कथा

जज सा’ब

आइतबार, ०५ माघ २०७६, १२ : ४५ नागरिक

मोहनदास

उत्तरी दिल्लीको रोहिणी इलाकामा तेह्र वर्ष बसेपछि, आफ्नो घर छाडेर वैशालीस्थित जज कोलनीमा आइपुगेको पनि नौ वर्ष बितेछन् । यो वैशालीको ‘पाश’ इलाका मानिन्छ । उत्तर प्रदेश सरकारले न्यायाधीशहरुका लागि यहाँ जग्गा उपलब्ध गराएको थियो । यस्तै एउटा प्लटमा बनेको घरमा म बस्ने गर्छु ।

जुन सडकमा यो अपार्टमेन्ट बनेको छ, त्यसको नाम ‘न्यायमार्ग’ हो । हुन त यो सडकमा ठाउँठाउँमा खाल्डा छन्, हरेक तीन कदममा सडक उबडखाबड छ र कयौँ ठाउँमा त ‘वन वे’जस्तै भएको छ किनभने घर बनाउने निर्माण व्यवसायीहरुले सडकमाथि नै बालुवा, इँटा, रोडा–गिट्टी, पाइप र अन्य नजाने के के थुपारेर तिनको मेला लगाइदिएका छन् । परिणाम, हरेक दिन यहाँ ‘वन वे’का कारण दुर्घटना भइरहन्छ र त्यसबापत कसैलाई कार्बाही हुँदैन । बिल्डर्स र ठेकेदारसँग ‘माथिसम्म’ पहुँच र पैसा जो छ !

यसै कोलोनीमा बस्ने एक जना अवकाशप्राप्त न्यायाधीशका नाति यही ‘वन वे’मा डम्पर दुर्घटनामा परे, तीन महिना अस्पताल बसेपछि तिनको मृत्यु भयो ।
बिल्डिङ भने अझै पनि बनिरहेका छन् । डम्पर र ट्रक अझै पनि चलिरहेका छन् । वैशालीको ‘न्यायमार्ग’ अझै पनि खाल्डाखुल्डी–दुर्घटनायुक्त ‘वन वे’ नै बनिरहेको छ ।

भिआइपी जज कोलोनी निकै तीव्र गतिले ‘डेभलप’ भइरहेको कोलोनी हो । नौ वर्ष पहिले म यहाँ आउँदा दुई किलोमिटर पुग्दासम्म जम्मा दुई वटा सपिङ मल थिए । अहिले त एक्काइस वटा ठूलाठूला बहुतल्ले सपिङ मल, दुई वटा इन्टरनेसनल फाइभस्टार होटल र नजाने के–के नामका कार कम्पनीका जगमगाउँदा सो रुम मात्र छैनन्, हल्दीराम, म्याकडोनाल्ड्स, डोमिनोज पिज्जा, केन्टुकी फ्राइड चिकन, बिकानेरजस्ता सैकडौँ खानपिन गर्ने थलो बनिसकेका छन् । रेस्टुराँ र बार त मानौँ कदम–कदममा छन् ।
६० वर्षे जीवनकालमा यसअघि मैले यति खानेपिउने युग देखेको थिइनँ !

नौ वर्ष पहिले म यहाँ आउँदा, जंगल र खेत देखिन्थे । तोरी र गहुँ–बासमतीका खेत हुन्थे । त्यो बेला तोरीका पहेँला फूलहरुको रङ र बासमती धानको सुगन्धले भरिएको इलाकाका रुपमा यो चिनिन्थ्यो । यहाँका कुनाकाप्चामा बस्नेहरुले त्यो बेला रुवा धुन्ने धुनकरको आवाज, गोबरका गुइँठा बनाइरहेका महिला, फलामे कराई, चिम्टा, खुर्पा बनाउने लोहार र तिनको कोइलाको आगो धुन्धुनाउँदै गरेको अनि बिहान–बिहान शिकारमा निस्कने मानिसको जत्था, खुला ठाउँमा शौच गर्ने गरिब महिला चरैतिर देख्ने गर्थे ।

सबेरै घरको बार्दलीमा निस्कन मलाई यही कारणले अप्ठेरो लाग्थ्यो कि कुनबेला टाढासम्म फैलिएको खाली मैदानमा स्त्री र पुरुष, सुँगुरका साथ नित्यक्रिया देख्नुपर्ने हो ! नजिकैको नहरको किनारै–किनार पलाएको झाडी छेउको सुनसान ठाउँमा ‘इन्काउन्टर’ हुन्थ्यो । त्यो ग्राउन्डमा ‘अपराधी’हरुलाई रातबिरात प्रहरीले पक्रेर ल्याउँथ्यो र यहीँ गोली हान्थ्यो । भोलिपल्ट बिहान अखबारमा डाकु या आतंकवादीहरुका साथमा प्रहरीको साहसिक मुठभेडको खबर छापिएको हुन्थ्यो ।
नौ वर्षमा सबैथोक बद्लिइसक्यो ।

