श्रम सम्झौता गर्न सरकार उदासीन

आइतबार, १० बैशाख २०७४, ११ : १२ रुद्र खड्का

काठमाडौं- श्रम स्वीकृति लिएर जाने कामदारको संख्या करिब १० लाख पुगेपछि नेपालले मलेसियासँग श्रम सम्झौताको प्रक्रिया बल्ल सुरु गरेको छ। ६ लाख नेपाली पुगिसकेको साउदी अरबसँगको अवस्था पनि उस्तै हो।

ठूलो संख्यामा कामदार जाँदासमेत प्राथमिकतामा राख्न नसकेको भन्दै सञ्चार माध्यम, कामदार र अधिकारवादीहरूले निरन्तर आवाज उठाउँदै आएपछि सरकार बल्ल ती देशसँग श्रम सम्झौता गर्ने तयारीमा रहेको हो।

साउदी र मलेसियन अधिकारीसँग श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयका अधिकारीले श्रम सम्झौतका लागि छलफल थाले पनि ती प्रयासले कहिले मूर्त रुप पाउँछन् भन्नेमा अन्योलता भने कायमै छ।

कामदारलाई वैदेशिक रोजगारीमा पठाउनु अघि नै श्रम सम्झौता गर्नुपर्ने सामान्य सिद्धान्तलाई बेवास्ता गर्दै संसारका विभिन्न मुलुकमा कामदार पठाउँदा त्यसको मार बर्सेनि नेपाली कामदारले बेहोर्दै आएका छन्।

वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्डका कार्यकारी निर्देशक रघुराज काफ्ले भन्छन्, ‘अहिलेसम्म श्रम सम्झौता हुन नसक्नुको कारण सरकारले समयमै निर्णय गर्न नसक्नाले हो।' श्रम सम्झौता गर्नुपर्ने मागलाई सरकारले सधैं बेवास्ता गर्ने गरेको छ।

वैदेशिक रोजगार विभागले हाल विश्वका एक सय सात देशमा श्रम स्वीकृति दिएर कामदार पठाउने गरे पनि ६ मुलुकसँग मात्र श्रम सम्झौता गरेको छ। हालसम्म नेपालले श्रम सम्झौता गरेका देशहरूमा बहराइन, कतार, संयुक्त अरब इमिरेट्स, जापान, दक्षिण कोरिया र इजरायल हुन्। नेपालबाट सबभन्दा धेरै कामदार जाने मलेसिया, साउदी अरबजस्ता देशसँग श्रम सम्झौता हुन नसक्दा ती  मुलुकमा पुग्ने कामदार दोस्रो दर्जाको नागरिकको रूपमा काम गर्न बाध्य छन्।

श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयका उपसचिव शिवराम पोखरल श्रम सम्झौता नहुँदा कामदारले भोग्नु परेको पीडा थाहा पाएर नै सरकारले साउदी, मलेसियासँग श्रम सम्झौता गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको बताउँछन्। ‘हाल श्रम सम्झौता गर्ने प्रक्रियामा रहेका मुलुकबाहेक कामका लागि नेपाली पुग्ने अन्य मुलुकमा पनि श्रम सम्झौता गर्न आवश्यक छ,'  उनले भने, ‘बिस्तारै नेपालीहरू जाने सबै देशसँग श्रम सम्झौता हुन्छ।'

विश्व श्रम बजारमा नेपाली कामदार रुचाइएको उल्लेख गर्दै उनले अबका दिन वैदेशिक रोजगारीलाई व्यवस्थित गर्न श्रम सम्झौता अपरिहार्य भइसकेको बताए। श्रम विज्ञहरूका अनुसार रोजगारदाता मुलुकसँग श्रम सम्झौता हुन नसक्दा नेपालले ठूलो आम्दानी गुमाएको मात्र नभई कामदार मानसिक र शारीरिक शोषणमा समेत पर्ने गरेका छन्। श्रम सम्झौता नभएका कारण कामदारको गन्तव्य मुलुकमा कानुनी हैसियत र अधिकार बलियो नहुने कानुन व्यवसायी बताउँछन्।

श्रम तथा रोजगार विभाग काठमाडौं कार्यालयका  पूर्व प्रमुख तथा श्रम विज्ञ मधुविलास पण्डित अबको वैदेशिक रोजगारी गुणस्तरीय नभए नेपालले जति संख्यामा युवायुवती विदेश पठाए पनि खासै उपलब्धि नहुने बताउँछन्। ‘अबको वैदेशिक रोजगारीमा धेरै संख्यामा जनशक्ति पठाउनु मात्र नभई धेरै कमाइ गर्न कामदार पठाउने र प्राप्त गर्ने मुलुकबीच कानुनी सम्झौता बलियो तरिकाले गर्नुपर्छ।

