विप्रेषणको दमः भविष्य कि भ्रम ?

बुधबार, २३ चैत २०७३, ११ : ३८ डा अतीन्द्र दाहाल

समुन्नत राष्ट्र निर्माणमा सघन योगदान गर्नुपर्नेे नागरिक धमाधम विदेशिँदैछन् । पुरुष वा नारी, सहर वा गाउँका विभिन्न नाम, दाम र काममा देश छाड्दैछन् । सन १८१४ मा नेपाल–अंग्रेज युद्घले वैदेशिक रोजगारीको प्रचलन बसायो । पछि पूर्वी भारतका विभिन्न चिया बगानमा काम गर्न अनि लाहुरे बन्न जाने परम्परा बस्यो । अहिले लभगभ ४० लाख युवा वैदेशिक रोजगारीमा विभिन्न देशमा छन् । प्रतिवर्ष झण्डै ५ लाखले वैदेशिक यात्रा अनुमति लिन्छन् । यसबाहेक भारत जाने, व्यक्तिगत वा अवैधानिक माध्यमबाट जाने र विद्यार्थीका रूपमा जाने पनि छन् । विदेशिनेहरूको उच्च निराशा अनि एउटै स्वर हुन्छ– देशमा बसेर केही भएन, यसो सुन्दर भविष्यको आशामा दुई चार वर्ष मेहनत गर्नैप¥यो ।

वैदेशिक रोजगारीले अर्थतन्त्र अलिकति थेगिएला तर वैशाखी दह्रो भएर दौड जितिँदैन, दौड जित्न दौडनेको खुट्टा नै दह्रो हुनुपर्छ ।

यस्तो अवस्थाले प्रत्येक मानवलाई एउटा शास्वत सत्य बुझाउँछ कि देशको आर्थिक समुन्नति तत्काल केही कसरतबाट पनि सम्भव देखिँदैन । यो एकदमै धराशायी, जर्जर, रुग्ण अनि आदि र अन्त्यको दोसाँधमा छ । सत्य पनि यही हो कि देशमा केही भएन भनेर विदेशिने ती निराश मानिसको कमाइबाटै देशको सास बचेको छ । अर्थशास्त्रीहरू हामीलाई विप्रेषणमा धानिएको मुलुक भन्छन् । विश्व बैंकको प्रतिवेदन ‘लार्ज स्केल माइग्रयान्ट्स एन्ड रेमिट्यान्स इन नेपाल’ले भन्छ– संसारभर लगभग २३२ मिलियन वैदेशिक कामदार रहेकामा नेपालका झण्डै २० प्रतिशत छन् । ताजकिस्तान र गणतन्त्र किर्गिजपछि नेपाल विप्रेषणमा आधरित तेस्रो ठूलो देश हो । १० खर्बको बजेटमा ६ खर्बभन्दा बढी रेमिट्यान्सको भूमिका छ । तर हामी यसलाई ठूलो उपलव्धि जस्तै व्याख्या गर्दैछौँ ।

अतिरञ्जित आकर्षण

देशको मुहार फेर्दै आर्थिक विकासलाई सुनिश्चित गर्नुपर्ने नेताहरू बिनासोच र चिन्तन निर्लज्ज यी दृश्य हेरिरहन्छन् । मौकामा आफूचाहिँ बनिहालौँ भन्नेमात्र सोच्छन् । पछिल्लो समय सम्पूर्ण विश्वको ध्यानार्कषण गराउँदै जपान, सिंगापुर, थाइल्यान्ड, साउदी अरेबिया, कुवेत, कतार, हङकङ, ताइवान, भियतनामलगायत देशले उच्च प्रगति गरे । दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्घिदर कायम गरे । विश्वभर उनीहरुलाई ‘टाइगर इकोनोमी’ भनिन्छ । उनीहरू आर्थिक प्रगतिलाई पहिलो प्राथमिकता दिन्छन् । तर हाम्रो राजनीति केवल शक्ति प्राप्तिको अनुत्पादक खेल बन्दा देशमा कुनै सम्भावना नदेखेपछि नागरिकको ठूलो सख्या विक्षिप्त र भावविह्वल हँुदै विदेशिन बाध्य छन् ।
वैदेशिक रोजगारका पक्षमा वकालत गर्नेहरू वैचारिक दरिद्रता र नग्नता देखाउँछन् । उनीहरू भन्छन्– ‘विदेश रोजगारीको औपचारिक र आकर्षक गन्तव्य हो, यसले जनताको आर्थिक स्थिति मजबुत बनाउँछ ।’ आजसम्म संसारमा विप्रेषणका आधारमा देश विकसित भएका कुनै उदाहरण छैन । बरु यसले देशलाई अन्धकारतिर लैजान्छ ।

