नेतृत्व तहमा महिला

बुधबार, २५ फागुन २०७३, ०८ : १८ स्मृति ढुंगाना  | @aesmriti

सरकारले स्थानीय निकायको निर्वाचनको मिति घोषणा गरेलगत्तै देशभर निवार्चनको महोल निर्माण हुन थालेको छ । स्थानीय निकायमा महिला प्रतिनिधिको व्यवस्था अनिवार्य गरिएपछि उनीहरूमा उत्साह जाग्नु स्वाभाविकै पनि हो । यही कारण पनि यतिबेला सबैतिर नेतृत्वमा पुग्न आतुर महिलाको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । हरेक चोक, गल्ली, सहर, बजार, गोष्ठी, कार्यक्रम जताजतै चुनावी माहोल छाएको छ र यही माहोलभित्र महिला सहभागिताको विषयले पनि प्राथमिकता पाइरहेको छ ।
विक्रम संवत् २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको तथ्यांकअनुसार नेपालमा महिलाको संख्या ५१.५ प्रतिशत छ। यही तथ्यांकलाई आधार मान्दा पनि देशको झन्डै आधाभन्दा बढी जनसंख्या महिलाको छ । अर्कोतर्फ यतिबेला नै मुलुकमा हरेक क्षेत्रमा समानुपातिक सहभागिताको प्रंश्न पेचिलो बन्न पुगेको छ । जुन माग सय प्रतिशत पूरा नभए पनि क्रमशः उकालो लाग्दो अवस्थामा भने अवश्य छ । यतिबेला मुलुकका मुख्य पाँच पद राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, प्रधानन्यायाधीश र सभामुखमध्ये राष्ट्रपति, सभामुख र प्रधानन्यायाधीशको जिम्मेवारी महिलाले सम्हालिरहेका छन् । देशमा प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र हुँदै गणतन्त्र आएसँगै महिलाले सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक नेतृत्वको जिम्मेवारीसमेत लिन थालेका छन् । समग्रमा भन्दा नेपालमा महिलाले नेतृत्व लिने र त्यसलाई कुशलपूर्वक बहन गर्ने परिपाटी तीव्र हुँदै गएको प्रमाण पनि हो यो ।
यी महत्वपूर्ण पदमा महिला पुगे पनि समग्रमा महिलाको अवस्था सुध्रेको मान्न भने सकिन्न । अझ पनि देशका विभिन्न क्षेत्रमा महिलाको अवस्था दयनीय छ । गरिबी र शिक्षाको अभावले उनीहरू विभिन्न पीडाको सिकार हुनुपरेको छ । घरेलु हिंसाले उनीहरूलाई नराम्रोसँग गाँजिरहेको छ । अर्कोतर्फ सकारात्मक दृष्टिले नियाल्ने हो भने समाज विकासमा महिलाको सहभागिता बढ्न थालेको पनि देखिन्छ । पुरुषले मात्र कमाउनुपर्ने र महिलाले घरभित्रमात्र काम गर्ने मान्यता पनि समयक्रसँगै परिवर्तन हुँदैछ । यसरी हेर्दा महिलाको अवस्था क्रमशः उन्नतितर्फ लागेको पनि प्रष्टिन्छ ।
२०१५ सालको चुनावदेखि २०६४ सालको संविधानसभासम्म आइपुग्दा महिलाको सहभागिता सबै क्षेत्रमा वृद्धि भएको छ । कम्तीमा पनि सबै क्षेत्रमा ३३ प्रतिशत पु¥याउनैपर्ने सरकारी व्यवस्थाले पनि यसलाई मलजल गरेको छ । एकातिर जनसंख्याका आधारमा हरक्षेत्रमा महिलाको सहभागिता हुन सकेको छैन भने यही अवस्थामा सरकारले तोकिदिएको ३३ प्रतिशत कोटाले पनि महिलाको सहभागिता ह्वात्तै बढाइदिएको छ । महिलाको सहभागिता बढेसँगै उनीहरूलाई रोजगारी, शिक्षा र स्वास्थ्यलगायत विषयमा सचेत बनाएको छ । तापनि लिंगका आधारमा पारिश्रमिकमा हुने विभेद तथा अन्य पक्षपाती कामहरूविरुद्ध भने अझै पनि जुझारु सक्रियता आवश्यक छ ।