बोर्डका कार्यकारी निर्देशक काफ्ले नेपालले गन्तव्य मुलुकसँग श्रम सम्झौता गर्न सकेको भए कानुनी रूपमा कामदार बलिया हुने बताउँछन् । कुन मुलुकसँग श्रम सम्झौता गर्ने र कुन मुलुकसँग श्रम सम्झौता नगर्ने भन्नेबारे निर्णय गर्ने जिम्मा मन्त्रिपरिषद्को हुने श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयमा कार्यरत कर्मचारीहरू बताउँछन्। श्रम सम्झौता नगरिकन कामदार वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा सम्बन्धित देशले कामदारलाई एउटा काम भनेर बोलाउने तर अर्को काममा लगाउने घटना बढे पनि न्याय खोज्न गाह्रो हुने गरेको पीडितको भनाइ छ। 

काम गर्दागर्दै कामदार बिरामी या अंगभंग भए तथा मृत्यु हुँदासमेत समयमै शव फिर्ता नगरिएका घटना दोहोरिरहेको पीडितहरूको भनाइ छ। श्रम सम्झौता नगरेकै कारण कामदारले राम्रो पारिश्रमिक र राम्रो काम पाउन नसकेको व्यापक गुनासो छ। वैदेशिक रोजगार व्यवसायी संघका महासचिव रोहन गुरुङ श्रम सम्झौताबिना कामदार पठाउनु पर्ने व्यवसायीको बाध्यता भएको बताउँछन्। ‘कामदार जाने मुलुकमा सरकारले श्रम सम्झौता गर्नुपर्छ भनेर हामीले पटक पटक आवाज उठाइरहेका छौं,' गुरुङले भने, ‘तैपनि सरकार नसुनेझैं गर्छ।'  वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार हालसम्म श्रम स्वीकृति लिएर विदेश गएका करिब ४४ लाखमध्ये ७ लाख जति मात्रै श्रम सम्झौता भएका मुलुकमा काम गरिरहेका छन्।

साउदीले विदेशी कामदार कटौती गर्ने

नेपाली कामदारको प्रमुख गन्तव्यमध्ये एक साउदी अरेबियाले विदेशी कामदारको संख्या कटौती गर्ने भएको छ। सपिङ मलजस्ता ‘इन्डोर'का काममा स्वदेशीलाई प्राथमिकता दिने र विदेशी कामदारलाई घटाउँदै लगिने त्यहाँका श्रममन्त्री खालेद अब बल खैदले अब अरबिया न्युज च्यानलसँगको अन्तर्वार्तामा बताएका हुन्।

साउदीको दीर्घकालीन विकासका लागि कच्चा तेलमा निर्भर अर्थतन्त्रलाई अन्य क्षेत्रमा विकास गर्न उक्त निर्णय गरिएको उनले जानकारी दिएका छन्। यद्यपि नयाँ क्षेत्रको बारेमा भने केही खुलाइएको छैन। साउदीको उक्त निर्णयले दक्षिण एसियाली क्षेत्रका कामदार सर्वाधिक प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ। कामदार कटौतीका लागि रोजगारदाता कम्पनीलाई केही समय दिइएको खैदको भनाइ छ।

हालसम्म श्रम स्वीकृति लिएर साउदीमा करिब सात लाख नेपाली गएका छन्। जुन संख्या मलेसियापछिको सर्वाधिक बढी हो। मलेसिया नेपाली कामदार रोजगारीका लागि पुगेको  भारतपछिको दोस्रो मुलुक हो।

डेढ वर्ष काम गरेर रित्तो हात'

जमुना तामाङ (नाम परिवर्तन)

वैदेशिक रोजगार पीडित

मकवानपुर

वैदेशिक रोजगारीमा जाने मेरो खासै चासो होइन। साउदी जानु अघिसम्म सकभर स्वदेशमै केही काम गरौं जस्तो पनि लागेको थियो। त्यसैले चिनेजानेका आफन्त र साथीभाइलाई काम खोजी दिन आग्रह गरेँ। तर, जति गर्दा पनि काम पाउन सकिएन। सबैले अध्ययन नभएको हुँदा काम पाउन गाह्रो भयो भन्थे। जम्मा ८ कक्षासम्म पढेकाले पनि भनेजस्तो सहजै काम पाउन गाह्रो भयो होला। घरमा आम्दानीको स्रोत केही थिएन। आमाबुबा बूढो भइसक्नु भएको थियो। दुवै जनाले ६५ वर्ष पार गरिसकेकाले उहाँहरूसँग आशा गर्नु बेकार जस्तै भइसकेको थियो। दुईजना दाइ छुट्टिएर बस्न थालेको लामो भएकाले उहाँहरूलाई हाम्रो अवस्थाबारे त्यत्ति चासो थिएन।

एकातिर आफ्नो खर्च त अर्कोतर्फ बुवाआमालाई औषधिमुलोसम्म गर्ने रकम जोहो गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लागिरहन्थ्यो।

