असफल वार्ता राजनीति

बुधबार, १९ माघ २०७३, १० : ०० पुरुषोत्तम दाहाल

‘भोलि पुनः बैठक बस्ने गरी नेताहरूको बैठक स्थगित भएको छ । आजको वार्ता निष्कर्षबिहीन हुन पुग्यो। नेता बीच सुरु भएको वार्ता एजेन्डामै प्रवेश नगरी स्थगित भएको छ । कुरो नमिल्दा वार्ता असफल हुन पुग्यो ।’ यस्ता समाचारले दिनहुँ समाचारपत्रका पाना र विद्युतीय सञ्चारमाध्यमका असीमित समय खेर गइरहेको देखिन्छ । असफल वार्ता मानौं कुनै दुई पक्ष, राष्ट्र वा प्रतिद्वन्द्वीसँग भइरहेको शिखर वार्ता जस्तो गरी समाचार संप्रेषित भएको सुनिन्छ भने बैठकमा उपस्थितहरू आफँै एकअर्काका विरोधी पक्षको प्रतिनिधित्व गरिरहेझँै सुनिन्छ । चुरो कुरा लुकाएर छद्म विषयमा छायाँ युद्ध चलिरहेको छ । यो छायाँ युद्ध २०६३ वैशाख ११ मा संसद् पुनस्र्थापना भएपछि गरिएका अकस्मातका केही विवादास्पद निर्णयको परिणाम जस्तो अनुभव हुन्छ । तर ती विषयलाई प्रत्यक्ष उठाउने हिम्मत नभएर हो वा परिस्थितिअनुकूल बनाउने समय पर्खेर हो, अप्रत्यक्ष बनाउने र छायाँमा परिणत गरी विपक्षीसँग कुस्ती खेल्ने माध्यम बनाइएको छ ।
यो छायाँ युद्ध यसरी नै चलिरहेमा कुनै दिन स्वाभाविक युद्धमा अनुदित नहोला भन्न सकिँदैन । यसमा सत्ता पक्षको मुख्य घटक नेकपा माओवादी केन्द्र र नेपाली कांग्रेस वर्तमानमा  जिम्मेवार छन् । हिजोका दिनमा एमाले नेतृत्वको तत्कालीन सरकार विस्थापन गरी माओवादी केन्द्रको नेतृत्वमा नयां सरकार गठन भएको हो । यसरी सरकार परिवर्तन भएको लगभग सात महिना भइसकेको अवस्था छ । तराई मधेसको समस्या समाधान गर्न नसकेको, निर्वाचन गराउन पहल नगरेको, समग्र नेपालीलाई एकतामा समेट्न नसकेको र परराष्ट्र सम्बन्धलाई सन्तुलित नगरेको भन्ने जस्ता आरोपमा तत्कालीन केपी ओली सरकार अपदस्थ भएको थियो । ती आरोपको पुष्टि कतैबाट पनि भएको सुनिँदैन । प्रधानमन्त्री ओलीले नेपाली जनतालाई केही नदिए पनि अत्यन्त आकर्षक पाराले भविष्यका अनेक सपना देखाएका थिए । उनको प्रस्तुति अत्यन्त आक्रामक थियो । उनले देखाएका सपनाबाहेक अब कुनै पनि नयाँ सपना कुनै पनि राजनीतिक दल वा नेताले नेपालीलाई देखाउने स्थिति छैन । उनले देखाएका सपनाको पुनरुद्धरणबाहेक अरुले देखाउने सपना केही हुने छैनन् ।
बिपी कोइरालाले २०१५ सालमा सपनामात्र देखाउनुभएन, अठार महिनाको अत्यन्त संक्षिप्त अवधिमा अनेक सपनाको जगसमेत बसाउने काम गर्नुभएको थियो । साम्यवादी विचारको नेताका रूपमा पुष्पलालको सपनामात्र व्यक्त भयो उनी कार्यान्वयन गर्ने चरणमा पुगेनन् । २०४७ मा प्रधानमन्त्री भएका कृष्णप्रसाद भट्टराईले सुदूर प्रभाव पार्ने मेलम्ची योजनाको सपना देखाए पनि उनको निधनपछि मात्र त्यो सपना सार्थक हँुदैछ । पुष्पलालले देखाएका केही सम्भावनालाई २०५१ मा मनमोहन अधिकारी नेतृत्वको सरकारले अघि बढाउने प्रयास गरे पनि त्यस समयको उद्दण्डता र अराजकताका सामु त्यो प्रयास निरीह सावित हुन पुग्यो । २०४८ मा गठित गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सरकार निजीकरण र सहकारी अभियान अनि प्रजातान्त्रिक समाजवादको अस्पष्ट तस्बिरमा आफैँ डुव्न पुग्यो । यसपछिका सबै सरकारमा कुनै नयाँ सोच पलाएको देखिएन । अर्थमन्त्रीका