यस कोलोनीमा धेरैजसो न्यायाधीश नै बस्ने गर्छन् । केही रिटायर्ड र केही अझै पनि बेग्लाबेग्लै अदालतमा न्याय दिने आफ्नो जागिर गरिरहेका छन् ।

छेउमै सुन्दरजस्तै लाग्ने एउटा पार्क छ । बिहान कहिलेकाहीँ त्यहाँ घुम्न जाँदा कयौँ न्यायाधीशसँग भेट हुन्छ । तीमध्ये जो बूढा भइसकेका छन्, उनीहरु उत्ति टाढा जान सक्तैनन्, बसिरहेका हुन्छन् या बिस्तारै छडीको सहारामा हिँडिरहेका हुन्छन् । एकादुईसँग तिनका सहायक पनि हुन्छन्, जो तिनलाई लड्नबाट जोगाउनका लागि या अचानक मुटुको व्यथा बढ्दा या श्वास रोकिँदा तुरुन्त अस्पताल पुर्‍याउने उद्देश्यका साथ सँगै हिँडिरहेका हुन्छन् । कतिपय न्यायाधीश आफ्नो ‘कोठी’मा एक्लै बस्छन् ।

केही पत्नीका साथ पनि हुन्छन्, कोही चाहिँ एक्लो, साह्रै एक्लो ! तिनका सन्तान हुर्किएर अन्य शहर वा देश गइसकेका छन्, जो वर्ष–दुई वर्षमा कहिलेकाहीँ केही दिनको छुट्टिमा आगरा, सिमला, नैनिताल, दार्जिलिङ घुम्नका लागि आउँछन् । एक बूढो न्यायाधीश भन्थे, ‘मेरी अमेरिकी बुहारी र छोरोलाई इन्डियन चराप्रति यत्ति मोह किन हो ? दुई–चार वर्षमा दुई चार दिन मसँग बसेर राजस्थानका बर्ड संक्चुअरी हेर्न निस्कन्छन् ।’ साउतीको चालमा उनी थप्छन्, ‘हैन, ती चरामा के छ हँ ? मैले आफ्नो जिन्दगी, जागिर, न्याय र अदालतबाट दिक्क मानिसकेँ, उनीहरुलाई हेर्नुस्– चराहरुबाट दिक्क छैनन् !’ यसपछि एउटा लामो उदास सास लिन्छन् र भन्छन्, ‘मलाई राम्रोसँग थाहा छ, मेरो छोरो र उसको परिवार मलाई हैन, इन्डियाका चरा र पुराना भवन हेर्न आएका हुन् ।’

यी बूढा न्यायाधीशलाई यसरी हिँडेको देख्दा लाग्छ– मानौँ उनको पूरा शरीर अतीतका असंख्य स्मृतिहरुको वजनले लच्किएको छ र यो उनको वृद्धावस्था होइन, स्मृतिहरुको भार हो । जसलाई उनको शरीरले सम्हाल्न सकिरहेको छैन र पनि जसोतसो बोकिरहेका छन् । अक्सर उनी ज्यादै थाकेर पार्कमा बनेको कुनै बेञ्चमा बसेको मैले देख्ने गरेको छु । बस्दा पनि उनको माथा कुनै बोझले थिचेझैँ तलतिर झुकिरहेको हुन्छ ।

पक्कै गहन भारी बोकिरहेका होलान्, उनको ज्यादै पुरानो निधारको गहिरो रेखा देख्दा त्यस्तै लाग्छ । उनीभित्रको ‘हार्डडिस्क’ शायद भरिइसकेको हुँदो हो ! कतै उनी पछिल्ला दिनमा गरिएको कुनै निर्णयका बारेमा यो बेला पुनः सोचिरहेका त छैनन् ! पछुतोले भरिएका त छैनन् !

कयौँ पटक उनका वृद्ध आँखाबाट निस्केका आँशुका केही थोपा रेखा बनाउँदै उनको अनुहारलाई भिजाइदिने गर्छ । त्यो बेला गोजीमा राखिएको कुनै बहुत पुरानो मटमैलो रुमाल निकालेर निधारभरिका वृद्ध रेखायुक्त आफ्नो अनुहार र चश्मा बिस्तारैबिस्तारै पुछ्ने गर्छन् ।

तर जो न्यायाधीश यत्ति जर्जर र वृद्ध भएका छैनन्, उनीहरु पार्कमा जगिङ सुट र स्पोर्ट्स सुका साथ फुर्तीका साथ टहल्छन् । उनीहरु कुनै न कुनै हतारोमा हुन्छन् । उनीहरुलाई सायद कुनै फैसला सुनाउनुछ । कुनै न कुनै मामिला उनीहरुको अदालतमा विचाराधीन हुन्छ र त्यसको गुत्थीहरु आफू टहल्दाका बखत बेचैन रफ्तारमा सुल्झाइरहेका हुन्छन् ।

यी सबै न्यायाधीशसँग सुनाउन अनेकौँ किस्सा छन्, सैकडौँ–हजारौँ, अनन्त । साँचो र झूटोमा उल्झिएका यस्ता मामिलामा उनीहरुले दिएका फैसलाबारे अझै पनि असमञ्जसमा छन् ती । ती सारा किस्साका बारेमा बेग्लाबेग्लै सुनाउन थालेँ भने घच्चीको उपन्यास बन्ला र त्यो पढेपछि साँचो, झूटो, न्याय, अन्याय सबैबाट तपाईंको विश्वास उठ्नेछ ।

मेरो त पहिल्यै उठिसकेको छ, त्यसैले दरगाह, जंगल, बालबालिका र मन्दिरहरुमा बढी समय बिताउँछु । मलाई न्यायाधीशहरु असहाय र न्यायालय एक खास किसिमको रोजगारी र तलब दिने कुनै बहुतै पुरानो मल या स्मारकजस्तो लाग्ने गर्छ ।

तपाईंलाई जज सा’बको किस्सा सुनाइरहेको थिएँ, जसको हाम्रो जज कोलोनीमा अपार्टमेन्ट भने थिएन । उनी कहीँ टाढा, अर्कै सेक्टरमा बस्थे तर नौ वर्ष पहिले जब म यहाँ आएको थिएँ, त्यसबेलादेखि नै निरन्तर भेटघाट भइरहेको छ । उनको वास्तविक र औपचारिक नाम जे भए पनि सबैले उनलाई ‘जज सा’ब’ नै भन्ने गर्छन् ।
उनीसँग मेरो भेट सधैँजसो सुनील यादवको पानको दोकानमा हुन्थ्यो । पान र खैनी, यी दुई यस्ता चिज थिए, जसको लतले हामीलाई एकअर्कासँग जोड्थ्यो ।

यसका अतिरिक्त अर्को लत थियो । (त्यसका बारेमा म कथाको अन्त्यमा बताउनेछु... र यो कथा, जसको ‘डिस्क्लेमर’ म यहीँ बताइदिन जरुरी ठान्छु कि यसको सम्बन्ध कुनै वास्तविक व्यक्ति, स्थान या समयसँग छैन । यदि त्यस्तो पाइयो भने पनि फगत संयोग हुनेछ र त्यसमा कुनै मुद्दा–जाहेरी परे तिनै ‘जज सा’ब’को अदालतमा चल्नेछ, जहाँ उहाँ त्यो बेला नियुक्त हुनुहुनेछ ।)

त, अब अस्सली किस्सामा आउँ । यो ज्यादै छोटो र केही सेन्सेस्नलजस्तो छ ।
हरेक बिहान ठीक नौ बजे, ती जज सा’ब सुनीलको पानको दोकानमा भेटिन्थे । सधैँ ताजगीले भरिएको र मुस्कुराहटका साथ ! उहाँको उमेर त्यस्तै ५० पार भएको हुनुपर्छ तर चस्मा लगाउनुहुन्नथ्यो ।
‘नमस्कार, कस्तो हुनुहुन्छ सरजी ?’ उनको पहिलो वाक्य यही हुन्थ्यो ।
‘म ठीक छु, जज सा’ब । तपाईंलाई कस्तो छ नि ?’ मेरो पहिलो जवाफ सधैँ यही हुन्थ्यो ।
‘म उस्तै छु राइटरजी, जस्तो हिजो थिएँ,’ यो पनि उनको हरेक पटकको उत्तर हुने गथ्र्याे ।

‘हामी सबै हिजोकै झैँ उस्तै त छौँ !’ मैले यस्तो जवाफ दिएपछि जज सा’ब होइन, सुनीलको दोकानमा उभिएका सारा मानिस हाँस्न थाल्थे । यो पनि हरेक पटकको उत्तर थियो र सबैले हाँस्नु भनेको हरेक पटक नै हुन्थ्यो ।
यो सत्य हो, चारैतिर सबै कुरा तीव्र गतिका साथ परिवर्तन भइरहेको थियो तर हामी सबै हिजो या अस्ति या त्योभन्दा पहिलेका दिनझैँ उस्तै नै थियो । लगभग ज्यूँका त्यूँ ।

पानको दोकानमा हामी सबै हरेक दिन एकमुष्ठ भेला हुनुको कारण पनि सुनील हरेक दिन हिजोको जस्तै नै हुन्थ्यो । उसकी पत्नीलाई क्रोनिक दमको रोग थियो र एलोपेथी, आयुर्वेददेखि लिएर जादू–टुना र जडिबुटीसम्मको सहारा उसले लिइरहेको थियो । उसका पाँच सन्तान थिए, दुई छोरी र तीन छोरा । तीमध्ये तीन जना स्कुल जान्थे । हरेक दिन सुनील स्कुललाई गाली गथ्र्यो, जो किताब–कापीका अतिरिक्त जुत्ता, मोज्जा, ब्याग–पहिरन कुनै खास किसिमको र खास ब्रान्ड या क्वालिटीको हुनुपर्ने माग गथ्र्यो ।

यदि उसले आफ्ना सन्तानलाई यी सबै चाँडोचाँडो कुनै एक खास मितिसम्म किनेर दिन सकेन भने कतै शिक्षिकाले उनीहरुलाई कक्षाबाटै निकाला नगरुन् भन्ने डरले केटाकेटी स्कुल जाँदैनथे । सुनीलले त्यो स्कुल बसलाई पनि गाली गथ्र्यो, जसले हरेक दुई या तीन महिनामै भाडा बढाइरहन्थ्यो । उसले सरकार र पेट्रोल कम्पनीलाई पनि गाली गर्न छाड्दैनथ्यो जसका कारणले पेट्रोलको दाम बढ्थ्यो र उसको पुरानो मोटर साइकलको खर्च बढ्न पुग्थ्यो ।

उसले आफ्नो सन्तान र पत्नीलाई पनि गाली दिनबाट चुक्दैनथ्यो, जसका कारण ऊ दिनरात खट्न बाध्य थियो र कहिल्यै लगाउने ढंगको कपडा र पिउनका लागि रक्सीको पाउच किन्न पाएन । उसले पुलिस र नगरपालिकालाई पनि गाली गर्न छाड्दैनथ्यो, जसले हप्ता वसुलीपछि पनि उसको पानको सानो टोक्रो पसललाई पनि महिना–दुई महिनामा हटाइदिन्थे र अदालतमा गएर जरिवाना तिर्नुपथ्र्यो ।

यत्तिका दुःखका बाबजुद उसले साठी वर्षे उसको रोगी बाबुको उपचारका लागि सत्तरी हजार खर्च गर्‍यो, दिनरात सेवा गर्‍यो । यतिबेला वृद्ध बाबु पुनः हिँडडुल गर्न सक्ने भएका छन् । बाउ चङ्गा भए पनि अरुलाई झैँ बाबुलाई पनि गाली गर्ने गथ्र्यो किनभने सारा सम्पत्ति बेचेर उसको भागमा रत्ति सम्पत्ति दिएनन् र सारा कुरा निकम्मा गँजेडी भाइको नाममा नामसारी गरिदिएका थिए ।

सुनील यादव पानवालाको ‘गाली शब्दकोश’मा यति धेरै शब्द थिए कि मलाई अचम्म लाग्थ्यो । अफशोच के हुन्थ्यो भने यस्तो भाषामा कुनै साहित्य रच्न सकिँदैनथ्यो । हाम्रो शब्दकोश र शब्दसागरहरुमा सुनील पानवालाका भाषाका शब्द नै थिएनन् ।

उसको गाली सुनेर हामी सबै हाँस्थ्यौँ किनभने हामी सबै आफ्ना गालीहरुलाई हाँसोभित्र कलाका साथ लुकाउँथ्यौँ ।
जज सा’ब त झन् बढी हाँस्थे । कयौँ पटक उनको मुखमा पानले भरिएको हुन्थ्यो र जब सुनील गाली गर्न थाल्थ्यो र सबै हाँस्न थाल्थे, जज सा’ब पनि मज्जैले ठहाका लगाउँथे । यस्तो अवस्थामा उनको पानका पिक कपडामा झर्थे । यो देखेर उनी पनि मुखमा आएका सबै गाली बक्थे । यसपछि सुनीलसँग चुना मागेर पानको दागमाथि रगड्थे । यसो गर्दा दाग हट्थ्यो पनि ।

