महिला–पुरुष किन सोच्छन् भिन्न ?

आइतबार, १० बैशाख २०७४, १६ : ११ नागरिक | Kathmandu

डा. कपिलदेव उपाध्याय

नेपाली समाजमा श्रीमतीको मृत्युपछि धेरै पुरुषले अर्को विवाह गरेको पाइन्छ । छोराछोरी हुर्किसकेका एवं आ–आफ्नो पेशामा स्थापित भइसकेका र उमेर पनि ५० को हाराहारीमा पुगेका पुरुषले पनि श्रीमतीको मृत्युपछि विवाह गरेका थुप्रै उदाहरण छन् । तर, श्रीमान्को मृत्युपछि अर्को विवाह गर्ने महिला भने थोरै भेटिन्छन् । बच्चा जन्मिएपछि श्रीमान्को मृत्यु भएका कमै महिलाले अर्को विवाह गरेका हुन्छन् । श्रीमान्को मृत्युपछि अर्को विवाह गर्नुलाई हाम्रो समाजले निरुत्साहित गर्ने र यस्ता महिलासँग बिहे गर्न सजिलै कोही पनि तयार नहुने भएकाले पनि उमेर छँदै श्रीमान्को मृत्यु भएका महिला पनि दोस्रो विवाह नगरी बसेका हुन्छन् ।

 महिलाको सम्झने शक्ति, भावनात्मक समझ राम्रो हुन्छ भने सञ्चार गर्नमा पनि उनीहरू कुशल हुन्छन् । महिलामा पुरुषभन्दा बढी बोल्न सक्ने क्षमता यसैकारण भएको हो ।


तीन वर्षअघि प्रेम विवाह गरेकी २१ वर्षीया सुमी शर्माको काखमा दुई वर्षको छोरा छ । आफूलाई माया गर्ने श्रीमान् एक वर्षअघि क्यान्सरका कारण बितेपछि उनका घरपरिवारले सुमीलाई साथ दिएको छैन । माइतीको आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाले उनले त्यहाँबाट पनि साथ पाएकी छैनन् । श्रीमान्को मृत्युपछि मानसिक समस्या भोगिरहेकी उनलाई उपचारका लागि अस्पताल ल्याइएको थियो । काउन्सिलिङका क्रममा सुमीले श्रीमान्को मृत्युपछि चारपाँच महिना उनकै सम्झनामा बिताएको बताइन् । मनमा आत्महत्या गर्ने सोच आउँदा छोराको अनुहार हेरेर टारेको बताइन् । उपचारका क्रममा उनलाई डिप्रेसन भएको पत्ता लाग्यो । एक महिना औषधि सेवन गरेपछि केही सुधार देखियो । काउन्सिलिङका क्रममा श्रीमान्को ठाउँमा तपाईंको मृत्यु भएको भए परिस्थिति के हुन्थ्यो होला ? भनेर जिज्ञासा राख्दा उनले ‘मलाई असाध्यै माया गर्ने श्रीमान्ले अर्को विवाह गर्नु हुँदैनथ्यो र त्यसैले मैले पनि अर्को विवाह गर्दिनँ’ भनिन् ।
श्रीमतीको मृत्युपछि धेरै पुरुषले बिहे गरेर सामान्य जीवन बिताएको हामी सबैले देखेका छौँ । तर, सुमीजस्ता महिला भने समाजमा थुप्रै भेटिन्छन् । उस्तै परिस्थितिमा पुरुष र महिलाले लिने निर्णय फरक हुनुको पछाडिका कारणमा जैविक तथा भावनात्मक रूपमा महिला र पुरुषबीचको भिन्नता नै हो ।
महिला र पुरुष दुवै बराबर हुन् र उनीहरूको अधिकार पनि बराबर हुनुपर्छ । महिलामाथि भेदभाव गर्नु हुँदैन । तर, प्रकृतिले महिला र पुरुषलाई केही भिन्न बनाएको छ । यसका वैज्ञानिक आधार पनि छन् । एन मोयर र डेभिड जेसेलले ‘ब्रेन सेक्सः द रियल डिफरेन्स बिट्विन मेन एन्ड विमिन’ नामक पुस्तकमा महिलाहरूले पुरुषको तुलनामा धेरै राम्रोसँग हेर्न, सुन्न र फिल गर्न सक्ने लेखेका छन् । महिला कुनै पनि कुरालाई राम्रोसँग ग्रहण गर्ने र प्रतिक्रिया दिने मामिलामा पनि अगाडि नै हुने सो पुस्तकमा उल्लेख छ । यौन सम्बन्धका बारेमा पुस्तकमा ‘महिलाका लागि सेक्स भनेको निकटता र मायाको उपज हो’ भनी लेखिएको छ ।  
महिलाहरूमा भावनात्मक सम्बन्ध बलियो होस् र खुलेर एकापसमा कुरा गरौँ भन्ने चाहना बढी हुन्छ । श्रीमान्ले आफ्नो प्रेम बोलेर प्रकट गरून् भन्ने पनि चाहन्छन् । श्रीमान् भने आर्थिक रूपले सक्षम हुने र यौन सम्बन्ध राम्रो होस् भन्ने चाहन्छन् । सफल वैवाहिक जीवन बिताउनका लागि महिलाको बानी बुझ्ने, कुरा सुनिदिने, प्रेम प्रकट गर्ने र समय दिने गर्नुपर्छ ।
चिकित्सक लुआना ब्रिजेन्दिनले महिला र पुरुषमा किन धेरै भिन्नता हुन्छ ? डिप्रेसनजस्ता रोग महिलालाई किन बढी हुन्छ ? महिलाहरू सँगै बसेर कुराकानी गर्न किन मन पराउँछन् ? आदि जिज्ञासालाई समेटेर एउटा पुस्तक लेखेकी छिन्, ‘दी फिमेल ब्रेन’ । पुरुष र महिलाको मस्तिष्क उस्तै हुन् भने फरक के कारणले हुने रहेछ भनेर अध्ययन गरेर लेखिएको र सन् २००६ मा प्रकाशित यो पुस्तक ‘बेस्ट सेलर’ भएको थियो ।