अन्धकारउन्मुख यात्रा
बौद्घिक र मानसिक हिसावले सन्तुलित एवं सुदृढ मानिस समुन्नत देश पलायन हँुदैछन् । शारीरिकरूपमा तन्दुरुस्त र देशका लागि अथक परिश्रम अनि पसिना बगाउन सक्ने मानिस खाडी तथा अन्य मुलुक पुग्दैछन् । हाम्रा ऊर्वर शक्ति अरुको देश समुन्नत र समृद्घ बनाउन अहोरात्र विवेक, पसिना अनि श्रम खर्चंदैछन् । अरुलाइ फुलाउने, फक्राउने, फलाउने काममा लाग्दैछन् । त्यो ऊर्वर शक्ति आफ्नै भूमिमा खन्याउन पाए कस्तो सौभाग्य बन्थ्यो ? तर उनीहरूको अनुपस्थितिमा हाम्रो समाज विभिन्नखालका सामाजिक, आर्थिक, नैतिक, यौनिक, चारित्रिक विचलनताको सिकार बन्दैछ । उच्च पारिवारिक विखण्डनसँगै पारपाचुके अनि कानुनी तथा गैरकानुनी गर्भपतन बढ्दैछ । ए गिडिन्सकृत पुस्तक ‘सोसियोलोजी’ ले वैदेशिक रोजगारीले समाजलाई छिन्नभिन्न पार्ने बताउँछ । अर्कोतिर अब देशमा मानसिक र शारीरिक दुवै हिसावले कमजोर मानिस मात्र रहने देखिन्छ । केही गर्न सक्ने र आश लाग्ने सबै हिँडेपछि देशको मुहार कहिले र कसरी फेरिन्छ ?

वैदेशिक रोजगारीले अर्थतन्त्र अलिकति थेगिएला तर वैशाखी दह्रो भएर दौड जितिँदैन, दौड जित्न दौडनेको खुट्टा नै दह्रो हुनुपर्छ । हाम्रा जवानहरू विदेशमा केही आम्दानी गर्छन् । तर त्यो आम्दानी विकसित देशबाट उत्पादित आरामदायी वा विलासिताका सामानको क्रयमा नै सकिन्छ । जुन वस्तु तथा सेवा÷सुविधाको चाहनाले युवा विदेशिए, त्यसको उत्पादन हामीकहाँ छैन । अरुको देशमा जे उत्पादन गरे वा गराए, फर्किएपछि तिनै सामान खरिद्छन्, उनीहरूको देशबाट ल्याइएको पैसा उतै पठाउँछन् । उत्पदान पनि विदेशीकै अनि आम्दानी पनि विदेशीकै बढ्दैछ ।

धनी देशको बजेटमा विप्रेषणको अनुपात ज्यादै कम हुन्छ । बढ्दो अनुपातले हामी गरिब र कमजोर भइरहेको देखाउँछ । वैदेशिक रोजगारी अन्त्य भएमा वा साँघुरिएमा के हुन्छ ? हामी कहाँ पुग्छाँै ? सधैँ सबैले अरुकै लागि र अरुकै देशमा पसिना बगाएर आफ्नो देशका लागि कसले र कहिले योगदान गर्छ ? मागेर घर कतिन्जेल चल्छ ? विदेशी रोजगारीले दिने उत्साह अत्यधिक मदिराले दिने क्षणिक आनन्द अनि भविष्यमा उपचार असम्भव दीर्घरोगी क्यान्सर बन्दैछ । निराकरणका अभ्यास अवलम्बन गर्न ढिला हुँदैछ ।  