प्रशासन, विकास र राजनीतिक क्षेत्रमामा महिलाको पहुँच वृद्धि आएको छ । समावेशी नीतिको दुरुपयोग पनि उत्तिके भइरहेको छ तर यस्ता केही दुरुपयोगलाई आधार बनाएर महिला सहभागिता वृद्धि गराउने कार्य खुम्च्याउने प्रयासचाहिँ जहाँबाट भए पनि सह्य हुने मान्न सकिन्न । सामाजिक संरचनाका कारण दुःख पाएका महिलालाई प्रोत्साहन गर्न स्थापित समावेशी कोटाको दुरुपयोग महिलाले भन्दा पनि त्यसको साँचो÷ताल्चा हातमा लिएका राजनीतिक दलका नेताले नै गरिरहेका उदाहरण धेरै छन् । सीमित व्यक्तिको फाइदाका लागि महिलालाई निरुत्साहित पार्ने काम पनि उत्तिकै भइरहेको छ । यस्तो अवस्थामा अर्को सकारात्मक पाटो पनि उत्तिकै सुखद् लाग्छ– महिलाको हक र हितका लागि पुरुष पनि प्रभावकारीतवरले बोल्न थालेका छन् ।
महिलाको सहभागिताबिना विकास असम्भव छ । सबै वर्ग, लिंग र क्षेत्रका मानिसको सहभागिताबिना देश विकास हुनै सक्दैन् । अझ त्यसमा पनि आधाभन्दा बढीको संख्यामा रहेका महिलालाई पाखा लगाएर त कुनै पनि काम सम्पन्न हुने परिकल्पनासमेत गर्न सकिन्न । समतामूलक समाज नै समन्यायिक विकासको आधार हो । आधुनिक मान्यताअनुसार विकास भनेको भौतिक संरचनाको निर्माण र आर्थिक वृद्धि दरमात्र होइन । बरु सबै वर्ग र लिंगको सशक्तीकरणले यसलाई अगाडि बढाउँछ । त्यसैले यतिबेला नेतृत्वमा महिला पुग्ने र त्योखाले वातावरण निर्माणमा सबैले सघाउने परिपाटी आवश्यक छ ।  
शिक्षा, स्वास्थ्य, सहभागिता, अधिकारको प्रत्याभूति र राजनीतिक सहभागिता आदि नै विकास हो । विकास र निर्माण प्रक्रियामा सबैको पहुँच हुन जरुरी भइसकेको छ । महिलाहरू प्रत्यक्षरूपमा विकासमा सहभागी हुन नसक्दा पिछडिएका हुन् । देशको आधाभन्दा बढी जनसंख्या ओगट्ने महिला विकासको मूलधारबाहिर रहेकाले देशले फड्को मार्न सकिरहेको छैन् । सामाजिक विकास, समानता र सिर्जनात्मक कार्यमा महिला–पुरुष हातेमालो गरेर नेतृत्वदायी भूमिकामा पुगेर देश हाँक्नु आवश्यक छ । नारी दिवसहरूले दिनुपर्ने सन्देश यही हो यतिबेला ।
समान अवसर र पहुँचको अभावले महिला सहभागितामा प्रत्यक्ष असर गर्छ । यसको परिभाषा विकसित मुलुक र विकासोन्मुख मुलुकमा फर भए पनि तुलनात्मक रूपमा विकसित देशमा महिला सहभागिता बढी छ । महिला सहभागिताका विषयमा सबैतिर आवाज बुलन्द भइरहेका बेला महिलालाई घरबाहिर गएर काम गर्ने वातावरणको सिर्जना परिवारले गरिदिनुपर्ने हुन्छ । परम्परागत धर्म, संस्कृति र श्रमको लैंगिक विभाजनलगायत तत्वले महिलालाई पछाडि पार्नमा सघाइरहेका छन् । त्यसैले पनि यस्ता ऐँजेरु छिमोल्न सकेमात्र न्यायिक समाज निर्माण सम्भव छ जहाँ लिंगका आधारमा गरिने भेदभाव इतिहासमा मात्र पढ्न पाइन्छ ।
रोजगारको सिलसिलामा ग्रामीण भेगका पुरुष दिनानुदिन विदेशिन थालेपछि महिलाले नेतृत्व लिनैपर्ने अवस्था आइलागेको छ । यसलाई सकारात्मकरूपमा लिनुपर्छ । स्थानीय निकायको निर्वाचन घोषण भएलगत्तै राजनीतिक दलहरू सक्षम महिला उम्मेदवारको खोजीमा भौतारिन थाल्नुले पनि उनीहरूमा थप उत्साह सिर्जना भएको छ । राजनीतिक शक्ति, पारिवारिक निर्णय र आर्थिक गतिविधिमा महिलाको सहभागिता बढेमात्र हामीले खोजेको समुन्नत समाज निर्माण हुनेमा शंका छैन । अहिले महिला स्वतन्त्रता, समानता, समता, सहभागिता, महिला आरक्षण र सशक्तीकरणलगायत विषय चर्चामा छन् । त्यसैले यी शब्दलाई साँघुरो घेरामा सीमित नराखी व्यावहारिक बनाउँदै लैजान सबै तम्तयार हुनुपर्छ । यस्तो भएमात्र नारी दिवसहरू मनाउनुको औचित्य पुष्टि हुन्छ ।
 





यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

माछापुच्छ्रे बैंकको स्मार्ट बचत खातामा थप बीमा सुबिधा

माछापुच्छ्रे बैंकको स्मार्ट बचत खातामा थप बीमा सुबिधा

माछापुच्छ्र्रे बैंकले स्मार्ट बचत खाता खोल्ने ग्राहकहरुलाई १० लाख सम्मको दुर्घटना बीमाको साथमा १८ जटिल प्रकृतिका रोगहरुको उपचारमा ३ लाख...

साधनाको एकीकृत कारोबार सुरु

साधनाको एकीकृत कारोबार सुरु

साधना लघुवित्त वित्तिय संस्थाले आर्थिक समृद्धि लघुवित्त वित्तीय संस्थालाई प्राप्त गरी साधना लघुवित्त वित्तीय संस्थाको नामबाट एकीकृत कारोबार प्रारम्भ गरेको...

बजार खुल्दा किन्नेको भिड

बजार खुल्दा किन्नेको भिड

साताको दुई दिन लगातार बढेको नेप्से परिसूचक तेस्रो दिन मंगलबार पनि बढेको छ । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) का अनुसार...

आइसिएफसीको रक्तदान कार्यक्रम

आइसिएफसीको रक्तदान कार्यक्रम

आइसिएफसी फाइनान्स र ब्लुक्रस हस्पिटलको संयुक्त आयोजनामा विविध कार्यक्रम सञ्चालन भएको छ । ...

देवःको एकीकृत कारोबार सुरु

देवःको एकीकृत कारोबार सुरु

देवः विकास बैंकले वेस्टर्न डेभलपमेन्ट बैंक प्राप्त गरी एकीकृत कारोबार प्रारम्भ गरेको छ । ...

पानीमा कोकको सहयोग

पानीमा कोकको सहयोग

स्मार्ट पानी कम्पनीले बोर्टलस नेपालको सहयोगमा वर्षात्मा परेको पानी जम्मा गर्ने प्रणाली र जमिनमुनिको पानी रिचार्ज गर्ने प्रविधि कान्ति बाल...

आइफोनमा मन पर्ने गितलाई रिंगटोन कसरी बनाउने ?

आइफोनमा मन पर्ने गितलाई रिंगटोन कसरी बनाउने ?

आइफोनमा रिंगटोन बनाउनका लागि केही साना तर झन्झटिला कार्यहरू गर्नु पर्ने हुन्छ | यस लेखबाट आइफोनमा आफूलाई मन लागेको गीतलाई...

अशोक लेलैन्डको मेगा मनसुन फ्री चेकअप क्याम्प

अशोक लेलैन्डको मेगा मनसुन फ्री चेकअप क्याम्प

आइएमई ग्रुपअन्तर्गत सञ्चालित आइएमई मोटर्सद्वारा प्रवद्र्धित अशोक लेलैन्डले ‘मेगा मनसुन फ्री चेकअप क्याम्प’ सञ्चालनमा ल्याएको छ । ...

Ncell Footer Ad