यस्तै कुनै दिन थियो । उनी आफ्नो सेतो सर्टमाथि लागेको पानको पिकको दागमा चुना रगडिरहेका थिए । त्यो बेला पहिलो पटक मलाई अचानक लाग्यो, दस महिनायता हरेक दिन, हरेक बिहानी उनी सधैँ यही एउटा सुट लगाएर आउँथे । सायद उनीसँग अन्य अर्को सुट या कोट–पेन्ट थिएन होला ।

बिहान उनी यसरी नै तयार भएर आउँथे, मानौँ कुनै अदालतमा जान लागेका होऊन् र केही क्षणमै कुनै चार्टर्ड बस आउनेछ र त्यसैमा उनी जानेछन् ।

तर जज सा’ब सधैँ पैदल नै फर्कन्थे । सुनीलले भन्यो, अहिले उनी प्रतीक्षा गरिरहेका छन् । पछिल्लो पटक जज हुँदा उनको म्याद थपिएको थिएन । जुन मन्त्रीको सिफारिसले उनी अदालतमा जज बनेका थिए, बलात्कार मुद्दामा त्यो मन्त्री जेल गइसकेको छ र अहिलेसम्म कुनै नयाँ सम्बन्ध बनाउन सकेका छैनन्, जसले उनलाई पुनःस्थापन गर्न सकोस् ।

त्यही दिनपछि मलाई उनीसँग सहानुभूति हुन थालेको थियो र कयौँ पटक छेउकै ढाबामा उनलाई चिया पियाउन थालेको थिएँ ।

एक दिन साँझ तीन बजे सुनीलको दोकानमा ज्यादै चिन्ताजनक अवस्थामा उनी फेला परे । उनको छोरो घरबाट भागेछ । दुई दिनदेखि फेला परिरहेको छैन । प्रहरी चौकीमा रिपोर्ट त लेखाएका थिए तर यस्तो लागिरहेको छ– प्रहरी सात वर्षे बालकलाई जिउँदै खोज्नुको साटो कतैकसैबाट लाश फेला परेको खबर प्रतीक्षा गरिरहेको छ । प्रायः यस्तै हुने गरेको पनि छ । हराएका बालबालिका मुस्किलले फेरि भेटिन्थे । प्रायः तिनको लाश नै भेटिन्थ्यो ।
यसपछि हामी जज सा’बको छोरो खोज्न निस्कियौँ । अन्त कहाँ जान सकिन्थ्यो र, वैशाली इलाका, यसका चिने–नचिनेका सडक, गल्ली, कुनातिरका बस्तीसम्म पुगियो ।

जज सा’ब कृतज्ञ थिए र पटक–पटक उनका आँखामा आँशु छलल्किन थालेको थियो । भावुकताका कारण उनी कहिले मेरो हात समात्थे त कहिले काँधमा टाउको अड्याउँथे । छोरो पार्थिवलाई उनले गाली गरेको स्वीकारे । पढ्नुको साटो क्रिकेटको म्याच हेरेकाले उनी ज्यादै रिसाएका थिए । बिहान परीक्षा थियो, एउटा बाउले रिस थामुन् पनि कसरी ? उनले टिभी बन्द गरिदिए, ठीक त्यो बेला जब देल्ही डेयर डेभिल्सलाई राजस्थान रोयल्सबाट जित्नका लागि अन्तिम चार ओभरमा पैंतीस रन बनाउनु पर्ने थियो र सुरेश रैनाले चौकामाथि छक्का हानिरहेका थिए ।
बिहान पार्थिव स्कुलका लागि निस्किएको थियो तर फर्केर आएन । स्कुलले भन्यो, ‘बिहान परीक्षामै तपाईंको छोरो बसेको थिएन ।’