निराकरणका अभ्यास
सरकारले जवानलाई विदेश पठाएर गर्व गर्नेभन्दा देशभित्रै रोजगारी सिर्जना गर्ने कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ । आज, युवा बेचिइरहेका छन् उनीहरूको सबल श्रम मोलमोलाइमा परिरहेको छ, कुनै दिन देशै बेचिनुपर्ने हुन्छ । वैदेशिक रोजगार ऐन २०४२ लागु गर्दै वैदेशिक रोजगारी सुरक्षित बनाउने प्रयास भए । सम्बन्धित देशमा दूतावास खोल्ने, सरकारसँग वार्तालाप गर्ने काम गरिए, जुन आपैmँमा गलत हो । यदि देश बचाउने भए वैदेशिक रोजगारी व्यवस्थापन हैन, प्रतिस्थापन हुनुपर्छ ।

व्यावसायिक कर्जा सुनिश्चित गर्नुपर्छ । कृषिको औद्योगिकीकरण गर्नुपर्छ । रोजगारी वितरणमा स्वदेशीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । व्यावसायिक सोच र रोजगारी अभिमुखीकरणमा ज्ञान दिनुपर्छ । पर्यटनलगायत अन्य सम्भावनाका क्षेत्र पहिचान गर्नुपर्छ । स्वदेशी वस्तु उपयोगमा जोड दिनुपर्छ । श्रमको सम्मान गर्नुपर्छ  । कलकारखाना तीव्र गतिमा खोल्नुपर्छ । विदेशमा रहेकाको ज्ञान, सिप र कमाइलाई घर फिर्ता गर्न सघन कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ । चीनको सन् १९९० को यस्तै नीतिले समृद्घ चीन निर्माणमा ठूलो योगदान दियो ।  








यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

साओमीका यी स्मार्टफोनहरूले पाउँदैछन् एन्ड्रोइड १० अपडेट

साओमीका यी स्मार्टफोनहरूले पाउँदैछन् एन्ड्रोइड १० अपडेट

साओमीले एन्ड्रोइड १० कुन कुन स्मार्टफोनले कहिले पाउनेछ भनेर तालिका सार्वजनिक गरेको छ । ...

विन्डोज फोनमा डिसेम्बर १६ देखि एप्सहरू डाउनलोड गर्न नमिल्ने

विन्डोज फोनमा डिसेम्बर १६ देखि एप्सहरू डाउनलोड गर्न नमिल्ने

विन्डोज फोन ८.१ का लागि एप स्टोर सधैंका लागि बन्द हुने भएको छ ...

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरोको एक्सप्लस २०० अब बजारमा (भिडियो)

हिरो मोटरसाइकलको आधिकारिक बिक्रेता नेपाल जेनरल मार्केटिङले एक्सप्लस २०० को बिक्री सुरु गरेको छ । ...

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

सिटी एक्सप्रेसद्वारा कुवेतमा सामसुंग टि.भी.उपहार

कुवेत स्थित सुदुर पश्चिमेली नेपाल समाज कुवेतको दोश्रो वार्षिकउत्सव तथा अधिवेशन साथै वृहत साँगीतिक धमाका २०१९ मा सिटी एक्सप्रेस मनि...

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

शाइन रेसुंगा बैंकको एकीकृत कारोबार सुरु

भार्गव विकास बैंक र पूर्णिमा विकास प्राप्त गरेपछि शाइन रेसुंगा डेभलपमेन्ट बैंकले एकीकृत कारोबार सुरु गरेको छ । ...

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंकका सिइओको शपथ

नेपाल बैंक लिमिटेडका नवनियुक्त प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) कृष्णबहादुर अधिकारीले पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गरेका छन् । ...

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

टिभिएसको डाउनलोड एन्ड विन अफर

जगदम्बा मोटर्स प्रालिले नेपालका लागि टिभिएस दुईपांग्रे सवारी साधनले अग्रणी म्यासेन्जिङ एप्लिकेसन भाइबरमार्फत डाउनलोड एन्ड विन योजना ल्याएको छ ।

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले २५ प्रतिशत लाभांश दिने

एभरेस्ट बैंकले सेयरधनीलाई २५ प्रतिशत लाभांश दिने घोषणा गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad