाचन नगरी करिब २० वर्षदेखि खाली राखेका कारण अहिले मतदाता धेरै अलमलमा परेका छन् । उम्मेदवार नचिन्ने मात्र होइन, हतारमा निर्णय गर्नुपर्ने अवस्था छ । त्यति हुँदाहुँदै पनि २०५४ मा पहिलो पटक स्थानीय जनप्रतिनिधि छानेका मतदाताले त्यसपछि कहिल्यै मौका पाएनन् । हुन त तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले सत्ता हातमा लिएपछि २०६२ मा महानगरपालिकाको निर्वाचन गराएका थिए । तर, त्यसमा सबैले भाग नलिएका कारण इतिहासका लागि उल्लेख गर्नेबाहेक खासै महत्त्वको भएन । 

२०५४ सालको स्थानीय निर्वाचनको वातावरण अहिलेजस्तो थिएन । माओवादीको ‘जनयुद्ध’ का कारण स्थानीय तहमा मतदाताले सहज रुपमा भाग लिन नपाएका मात्र होइनन्, कतिपय अवस्थामा उम्मेदवारसमेत मारिएका थिए । कतिपय मतदान केन्द्रमा मतदाता पुग्नै पाएनन् । त्यसले गर्दा धेरै केन्द्रको निर्वाचन कार्यक्रम स्थगित भएको थियो । त्यसयताको २० वर्षको संक्रमणको राजनीतिले मुलुकलाई आक्रान्त पारिरह्यो । 

त्यसो त, स्थानीय निकायको परिकल्पना राणाशाहीकै बेलादेखि भएको हो । तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री पद्मशमशेरले समेत काठमाडौं नगरपालिकाको निर्वाचन गराएका थिए । निर्वाचन आयोगको स्थापना भने २००७ सालको क्रान्ति सम्पन्नपछि मात्र भएको हो । २०१० सालमा पहिलो पटक काठमाडौं नगरपालिकाको निर्वाचनमा भाग लिएका व्यक्तिहरू अहिले पनि जीवितै छन् । 

स्थानीय पञ्चायतको निर्वाचन २०१४ मा पनि भयो । २०१७ पुस १ मा तत्कालीन राजा महेन्द्रले प्रजातन्त्र समाप्त गरी पञ्चायत स्थापना गरेपछि पनि २०१८, २०१९, २०२०, २०३२, २०३९, २०४३ सम्म स्थानीय पञ्चायतको निर्वाचन भएको थियो । त्यो बेला गाउँ पञ्चायत, जिल्ला पञ्चायत, अञ्चल पञ्चायत र राष्ट्रिय पञ्चायतसम्मको निर्वाचन हुने गरेका थिए । 
यस पंक्तिकारले पनि २०३९ को स्थानीय पञ्चायतको निर्वाचनलाई राम्ररी अनुभव गर्न पाएको हो । स्कुल पढ्ने त्यस बेलामा विभिन्न थरी उम्मेदवारले दिएका रंगीचंगी कागजमा छापिएका पर्चापम्प्लेट हाम्रा निम्ति रोचक थिए । आफ्नै नजिकका मानिसहरू प्रधानपञ्च, उपप्रधानपञ्चमा निर्वाचित हुन कोसिस गरिरहेका हुन्थे । 
प्रधानपञ्चका उम्मेदवार एकजनाले त्यो बेला गाएको गीत अहिलेसम्म स्मृतिमा छ– 
पञ्चभेला डेलिगेसन पञ्चायत हाम्रो
झिलिमिली पारिदिउँला सिँगारेर राम्रो ।

प्रधानपञ्च काकाहरूका यस्ता आश्वासनको हामीलाई विश्वास थिएन । पञ्चायतले आफ्नो अन्तिम सास फेर्ने तयारी गर्दै थियो । विद्यार्थी परिवर्तनका निम्ति तयार भइरहेका थिए । र, भएको थियो २०४६ मा प्रजातन्त्रको पुनप्र्राप्ति । त्यसपछि मुलुक झिलिमिली हुने कल्पना भइरह्यो । दुईवटा स्थानीय तहका निर्वाचन पनि भए । संसदीय जोडघटाउ, प्रजातन्त्र मास्न चाहने दरबारिया शक्ति र नेतृत्वको अदूरदर्शिताले फेरि प्रजातन्त्र समाप्त भयो । २०६२/६३ को आन्दोलनले प्रजातन्त्र पुनस्र्थापित भए पनि लोकतन्त्रको जग बसाउन दुई दशकभन्दा बढी लागेको छ । 

एउटा व्यक्ति जन्मेर राम्रो प्रगति गर्दै जाँदा २५ वर्षमा योग्य नागरिक हुन्छ । २५ वर्ष राम्ररी काम गर्ने कुनै पनि व्यक्तिले समृृद्धि र सफलता हासिल गर्छ । तर, मुलुकको हकमा प्रजातन्त्रपछिका वर्षहरू पनि उस्तै गरी खेर गएका छन् । कहिल्यै पनि यहाँ पद्धति बस्न नदिने परिस्थिति रह्यो । सकेसम्म नेपाललाई अस्थिर बनाइरहने खेल भइरहे र त्यो खेलमा यहीं भित्रका मानिसको संलग्नता रह्यो । 