उसो भए ऊ कहाँ गयो त ?
हामी तीन घण्टादेखि उसलाई हरेक गल्ली र कुनामा खोजिरहेका थियौँ । साँझको छ बजिसकेको थियो र डर पनि थियो कि अँध्यारो भयो भने आजको दिन त्यसै व्यर्थ जानेछ । अर्को कुरा चाहिँ, जज सा’ब आफ्नो घरमा छोराका साथ एक्लै बसिरहेका थिए किनभने उनकी पत्नी झाँसीस्थित घर गएकी थिइन् । उनी दुई वटा कारणले मात्र रोकिएका थिए । एक त पार्थिवको पढाइ र परीक्षा र अर्को चाहिँ गएका दस महिनायता हरेक दिन, हरेक बिहानी एउटा आशा थियो– कतै आज उनको काम भइहाल्ला कि ! कुनै अर्को ठाउँमा या लेबर कोर्ट नै सही न्यायाधीश बनिहाल्लान् कि ! हरेक बिहानी अखबारमा राशिफल हेरेपछि उनी बाहिर निस्कन्थे र निस्कँदा मन्त्र जप गर्न भुल्दैनथे ।
शनिदेवको मन्दिरमा तेल र सिक्का चढाउँथे तर हरेक बिहानी हरेक दिनझैँ हुन्थ्यो ।

अब कारबाट झरेर हामी पैदल नै हिँड्न थाल्यौँ र जानेबुझेका सबै ठाउँमा खोजी गर्न थाल्यौँ । निराशाबाहेक केही फेला परेन । अनगिन्ती मानिसहरुलाई पार्थिवको हुलिया, उमेर, नाकनक्सा सोध्दै गर्दा हाम्रा चार आँखा शून्य र हतास थिए ।

ठीक यही बेला अँधेरो हलक्क बढ्नुअघि एउटा डरलाग्दो विचार आयो । नहरको किनारैकिनार उम्रिएका झाडीमा पार्थिवको खोजी । जीवित नभए पनि जीवनपछिको शरीर खोज्ने हो कि !
तर यो कुरा जज साबलाई कसरी भनूँ ? त्यसैले उनलाई नभनी कारलाई नहरतिर लगेँ । यो हाम्रो आजको अन्तिम प्रयास थियो ।

जुन ठाउँलाई वैशालीको हरित क्षेत्र घोषित गरिएको थियो, त्यहाँको सरकारी जग्गामा अनेकन देवीदेउताका मन्दिर अनधिकृत ढंगले उभिएका थिए । त्यो अहिले त ‘मन्दिरमार्ग’ भइसकेको थियो । पहिला प्रहरीको ‘इन्काउन्टर ग्राउन्ड’को ठाउँमा सानो ठाउँ खाली थियो, जहाँ केही फुच्चेहरु क्रिकेट खेलरहेका थिए ।
जज सा’ब अचानक चिच्याए, ‘राइटरजी, ऊ त्यहाँ छ पार्थिव !’

मैले कार रोकेँ । सडक किनारामा गाडी रोकेर दौडदै जज सा’बका साथ लागेँ ।
जज सा’ब सात वर्षे छोरो पार्थिवका अघिल्तिर उभिएका थिए । जज सा’ब पार्थिवलाई तानिरहेका थिए, उनका आँखामा आँशु आइरहेको थियो तर पार्थिव भने उनीसँग छुट्टिन बल गरिरहेको थियो ।
पार्थिवसँग क्रिकेट खेलिरहेका बच्चाहरु चुपचाप जज सा’ब र पार्थिवबीचको तानातान र छुट्ने प्रयासको खेल हेरिरहेका थिए । म पाँच कदम टाढाबाट हेरिरहेको थिएँ । यसबीच अचानक सारा केटाहरु चिच्याउन थाले ।

केटाहरुलाई लाग्यो, पार्थिवको अपहरण प्रयास हुँदैछ । उनीहरु चिच्याएको देखेर जज सा’बले तिनलाई नजिकैको माटोको ठूला डल्लाले हान्न थाले । नौ वर्षको एउटा बच्चो त दौडदै आयो र उसले क्रिकेटको ब्याटले जज साबलाई ड्याङ्गै टाउकामा हानिदियो । यसपछि पनि त्यसले छाडेन । यस पटक भने प्रहार छल्न जज सा’ब केही झुके र ब्याटको चोट पिठ्युँमा थापे ।

चिच्याहट र हल्ला सुनेर वरपरका मानिसहरु भेला हुन थाले । मन्दिरका केही पुजारी र साधु–भिखारी पनि आए ।
पार्थिव चिच्याउन थाल्यो, ‘मलाई यो मान्छेसँग बचाऊ । प्लीज...प्लीज... हेल्प मी !’
सायद कसैले फोन गर्‍यो होला र नै सधैँ ढिला आइपुग्ने पुलिसको पिसिआर भ्यान साइरन बजाउँदै ठीक समयमा आइपुग्यो ।

