फिल्म समीक्षा

अर्ग्यानिक खुराक ‘कालो पोथी’

शनिबार, ०४ असार २०७३, ०८ : ५१ दीपेन्द्र लामा

स्वीजरल्यान्ड, जर्मनी र फ्रान्सबाट दुई करोड रुपैयाँभन्दा बढी ‘नगद’ जितेदेखि नै फिल्म ‘कालो पोथी’को चर्चा सुरु भएको थियो । तीन करोड ८५ लाखको लागतमा बनेको यो फिल्मले इटालीमा भएको ७२ औं भेनिस फिल्म फेस्टिभलको ‘इन्टरनेसनल क्रिटिक्स विक’ सेक्सनमा उत्कृष्टता समेत हासिल गर्यो ।
त्यसपछि दर्जनौं देशका फिल्म महोत्सवहरुमा डुलेको ‘कालो पोथी’ नेपालमा भने गत जेठ २१ देखि चल्न थालेको हो । दसवर्षे माओवादी द्वन्द्वले मुगुका दुई बालकको मित्रतामा ल्याइदिएको फाटो नै फिल्मको मुख्य कथा हो । यसका निर्देशक मीनबहादुर भाम मुगुकै वासिन्दा हुन् ।

फिल्मको नामजस्तै कथा पनि सरल छ । कुनै ‘लार्जर द्यान लाइफ’ भैंm लाग्ने पात्र वा दृश्यहरु छैनन् । पात्रहरु पनि सामान्य छन् । तर सानो कथामै एउटा निश्चित कालखण्डको नेपाली समाज, राजनीति र इतिहासलाई फिल्मले उत्खनन गर्छ ।

आफ्नी दिदीको पेवाको रुपमा रहेको पोथी कुखुरा हराएपछि प्रकाश (खड्काराज नेपाली) हैरान हुन्छ । आफ्नो मालिकको छोरा तथा साथी किरण (शुक्रराज रोकाय)लाई साथमै लिएर उसले कुखुराको खोजलाई जारी राख्छ । त्यही यात्राको दौरान उनीहरुले सामना गर्ने घटनाहरुमा फिल्म अघि बढ्छ । प्रकाश दलित समुदायको हो भने किरण तथाकथित उच्च जातको । तर, किरणलाई प्रकाशको जातको पर्वाह हुँदैन ।
फिल्मको मुख्य भूमिकामा देखिएका खड्काराज र शुक्रराज मुगुकै स्थानीय बालक हुन् । उनीहरुले यसअघि अभिनय गरेका छैनन् । तर, फिल्ममा उनीहरुको अभिनय कुनै स्टारको भन्दा कम छैन । दुवैको भविष्य उज्ज्वल छ ।

फिल्मः कालो पोथ (पाँचमा चार तारा)
निर्देशकः मीनबहादुर भाम
निर्माताः अन्ना क्याच्को, छिरिङरितार शेर्पा, देवकी राई, क्याथरिन डुसार्ट, अनुप थापा
लेखकः मीनबहादुर र अविनाशविक्रम शाह
कलाकारः खड्काराज नेपाली, शुक्रराज रोकाय, प्रवीण खतिवडा, बेनिशा हमाल, प्रवीण खतिवडा, विपिन कार्की आदि।

फिल्मको अर्को सशक्त पक्ष भनेको साउन्ड डिजाइन हो । हरेक दृश्य सजीव लाग्नुमा साउन्डको समेत योगदान छ । प्रायः नेपाली फिल्ममा साउन्डको रचनात्मक तथा प्राविधिक पक्षमा मिहेनत गरिएको पाइँदैन ।

धेरैजसो नेपाली फिल्मले दुर्गम वा हिमाली क्षेत्रको लोकेसनलाई प्रयोग त गर्छ तर त्यहाँका समाज र जीवनशैलीलाई उठाएर ल्याउँदैन । तर, यो फिल्मले कर्णाली क्षेत्रको लोकेसन, पात्र, भाषा र संस्कृतिलाई टपक्क टिपेको छ । पात्रहरुले खस भाषा बोल्ने भएकाले फिल्ममा नेपाली भाषाको सबटाइटल प्रयोग गरिएको छ । खस भाषाले गर्दा पनि पात्रहरु विश्वासिला लाग्छन् ।