महिला पुरुषको तुलनामा राम्रोसँग हेर्न, सुन्न र महसुस गर्न सक्छन् । कुनै पनि कुरालाई राम्रोसँग ग्रहण गर्ने र प्रतिक्रिया दिने मामिलामा पनि महिला अगाडि नै हुन्छन् ।


‘दी फिमेल ब्रेन’ का अनुसार पुरुषको मस्तिष्कभन्दा महिलाको मस्तिष्क करिब नौ प्रतिशत सानो हुन्छ । यसैकारण पुरुषको भन्दा महिलाको क्षमता नै कम हुन्छ भन्ने धारणा वैज्ञानिकहरूले अनुमान गरेका थिए । पछि थप अध्ययन गर्दा मस्तिष्कमा हुने नर्भ सेल र न्युरोन महिला र पुरुष दुवैमा बराबर नै हुने रहेछ भन्ने पत्ता लाग्यो । त्यसैले महिला र पुरुषमा बच्चा पाउने क्षमताबाहेक अन्य क्षमता बराबर नै हुन्छन् भन्ने प्रमाणित भयो । ‘दी फिमेल ब्रेन’ पुस्तकका अनुसार पुरुषको भन्दा महिलाको मस्तिष्क केही कुरामा फरक भएकाले भावना, माया, डर आदिमा फरक देखिएको हो ।  
मस्तिष्कमा प्रत्येक कामका लागि छुट्टाछुट्टै केन्द्र र क्षेत्र हुन्छन् । बोल्ने, बोलेको बुझ्ने, सुन्ने, गन्ध लिने, रिसाउने, डराउने, विचार गर्ने, हातखुट्टा चलाउने आदि । पुरुष र महिलामा ती केन्द्र मस्तिष्कको त्यही भागमा भए पनि साइजमा भने केही फरक हुन्छन् अर्थात् नर्भ सेलहरूको संख्या केही फरक हुन्छ । महिलामा बोल्ने, सुन्ने र सम्झना राख्ने केन्द्र पुरुषमा भन्दा केही ठूला हुन्छन् । त्यसैले महिलाहरूको सम्झने शक्ति, भावनात्मक समझ राम्रो हुन्छ भने सञ्चार गर्नमा पनि महिलाहरू कुशल हुन्छन् । महिलामा पुरुषभन्दा बढी बोल्न सक्ने क्षमता यसैकारण भएको हो ।
रिसाउने र आक्रामक व्यवहार गर्ने केन्द्र पुरुषमा केही ठूलो हुन्छ । पुरुषमा कुनै पनि कुरालाई विश्लेषण गर्ने र त्यसको कारणसमेत दिनसक्ने क्षमता महिलाको भन्दा बढी हुन्छ । पुरुषमा ‘सेक्सुअल सेन्टर’ पनि महिलाभन्दा ठूलो हुन्छ । त्यसैले पुरुष यौनसम्बन्धी कुरा छिनछिनमा सोच्ने गर्छन् । महिलाहरू भने दिनको एक पटकमात्र यौनसम्बन्धी कुरा सोच्ने गर्छन् । मस्तिष्कका विभिन्न केन्द्रमा थोरै मात्र फरक हुँदा पनि व्यवहारमा भने धेरै फरक हुन्छ, महिला र पुरुषमा ।