पार्थिवले बारम्बार भनिरहेको थियो, ‘म यी अंकललाई चिन्दिनँ ।’ यता जज सा’ब रुँदै पटक–पटक भिडलाई भनिरहेका थिए र प्रहरीलाई सम्झाइरहेका थिए, ‘यो पार्थिव हो, मेरो छोरो !’
प्रहरीको साथ लागेर म र जज सा’ब थाना गयौँ र पछि उनले पार्थिवलाई लिएर घर फर्किएँ ।
भोलिपल्ट बिहान सुनील पानवालाको दोकानमा जज सा’ब देखिएनन् र आजसम्म उनी देखिएका छैनन् ।
अब उनी कहिल्यै देखिने छैनन् पनि ।

सोच्छु... यो किस्साको अन्त्य त्यहीँ भएको भए ! यही असमञ्जस ठाउँमा आएर कथा सकिन्थ्यो, भलो हुन्थ्यो ।
तर त्यस्तो भएन । जज सा’बको कथा अझै बाँकी छ । जसका बारेमा पहिले नै डिस्क्लेमर दिइसकेको छु कि यो कुनै ज्युँदो वा मृत व्यक्तिसँग सम्बन्धित छैन । यो पूरै काल्पनिक ठाउँ र पात्रहरुमा आधारित कथा हो । यो पढ्नेलाई क्यान्सरको रोग लाग्दैन ।

संयोग कस्तो भने तीन दिनपछि म विदेश जानु पर्‍यो पूरै तीन महिनाका लागि । फर्केर आउँदा सुनीलको दोकान त्यो ठाउँमा थिएन । उसको पसलको टोड्को महानगरले हटाइदिएको थियो । त्यो ठाउँमा एलपिजी पाइप हाल्नका लागि ठूलो खाडल खनिएको थियो र काँडाको तार टाँगिएको थियो । सडकपारि जुन ठाउँमा एउटा लामो प्लट खाली थियो, जहाँ कोलोनीको फोहोर फ्याँकिन्थ्यो, जहाँ मालिकबिनाका गाई, सडकका कुकुर, सुँगुर र कागको भिड हुने गथ्र्यो, अहिले रातारात ‘शुभ स्वागतम बैंक्वेट हल’को ठूलो ब्यानर टाँगिएको थियो ।
जज सा’बका बारेको मेरो स्मृति केही धमिलो हुन थालेको थियो । यत्तिका दिनसम्म विदेशी भूमिमा विदेशी शहरको यात्रा र बेग्लै किसिमको जिन्दगी बाँचेको थिएँ ।

तीन महिनापछि म विदेशबाट फर्किएँ र विदेशबाट आउनेबित्तिकै पाँच दिनका लागि गाउँ जानु पर्‍यो । एक हप्तापछि सुनील पानवालाको याद आयो । याद आउनुका दुई कारण थिए । एक त उसकी पत्नीको स्वास्थ्य र उसका सन्तानको पढाइ कस्तो छ भन्ने जान्ने उत्सुकता थियो । अर्को चाहिँ बढी महत्वपूर्ण र निर्णायक थियो । त्यो के भने, मैले अरु नै पानवालाकहाँ गएर पान चपाए पनि त्यो स्वाद फेला पार्न सकिनँ जति सुनील यादवको हातले स्वादिलो पान बन्थ्यो ।

पान दिनुअघि सुनीलले दोकानमुनि राखिएको बोतलको पानी पिलाउँथ्यो । ‘पहिला कुल्ला गर्नुस् हजूर, त्यसपछि मात्र पान खानुस् र मात्र स्वादिलो हुन्छ,’ उसले भन्थ्यो अनि धुँवाधार गाली वर्षाउन थाल्थ्यो ।
उसको भाषाले मलाई सम्मोहित तुल्याउँथ्यो र सधैँ सोच्थेँ, ‘मैले लेख्ने साहित्यमा कसरी सुनीलको राष्ट्र–राज्य–नवसंस्कृत भाषाको शब्दकोशमा उसको गाली साहित्य अटाउन सकिएला !’