पछिल्ला नेपाली फिल्महरुमध्ये उत्कृष्ट पटकथा यही फिल्मको हो भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन । यसमा कुनै पनि दृश्य वा संवाद अनावश्यक रुपमा समावेश गरिएको छैन । निकै चुस्त यसको पटकथा निर्देशक मीनबहादुर र अविनाशविक्रम शाह मिलेर लेखेका हुन् । दुवैले फिल्म उद्योगका अरु पटकथा लेखकलाई स्वच्छ पटकथा लेखनको पाठ सिकाएका छन् ।

निर्देशक मीनबहादुर नाटक पृष्ठभूमिबाट आएकाले फिल्मको छायांकनमा उनले नाटककै संरचनालाई सापट लिएका छन् । अर्थात् नाटकमा जसरी दर्शकले सबै दृश्य ‘लङ सट’मा देख्छ, ‘कालो पोथी’का पनि धेरैजसो दृश्य ‘लङ सट’मा छन् । नाटकमा ‘सट ब्रेक’ हुँदैन । दर्शकले एउटै एंगलमा हेर्नुपर्ने हुन्छ । ‘कालो पोथी’मा पनि ‘सट ब्रेक’ छैन । अरु अधिकांश फिल्ममा जस्तो यसमा ‘सट’हरुलाई लङ, मिड, क्लोज, प्वाइन्ट अफ भ्यु, ओएस (ओभर दि सोल्जर)मा ब्रेक गरिएको छैन ।

एउटा सुदूर क्षेत्र (मुगु) र सुदूर समय (माओवादी द्वन्द्वकाल)को कथा भएकोले दर्शकलाई त्यो सुदूरपनको आभास दिलाउन निर्देशक मीनबहादुरले यस्तो शैलीमा फिल्मलाई प्रस्तुत गरिएको भान हुन्छ । फिल्म हेरुन्जेल दर्शकलाई आफ्नो बाल्यकालको झझल्को आइरहनुको एउटा कारण यो पनि हुनसक्छ ।
रारातालसहितको मुगु जिल्लाका ल्यान्डस्केपहरु निकै सुन्दर छन् । यसमा कुनै द्विविधा छैन । धेरै लेखकले ती क्षेत्रको यात्रा संस्मरणमा भरपूर तारिफ गरेका छन् । तर, ‘कालो पोथी’मा ती सुन्दर ल्यान्डस्केपहरुको उपस्थिति छैन । राराताललाई समेत आकर्षक फ्रेममा कैद गरेका छैनन् ।

धेरैलाई लाग्ला यो फिल्मका छायाँकार अजिज जाम्बाकिएभको कमजोरी हो । तर, त्यो सत्य होइन । बर्लिन फिल्म फेस्टिभलमा अवार्ड जितिसकेका जर्मन नागरिक अजिजले मीनबहादुरको निर्देशनमै नियतवश मुगुलाई सुन्दर देखाउन नखोजेका हुन् । मुगुको भूगोल होइन त्यहाँका मानिसहरुको कथालाई ‘कालो पोथी’ले टिपेको हो । मुगुबासीहरुको कथा पीडा र ‘कुरुपता’ले भरिएको छ । त्यसैले यो कथामा भौगोलिक सुन्दरताको कुनै जरुरी छैन ।

मुगुको द्वन्द्वकालीन कथा आपैंmमा संवेदनाले भरिभराउ छ । त्यसैले पनि होला निर्देशकले ‘कालो पोथी’का दृश्यलाई अझ इमोसनल बनाउन ‘सट ब्रेक’को सहारा लिएका छैनन् । कतिपय दृश्यमा पात्रको ‘क्लोज अप’ समावेश गर्दा अझ मार्मिक बन्न सक्थ्यो । तर, निर्देशक भामले त्यसो गरेको देखिँदैन । अत्यन्त स्वभाविक दृश्यहरुको निर्माण गरेका छन् । दर्शकलाई रुवाएको रुवायै गर्न सकिने दृश्यमा समेत उनले ‘इमोसनल ब्ल्याकमेल’ हुन दिएका छैनन् ।

जंगलको ‘क्रसफायर’मा किरणको भिनाजु र प्रकाशकी दिदी दुवैका लाश देखिन्छन् । तर, दुवै पात्रले दुवै लाश देख्दैनन् । दर्शकलाई मात्र देखाइएको छ । दुई बालक पात्रहरुले आफ्नो परिवारमाथि परेको बज्रपातप्रति बेखबर रहँदै यात्रालाई निरन्तरता दिन्छन् ।