रूपमा तत्कालीन माओवादी नेता र वर्तमानमा नयाँ जनशक्ति पार्टीका नेता डा. बाबुराम भट्टराइले केही नयाँपन दिन खोजेका हुन् । तैपनि त्यो धेरै टिकाउ भएन । ओलीले देखाएको सपनालाई अहिले पनि अधिकांश मानिस प्रशंसा गरिरहेका भेटिन्छन् । खासगरी नाकाबन्दीकालमा उनले राखेको दह््रो अडानलाई मानिसले बोलेर होस् वा नबोलिकनै पर्याप्त प्रशंसा गरेका छन् । तर त्यस संक्रमणलाई पार लगाउने ओली सरकार अपदस्थ भए पनि समस्या यथावत् रहनुले सरकार परिवर्तनको औचित्यमाथि नै प्रश्न उठ्न लागेको छ जुन स्वाभाविक हो ।
     यद्यपि वार्ता असफल हुनुमा प्रत्यक्ष तीन पक्ष जिम्मेवार छन् । पहिलो सत्ता पक्ष, दोस्रो प्रमुख प्रतिपक्ष र तेस्रोमा असन्तुष्ट पक्ष भनेर प्रचारित तराई मधेसकेन्द्रित केही दलको मोर्चा । सरकारमा नै बसेको अर्को ठूलो दल राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी अनेक बहाना पार्दै सरकारका प्रस्तावहरूका विपक्षमा पुगेको छ । त्यो पनि वार्ता अड्काउने चाला नै हो । यथार्थमा वार्ता के कारणले असफल भएको हो र कसले हलो अड्काउने काम गरिरहेको छ ? कुन प्रयोजनका लागि हलो अड्काउने काम भइरहेको छ ? कसको स्वार्थका लागि वार्ता दिन÷प्रतिदिन असफल हँुदैछ ? तराई मधेसकेन्द्रित दलका नेताहरू एकपछि अर्को गरी किन पासा फ्याँक्न आतुर छन् ? पहिले पहिलो संशोधनबाट समाधान खोज्न तयार नेताहरू दोस्रो प्रस्तावित संशोधनको समेत विपक्षमा किन देखिएका हुन् ? यो विपक्षी चिन्तन कतै छायाँ युद्धलाई अतिरिक्तरूपमा लम्ब्याउने सोच त होइन ? उनीहरूको होमा हो नमिलाए पनि राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी संशोधनको विपक्षमा उभिन खोज्नुको के अर्थ हुन्छ ? समस्याको गहिराई बुझे पनि एमाले किन असहमतिको पुलिन्दा विस्तार गरिरहेको छ ? समाधानका नाउँमा जस्ता दबाबलाई पनि शीर निहुराएर स्वीकार गर्ने नेतृत्वको स्वभाव किन देखिँदैछ ? यी प्रश्नको कुनै जरोकिलो फेला पर्दैन । तर हिजोको सरकार परिवर्तनको औचित्यलाई भने यस असफलताले चुनौती दिन पुगेको छ ।
माओवादी र एमालेको गठबन्धन तोड्नकै लागिमात्र ओली सरकारलाई अपदस्थ गर्नुपरेको हो ? दुई साम्यवादी पक्षधर रहेका पार्टी मिलेर तीन तहको निर्वाचन गराउने र लोकतन्त्रमार्फत् कतै निरंकुश सत्ता, अधिनायकवादी सत्ता स्थापित गर्ने खतरा टार्नकै लागिमात्र ओली अपदस्त भएका हुन् ? यदि त्यसो होइन भने त्यस समय ओली सरकारविरुद्ध लगाइएका आरोपको समाधान वर्तमान सरकारको तहबाट भइसक्नुपर्ने थियो कि थिएन ? किन अहिले पनि तराई मधेसको समस्या कचल्टिएर बसेको छ ? किन निर्वाचनको वातावरण बन्न सकेको छैन ? किन सहमतियुक्त राजनीतिक बाटो तय हुन सकेको छैन ? माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल आफैँ विचार गर्ने क्षमता राख्छन् । पछिल्लो पटक प्रधानमन्त्री भएपछि केही शिथिल जस्ता देखिने दाहाल अहिले पनि नेपाली राजनीतिको सर्वाधिक चर्चाको केन्द्रमा छन् । पक्ष वा विपक्ष जसरी भए पनि उनी आकर्षणमा नै छन् । यद्यपि आकर्षणको अर्को केन्द्र केपी ओलीका रूपमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ । सरकारको नेतृत्वमा रहँदा जुनरूपमा भए पनि नयाँ सपना र योजना प्रक्षेपण गर्ने ओलीले प्रतिपक्षमा रहँदासमेत केही नयाँपन देखाउने प्रस्ताव गरेका छन् । सुन्दा वा भन्दा अत्यन्त सामान्य लागे पनि नेपालको राजनीतिक र सामाजिक जीवनमा त्यो मूल्यवान् छ भन्ने यो पंक्तिकारको मान्यता छ ।