बल्लबल्ल सम्पन्न हुन लागेको स्थानीय तह निर्वाचनका प्रसंगमा यतिका विषय फेरि सम्झनामा आएका छन् । जे होस्, निर्वाचनप्रति कोही तयार नभएका अवस्थामा पनि मतदान गर्ने समय आइपुगेको छ । दलका नेतालाई नै यसमा विश्वास थिएन । 

नेपाल लड्खडाउँदै भए पनि आफैं हिँडिरहेको छ । स्थानीयलगायत तीनै तहका निर्वाचन सम्पन्न हुन सके भने अहिलेको संविधान टिकाउ हुनेछ । पहिलो चरणको निर्वाचन सम्पन्न हुने अवस्थामा आइसकेको हुनाले दोस्रो चरणलाई पनि यसैगरी टुंगोमा पुर्याउन प्रमुख दलहरू लाग्ने नै छन् । निर्वाचनमा जितहार हुन सक्छ तर यो पद्धति बसाउने बेला भएकाले पनि निर्वाचनलाई आवधिक रुपमा सम्पन्न गर्ने स्थिति हुनुपर्छ । 

जस्तोसुकै आदर्श लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्था र व्यक्ति भए पनि आवधिक निर्वाचन भएन भने त्यसप्रतिको विश्वास कम हुन्छ । लोकतन्त्र स्थापनापछि स्थानीय निकायलाई सक्रिय बनाउन सकेको भए अहिले देखिएका बेथितिमा धेरै हदसम्म रोक लाग्ने थियो । सर्वदलीय संयन्त्रका नाममा प्रमुख दलका कार्यकर्ताले भ्रष्टाचारमा संलग्न हुनुपर्ने थिएन । यसले सबैजसो दलका कार्यकर्तालाई बिगारेको छ । 

निर्वाचनबाट जनप्रतिनिधि आएपछि अहिलेको पद्धतिले सर्वसाधारणका निम्ति काम गर्न थाल्नेछ । त्यतिमात्र होइन, गाउँगाउँमा बस्ने व्यक्तिका निम्ति पनि अवसर र विकास पु¥याउने यही नै उत्तम उपाय हो । प्रजातान्त्रिक पद्धति स्थापनाका लागि लामो संघर्षको इतिहास भए पनि यो पद्धति चलाउने अनुभव भने कमजोर छ । स्थानीय तहको अभ्यास लोकतन्त्रलाई गाउँगाउँसम्म पुर्याउनका निम्ति पनि हो । लोकतन्त्रले क्रमशः लय पक्रिन थालेका यस घडीमा सबैलाई शुभकामना । 







यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

दमौलीमा खुल्यो जेसीबीको नयाँ आउटलेट

दमौलीमा खुल्यो जेसीबीको नयाँ आउटलेट

नेपालको लागि जेसीबी ब्रान्डका अर्थमुभिङ तथा निर्माण उपकरणको आधिकारिक विक्रेता एमएडब्लु अर्थमुभर्स प्रालिले तनहुँको दमौलीमा आफ्नो ‘अथराइज्ड रिटेल आउटलेट’ (एआरओ)...

अब सुजुकीको ‘एस–प्रेसो’ नेपालमा (भिडियो )

अब सुजुकीको ‘एस–प्रेसो’ नेपालमा (भिडियो )

नेपालका लागि सुजुकी ‘फोर–ह्विलर’ तथा सिजी होल्डिंग्सको अटोमोटिभ डिभिजन सीजी मोटोकर्पले नेपाली बजारमा बहुप्रतिक्षित मिनी एसयुभी ‘एस–प्रेसो’, ‘माई फस्र्ट एसयुभी’...

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

रोकिएन टिकटकको क्रेज - प्रयोगकर्ता झन् बढ्ने क्रममा

टिकटकको डाउनलोड संख्या १ अर्ब ५० करोड पुगेको छ! ...

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

“शिवम् कृति समारोह २०७६” सम्पन्न

शिवम् सिमेन्टस लि.ले “शिवम् कृति समारोह २०७६” भव्यरुपमा सम्पन्न गरेको छ । ...

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टद्धारा टिभीसी प्रतियोगिता सार्वजनिक

अर्घाखाँची सिमेन्टले आइतबार टेलिभिजनको लागि कमर्सियल (विज्ञापन) को अवधारणाको प्रतियोगिता सार्वजनिक गरेको छ । ...

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका ६ बेजोड फाइदा

कलरओएस सिक्सका साथमा रेनोटू एफ नेपालमा सार्वजनिक भएसंगै उपभोक्तामा यो ओएसको क्षमता र यसबाट कसरी सर्वाधिक फाइदा लिन सकिन्छ भन्ने...

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

घोराही सिमेन्ट उद्योग सम्मानित

नेपालभरका विभिन्न उद्योगमध्ये सबैभन्दा धेरै मूल्य अभिबृद्धिकर बुझाएबापत घोराही सिमेन्ट उद्योग लगातार दोस्रोपल्ट सम्मानित भएको छ । ...

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

ओरिजिनल विन्डोज र क्रयाक गरेको विन्डोज - फरक के ?

क्रयाक गरेको विन्डोज प्रयोग गर्नुको बेफाइदा के त ? ...

Ncell Footer Ad