फिल्ममा ‘लङ टेक’ अर्थात् लामा–लामा सटहरु हेर्न पाइन्छ । सामान्यतया डेब्यु निर्देशकले यस्तो शैली अपनाउँदैनन् । तर, मीनले हिम्मत देखाए ।

‘लङ टेक’मा कलाकारहरुलाई पनि अभिनय गर्न गाह्रो हुन्छ । ‘लङ टेक’ गीत रेकर्डिङमा प्रयोग हुने एनालग प्रविधिजस्तै हो । पाँच मिनेटको ‘लङ टेक’मा कुनै एक कलाकारले मात्र गल्ती गरे पनि फेरि सुरुदेखि सबै सट खिच्नुपर्ने हुन्छ ।

‘लङ टेक’ले फिल्मलाई कृत्रिम देखिनबाट जोगाएको छ । यसले गर्दा पात्रहरुका एक्सन–रियाक्सन एकदमै स्वभाविक देखिएको छ । पात्र र दृश्यमा छायाँकार र एडिटरको हस्तक्षेप छैन । वास्तवमा ‘लङ टेक’ले निर्देशकको क्षमतालाई छर्लंग पारिदिन्छ । सामान्य शैलीको खिचाइमा छायाँकार र एडिटरको पनि योगदान रहन्छ । छायाँकारले विभिन्न एंगल र कटिङमा खिच्छन् । पछि एडिटरले ती सटहरुलाई जोडेर थप अर्कै प्रभाव उत्पन्न गर्नसक्छन् । तर ‘लङ टेक’मा निर्देशकले सुटिङस्थलमा जे कैद ग¥यो हलमा पुग्दासम्म त्यो यथावत रहन्छ । त्यसैले निर्देशकका लागि ‘लङ टेक’ एउटा अग्निपरीक्षासरह नै हुन्छ । मीनबहादुर यो अग्निपरीक्षामा खरो उत्रिएका छन् ।

फिल्ममा ‘ब्याकग्राउन्ड म्युजिक’ पनि प्रयोग गरिएको छैन । दृश्यलाई पोस्ट प्रोडक्सनमा लगेर थप मार्मिक वा भावुक बनाउने चलाखी मीनले गरेका छैनन् । यथार्थ जीवनमा ‘ब्याकग्राउन्ड म्युजिक’ बज्दैन । ‘कालो पोथी’ यसकारण पनि निकै यथार्थ लाग्छ ।

‘लङ टेक’मा दृश्यहरुलाई प्रस्तुत गर्ने मीन भामको शैली रुसी फिल्ममेकर आन्द्रे तार्कोस्कीबाट प्रेरित देखिन्छन् । तार्कोस्कीले फिल्म निर्माणमा आफ्नो बेग्दै दृश्य भाषा नै स्थापित गरेर गए । तार्कोस्कीकै पहिलो फिल्म ‘इभान्स चाइल्डहुड’मा इभान पात्रले पनि अनौठा सपनाहरु देख्छन् । ‘कालो पोथी’को प्रकाश पात्रले देख्ने सपनाहरु कहीँकतै ‘इभान्स चाइल्डहुड’बाट प्रभावित लाग्छ ।

फिल्ममा इमोसनको उतारचढाव त्यति नाटकीय छैन । लगभग एउटा रेखामा सीमित छ । मुगुको जीवनशैलीसँग मेल खान्छ, ‘कालो पोथी’को स्थीर इमोसन । काठमाडौंको जस्तो उतारचढावपूर्ण छैन मुगुको जीवनशैली । त्यहाँ हिँड्ने बाटो, गाउँका अनुहारहरु, कुराकानी, खानपिन सबै सधैं लगभग उही रहन्छ । कुनै उतारचढाव नै छैन । ‘कालो पोथी’ले यो पनि महसुस गराउँछ ।

फिल्म सुन्दर विम्बहरुले भरिएको छ । सर्वप्रथम सेतो पोथीलाई कालो पोत्ने प्रसंग नै विम्बात्मक छ । बालबालिकाको स्वच्छ र सुन्दर जीवनमा उमेरसँगै समाजले कालो पोत्दै जान्छ । किरण दलित साथी प्रकाशको जुठो पनि खान्छ । तर, समाजले उसको सेतो व्यवहारलाई कालो रङमा बदलिछोड्छ ।
सेतो पोथीलाई शान्तिको प्रतीकका रुपमा पनि प्रस्तुत गरिएको छ । हराएको शान्ति खोज्न किरण र प्रकाशले निकै दुःख गर्छन्, उनीहरुले के–केसम्म गर्दैनन् ! अन्तिममा उनीहरु स्वयं कालो हिंसाको चपेटामा पर्छन् ।