त्यस्तैमा एक दिन सोल्टी नाता पर्ने एकजनाले साउदी जाने हो भने बिनालगानी जान सकिने जानकारी दिए। मैले पनि त्यस्तै लगानीबिनाको कुनै न कुनै काम गर्न खोजिरहेकी थिएँ। उनले कसरी साउदी पठाउने हुन् सोध्दै नसोधी मन्जुरी जनाएँ। त्यसपछि उनले पर्सिपल्ट मलाई जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा लिएर राहदानी बनाइदिए। अनि राहदानी बनाएको करिब २० दिनजतिमा उनले नै मलाई रक्सौल हुँदै भारत लिएर गए। उनले भारत किन लिएर गए भन्नेबारेमा त्यतिखेर थाहा नभए पनि अहिले बल्ल बुझ्दैछु, वैधानिक तरिकाले नेपाली महिला साउदी जान पाउँदारहेनछन्।

भारतको दिल्ली नजिकको एउटा होटलमा एक हप्ताजति राखेपछि अन्य ठाउँमा पनि पाँचजना महिला आए। अनि, मसहित ६ जना २०७० साल चैतमा एउटै जहाजमा साउदी गयौं। साउदी पुगेपछि ती महिला कहाँ गए मलाई अहिलेसम्म थाहा छैन। मलाई भने एउटा अधबैंसेको घरमा राखियो। केही दिनसम्म बसाइ ठीकै थियो। भाषाको समस्या भए पनि सम्झाइबुझाइ गरेर घर पुछ्ने, सफा गर्ने कपडा धुने, भाँडा माझ्ने जस्ता काममा लगाउँथे।

विस्तारै समय बित्दै जाँदा मालिकको घरमा आउने विभिन्न व्यक्तिले दुर्व्यवहार गर्न खोजे। इन्कार गर्दा उल्टै मालिक नै रिसाउन थाल्यो। यो क्रम निरन्तर जस्तै रह्यो। करिब डेढ वर्षसम्म जसोतसो पीडा सहे पनि अब सहन सक्ने अवस्था रहेन। त्यसैले मैले म अब घर फर्कन्छु भन्दै पारिश्रमिक मागेँ।

तर, मालिकले त पहिले नै सबै रकम दिएको र त्यसबापतको काम भुक्तानी गर्न अझै ६ महिना बाँकी रहेको बतायो। उसको त्यो जवाफ सुनेपछि मेरा आँखा, कान पूरै बन्द भए। कुन बेला हो त्यो घर छाडेर भागेछु। अनि भाग्ने क्रममा त्यहाँ काम गरिरहेका नेपालीले देखेछन्। पछि उनीहरूकै सहयोगले नेपाल फर्केकी हुँ।

अहिले मेरो चाहना मलाई साउदी पठाउने व्यक्तिलाई कारबाही गराउनु हो। तर, त्यो व्यक्ति आजकाल गाउँमा बस्दो रहेनछ। कसैले त्यो व्यक्ति काठमाडौं बस्छ भन्छन्। कसैले भारत पस्यो भन्छन्। म कुनै पनि दिन त्यो व्यक्ति भेटियो भने त्यसलाई कारबाही गराएरै छाड्ने छु। श्रम सम्झौता भएको भए आज सायद मैले यस्तो दुःख पाउँदैन्थे कि?





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

इन्स्टाग्रामले अब फोटोमा आएको लाइक संख्यालाई लुकाउने

यस फिचर हालका लागि ७ वटा देशमा लागू गरिएको छ ! ...

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

“एन्ड्रोइडको विकल्प होइन होङमेङ्ग” - हुवावे

एन्ड्रोइडको विकल्प मानिएको होङमेङ्ग स्मार्टफोनको लागि बनेको अपरेटिंग सिस्टम नै होइन ! ...

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन अब अनलाईनबाटै

नेपाल चेम्बर अफ कमर्शले जारी गर्ने उत्पत्तिको प्रमाणपत्र (सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन ) अब अनलाईन प्रणालीबाटै जारी हुने भएको छ ।

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर बजारमा

नेपालका लागि साटो कर्पोरेसन जापानको अधिकृत बिक्रेता बार कोड नेपाल इंकले सिएल फोर एनएक्स सिरिजको इन्डस्ट्रियल थर्मल प्रिन्टर नेपाली बजारमा...

अजोडको सभा सम्पन्न

अजोडको सभा सम्पन्न

निर्जीवन बिमा कम्पनी अजोड इन्स्योरेन्सको प्रथम वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको छ । ...

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता

सांग्रिला डेभलपमेन्ट बैंक र उपाय सर्भिसेजबीच व्यावसायिक परामर्श सेवासम्बन्धी सम्झौता भएको छ । ...

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसिसी बैंकको सहयोग

एनसीसी बैंकले भक्तपुरस्थित सानोठिमी प्राविधिक शिक्षालयलाई ५ लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोग गरेको छ । ...

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

काठमाडौं मेरिएट होटल सञ्चालन

मेरिएट होटलको फ्ल्यागसिप ब्रान्डको डेब्युसँगै राजधानीमा ‘काठमाडौं मेरिएट होटल’ सञ्चालनमा आएको छ । ...

Ncell Footer Ad