      राजनीति चारैतिर गुजुल्टो परिरहेका बेला नेकपा एमालेले आन्तरिक पार्टी जीवनमा केही महत्वपूर्ण सुधारको निर्णय गरेको छ । राजनीतिक र सामाजिकरूपमा रहेको औपचारिक अराजकता अन्त्य गर्ने निर्णय नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी एमालेले गरेको समाचार प्रकाशित भएको छ । साना विषयले पनि महत्व राख्छन् । सभाहरूमा, सम्मेलनहरूमा अनावश्यक आर्थिक क्षय, समयको नाश र मानिसको मानसिक शोषण अत्यधिक भइरहेको देखिन्छ । जसका कारण मूल विचार र पक्ष ओझेलमा परिरहेको हुन्छ । यसलाई अनुभव गर्दै एमालेले केही व्यवहारिक निर्णय गरेको छ । निर्णयअनुसार एयरपोर्ट वा अन्य स्थानमा पार्टीका नेताको स्वागतमा लस्कर नलाग्ने, मञ्चमा अनावश्यक नाउँ बोलाउँदै अरुको तेजोवध नगर्ने, खादा र माला तथा ब्याचहरू प्रयोग नगर्ने, पट्यारलाग्दा लामा भाषण नगर्ने निर्णय गरेको छ । यो निर्णय कुनै महान् राजनीतिक विषयवस्तु नहुन सक्छ । राजनीतिका दुर्बोध्य विषयलाई विश्लेषण गरिरहनेहरूका लागि यो विषय खासै चर्चायोग्य नहुन सक्छ । यसो हेर्दा असाध्य सामान्य लाग्ने यो निर्णय पार्टी जीवनका लागि महत्वपूर्ण छ । यसैकारण यो विषय चर्चायोग्य छ ।
यसै पनि यतिखेर केपी ओली आमनागरिकमा अरुभन्दा बढी नाउँ लिइने नेता हुन पुगेका छन् । उनको विगतको कार्यकालका कठिन क्षणहरू भोगेका नेपालीले किन हो कुन्नि उनका कुरा ध्यानपूर्वक सुनिरहेका छन् । हँसिमजाक र चुट्किलाको भरमार उपयोग गर्ने ओलीले देखाएका सपना र प्रत्यक्षमा लिएको अडानको प्रभाव त यसै पनि पर्याप्त छ । अहिले प्रतिपक्षमा बसेर उनको भूमिका पनि नेपालीको ठूलो पंक्तिका लागि रुचिकर लाग्दैछ । यद्यपि उनको भूमिकाले समस्यालाई घटाउने र समाधान दिनेभन्दा पनि बल्झाउने स्पष्ट छ । उनको असहमतिका कारण तराई मधेस समस्या किनारा लगाउन कठिनाइ परिरहेको बुझ्न सकिन्छ । तैपनि ओलीका कुराप्रति पर्याप्त ध्यान दिनेहरूको संख्या दिन÷प्रतिदिन वृद्धि भइरहेको छ।
विपक्षमा रहेको समयको सदुपयोग गर्दै नेकपा एमालेले पार्टीको आन्तरिक जीवनमा सुधार गर्ने जुन प्रयास गरेको छ त्यसले एमाले नेतृत्वलाई थप विश्वसनीय बनाउँदै गएको छ । राजनीतिक दलका सभामा देखिँदै आएको औपचारिकता र निजी चरित्रका मानसम्मानका कारण आमउपस्थितको मानसिक, भौतिक  र समयको समेत शोषण गरिरहेको हुन्छ । एयरपोर्ट वा बस स्ट्यान्डहरूमा नेताहरूको स्वागतमा लाग्ने मेला र भेलाले अनावश्यक तडकभडक देखाइरहेकोमात्र होइन, पार्टीमा यो वा ऊ नेताको पक्षधरता विकास गर्न वातावरण बनिरहेको हुन्छ । फूल, माला, खादाको भारी आर्थिक अपव्ययबाहेक केही पनि होइन । मञ्चमा बोलाइने सय÷डेढ सयको हार हास्य उपहार देखिन्छ । यो विकृत परम्परा रोक्न एमालेले गरेको निर्णय सराहनीय छ । राष्ट्रिय समस्यामा हलो अड्काउने काम गरे पनि आन्तरिक परिवर्तनका लागि गरेको महत्वपूर्ण निर्णय कार्यान्वयन हुन सके श्रेयस्कर हुनेछ ।