पोथी खोज्ने क्रममा दुई बालक आफ्नो गाउँभन्दा उचाइमा रहेको गाउँतिर उक्लिन्छन् । उनीहरु उचाइमा पुग्छन् । जतिजति उचाइमा उक्लिन्छ, उनीहरुको जीवन उतिउति कष्टकर बन्दै जान्छ । र, माओवादी र राज्यबीचको द्वन्द्व पनि उत्कर्षमा पुग्छ । माओवादीविरुद्ध सरकारले सेना परिचालन गर्ने समाचार रेडियोमा बजाएर उक्त कुरा बुझाइएको छ । खुनले लत्पतिएको आफ्नो शरीर रारातालमा पखालेको दृश्य पनि विम्बात्मक छ ।

मीन भाम सफल निर्देशकमात्र होइन ‘फिल्म थ्यौरिस्ट’ हुने दिशामा उन्मुख छन् । फिल्मलाई सैद्धान्तिक पक्षमा मजबुत बनाउनसक्ने फिल्मकर्मीको नेपालमा अभाव छ । मीनले त्यो अभावलाई पूर्ति गर्नसक्छन् । एउटा अग्र्यानिक खुराक भएकोले फिल्म ‘कालो पोथी’लाई राज्यले प्रोत्साहित गर्नुपर्छ ।

 








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

नेपाली उपभोक्तामा युरोपेली ब्रान्डको प्रभाव (अन्तर्वार्ता)

नेपाली उपभोक्तामा युरोपेली ब्रान्डको प्रभाव (अन्तर्वार्ता)

लामो समयदेखि कपडा व्यवसायमा संलग्न रुपेश पाण्डेले पछिल्लो समय ब्रान्डेड कपडा ल्याएर बिक्री गर्दै आएका छन् । ...

भन्सार छलीको चिनी नियन्त्रणमा

भन्सार छलीको चिनी नियन्त्रणमा

भारतबाट भन्सार छली चोरी पैठारी गरी नेपाल ल्याएको करिब डेढ लाखको चिनी प्रहरीले बरामद गरेको छ । ...

दुई नयाँ बिमालेख जारी गर्दै राष्ट्रिय बिमा कम्पनी

दुई नयाँ बिमालेख जारी गर्दै राष्ट्रिय बिमा कम्पनी

राष्ट्रिय बिमा कम्पनीले थप नयाँ दुई बिमालेख बजारमा ल्याउने भएको छ । ...

महालक्ष्मी विकास बैंकको १८ प्रतिशत लाभांश

महालक्ष्मी विकास बैंकको १८ प्रतिशत लाभांश

महालक्ष्मी विकास बैंकले लगानीकर्तालाई १७.८९ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने भएको छ । ...

ललितपुर फाइनान्सको कामु सिइओमा खड्का

ललितपुर फाइनान्सको कामु सिइओमा खड्का

ललितपुर फाइनान्सको कायम मुकायम प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) मा चन्द्रशेखर खड्का नियुक्त भएका छन् । ...

ओपो रेनोटू एफ आश्विन २९ गते नेपालमा सार्वजनिक गरिने

ओपो रेनोटू एफ आश्विन २९ गते नेपालमा सार्वजनिक गरिने

ओपोले आफ्नो रेनो सिरिज अन्तर्गतको रेनोटू एफ नेपाली बजारमा सार्वजनिक गर्ने मिति घोषणा गरेको छ। ...

माइक्रोसफ्टको अभिनव फोल्डिंग स्मार्टफोन

माइक्रोसफ्टको अभिनव फोल्डिंग स्मार्टफोन

माइक्रोसफ्ट सरफेस डुवो र माइक्रोसफ्ट सरफेस नियो सार्वजनिक गरेर प्रविधिको जगतलाई आश्चर्य चकित पारेको छ ...

एप्पलले सोचेभन्दा धेरै आइफोन ११ को माग

एप्पलले सोचेभन्दा धेरै आइफोन ११ को माग

एप्पलको नयाँ आइफोन - आइफोन ११ को माग निकै उच्च रहेको छ ! ...

Ncell Footer Ad