पुरुष यौनसम्बन्धी कुरा छिनछिनमा सोच्ने गर्छन् भने महिला दिनको एक पटक मात्र सोच्ने गर्छन् ।


किशोरीहरू सकभर मिल्ने साथी बनाउने र लामो समयसम्म कुराकानी गर्ने गर्छन् । किशोरहरूमा भने टेस्टोस्टेरोन हार्मोनले उनीहरूको व्यवहार नै छुट्टै खालको हुने गर्छ । ‘कि लड, कि भाग’ जस्ता प्रतिक्रिया पुरुषमै बढी हुन्छ । तर, महिलाहरू भने कसरी आफ्नो समूह बनाएर बालबच्चासहित आफू पनि सुरक्षित हुने सोच राख्छन् । महिला जब आमा बन्छिन्, मस्तिष्कमा थप परिवर्तन हुन्छ । आफ्नो बच्चासँगको प्रेम र विशेष सम्बन्धका कारण बच्चालाई माया गर्ने, स्याहारसुसार गर्ने आदि काम गर्दागर्दै यौन सम्बन्ध राख्ने चाहना या त घट्छ वा हराउँछ ।
(डा. उपाध्याय वरिष्ठ मनोचिकित्सक हुन् ।)

 

 

 







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोनमा क्यामरा नै अहिलेको लागि स्मार्टफोनको सबैभन्दा महत्व फिचर मध्ये एक बन्न पुगेको छ ...

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

किङ्स लाउन्जले पोखरामा पहिलो शाखा सञ्चालनमा ल्याएको छ । स्थापनाको पहिलो वर्ष पुरा गरेको उपलक्ष्यमा पोखराको लेकसाईडमा पारिवारिक वाताबरणमा आधुनिक...

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

महिन्द्रा एण्ड महिन्द्राको प्रमुख आधिकारिक बिक्रेता अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा पुर्व मिस नेपाल सृंखला खतिवडा नियुक्त भएकी छिन | ...

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

तीन वर्षयता संचालित गोयन्का ग्रुपले बजारमा ल्याएका प्रोडक्टहरु उपभोक्ताले अत्याधिक रुचाउँदै आइरहेका छन् । स्थापनाकाल देखि नै गुणस्तरयुक्त प्रोडक्ट बिक्रि...

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’  योजना

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’ योजना

एनसेलका ग्राहकले अब भारत भ्रमणमा रहदा बिना कुनै झन्झट अझ सुलभ दरमा डेटा रोमिङ्ग सेवाको मजा लिन सक्नेछन् । ग्राहकले...

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? -  भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? - भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

भ्याक्युम क्लिनर किन्दा के के हेरेर किन्ने ? कस्तो किन्ने ? ...

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता ...

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

अब कोरियन प्रबिधिको भुकम्प प्रतिरोधी सस्तो घर, ६० बर्ष टिकाउ

फेब्रिकेटेड भवन निर्माण सम्बन्धि सामान उत्पादन गर्ने कम्पनीले यसै उत्पादन शुरु गरेको हो ...