यसमा तपाईको मत

तपाईंको रुचि अनुसारको समाचारको लागि खाता खोल्नुहोस् ।


अन्य समाचार

सिभिल बैंकको शाखा अब झापाको सुरुङ्गामा

सिभिल बैंकको शाखा अब झापाको सुरुङ्गामा

सिभिल बैंक लिमिटेडले झापा जिल्लाको सुरुङ्गामा शाखा संचालनमा ल्याएको छ । सो शाखाको उद्घाटन कन्काई नगरपालिकाका मेयर राजेन्द्र कुमार पोखरेलले...

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोन क्यामराबाट राम्रो तस्विर कसरी खिच्ने ?

स्मार्टफोनमा क्यामरा नै अहिलेको लागि स्मार्टफोनको सबैभन्दा महत्व फिचर मध्ये एक बन्न पुगेको छ ...

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

पोखराको लेकसाइडमा किंग्स लाउञ्जको सेवा सुरु

किङ्स लाउन्जले पोखरामा पहिलो शाखा सञ्चालनमा ल्याएको छ । स्थापनाको पहिलो वर्ष पुरा गरेको उपलक्ष्यमा पोखराको लेकसाईडमा पारिवारिक वाताबरणमा आधुनिक...

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा सृंखला खतिवडा , उदय छात्रवृत्ति अन्तर्गत २५ विद्यार्थीले पाए २५ हजार

महिन्द्रा एण्ड महिन्द्राको प्रमुख आधिकारिक बिक्रेता अग्नि ग्रुपको ब्राण्ड एम्बेसडरमा पुर्व मिस नेपाल सृंखला खतिवडा नियुक्त भएकी छिन | ...

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

गोयन्का ग्रुपको सेलो कुलर बजारमा

तीन वर्षयता संचालित गोयन्का ग्रुपले बजारमा ल्याएका प्रोडक्टहरु उपभोक्ताले अत्याधिक रुचाउँदै आइरहेका छन् । स्थापनाकाल देखि नै गुणस्तरयुक्त प्रोडक्ट बिक्रि...

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’  योजना

एनसेलले ल्यायो भारत भ्रमणमा ‘अनलिमिटेड रोमिङ्ग डेटा प्याक’ योजना

एनसेलका ग्राहकले अब भारत भ्रमणमा रहदा बिना कुनै झन्झट अझ सुलभ दरमा डेटा रोमिङ्ग सेवाको मजा लिन सक्नेछन् । ग्राहकले...

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? -  भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

कस्तो भ्याक्युम क्लिनर किन्ने ? - भ्याक्युम क्लिनर खरिद गाइड

भ्याक्युम क्लिनर किन्दा के के हेरेर किन्ने ? कस्तो किन्ने ? ...

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता

सिटी एक्सप्रेस मनि ट्रान्सफर र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक बिच सम्झौता ...