यो एउटा विकट र गजबको बेचैनी थियो, यसैमा मेरो तीन दशक गुज्रिएको थियो । जसै म यस्तो प्रयास गर्थें, आफ्नो कुनै कथा या कवितामा, सतही वाक्य या त्यसभित्रको तहखानामा लुकेको अर्थहरुमा कुनै गाली प्रयोग गर्थें, ममाथि हमला शुरु हुन्थ्यो । हात परेका काम खोसिन्थ्यो, हल्ला फैलाइन्थ्यो र म पुनः सही समयको प्रतीक्षा गर्न थाल्थेँ ताकि म खुलेर ती गालीलाई आफ्ना रचनामा गज्जबले प्रयोग गर्न सकूँ ।

यही कारणले म पुनः सुनीलको नयाँ डेरा खोज्न निस्केको थिएँ र पत्ता लगाइछाडेँ । यतिबेला ऊ सेक्टर तेह्रमा बस्थ्यो र महानगर तथा पुलिसहरुलाई घुसघास दिएर उसले रेलको पटरीमा यो नयाँ ठाउँ जुगाड गरेको रहेछ ।
मलाई यत्तिका समयपछि देख्दा ऊ बहुतै खुसी भयो । मैले उसको बोतलको पानीले कुल्ला गरेँ, उसले बनाएको पान खाएँ । सुनीलकी पत्नीलाई अझै पनि दमले सताएको थियो । दम ठीक पार्न उसले एलोपेथी, जडीबुटी, फुकफाक, जादु–टुना र तन्त्रमन्त्र सबैको सहारा लिइरहेको थियो ।

उसका सन्तान अहिले पनि स्कुल गइरहेका थिए । ऊ अझै पनि उसैगरी स्कुल, बस, पेट्रोल कम्पनी, सरकार, पुलिस सबैलाई गाली गरिरहेको थियो । यसैबीच कुनै चुनाव भएको थियो, जसमा उसले आफ्नै जातको एउटा उम्मेदवारलाई भोट दिएको थियो तर उसलाई पनि गाली गरिरहेको थियो किनभने जसै ऊ यहाँ राखिएको पसलका लागि ‘लाइसेन्स’ सिफारिस लिनका लागि गएको थियो, त्यो नेताको पिएले २० हजार घुस मागेको थियो । उसले गाली गर्दै कसम खाइरहेको थियो कि अबआइन्दा आफ्नो बिरादरी (जात)को नेतालाई भोट दिँदैन । ‘सबै साला चुनाव जितेर चोट्टा नै बन्दारहेछन्,’ गाली विसर्जन गर्दै उसले भनेको थियो ।
उसको गालीमा हामी सबै आफूभित्रका गाली आफ्ना–आफ्ना कलाले लुकाउँदै हाँस्थ्यौँ ।

कुनै एक बिहान जब हामी हाँस्दैथियौँ, जज सा’बको अचानक सम्झना आयो । सम्झना आउनुको कारण के थियो भने सुनीलका गाली सुनेर जसै हाँसो उठ्थ्यो, उनको सर्टमा पिकको रातो धब्बा चुहिन्थ्यो र चुना रगड्नु पथ्र्यो ।
अनि मलाई त्यस दिन उनको हराएको छोरो पार्थिव र त्यसलाई खोजेर फेला पारिएको घटना पनि याद आयो । मैले सुनीललाई जज सा’बका बारेमा सोधेँ ।

सुनीलले जे भन्यो, त्यो नै यो किस्साको अन्तिम हिस्सा (अंश) हो ।
म विदेश गएपछिको एक बिहान जज सा’ब सुनीलछेउ आफ्नो उही पुरानो सुट पहिरिएर आएका थिए र उनले भनेका थिए, ‘जजको जागिर पुनः बहाल हुने भयो । यसका लागि केही रकम तयार गर्न झाँसी जानुपर्ने भयो ।’
जज निकै खुसी थिए र उनले भनेका थिए, ‘दस–पन्ध्र दिनमा झाँसीबाट पैसा जम्मा गरेर फर्कनेछु ।’
यसका लागि उनले सुनील पानवालासँग छ हजार रुपैयाँ उधारो मागेका थिए ।

सुनीलसँग त्यत्तिका रुपैयाँ थिएन । त्यसैले उनले कतैबाट उठाएर महिनाभरिको ब्याजको शर्तमा ल्याएको थियो र जजको जिम्मा लगाएको थियो ।

जज सा’ब पन्ध्र दिन त के अढाई महिनासम्म फर्किएका थिएनन् । जहाँबाट सुनीलले ऋण काडेर ल्याएको थियो, उसले हरेक दिन ब्याज बढाएर हैरान पारिरहेको थियो । अब सुनीलको गाली अरुसँगै जज सा’बका लागि पनि थपिन थालेको थियो । जज सा’बले सुनीललाई आफ्नो मोबाइल नम्बर र झाँसीको घरको ठेगाना लेखेर दिएका पनि थिए तर जब सुनीलले त्यो नम्बरमा फोन गथ्र्यो, हरबखत फोन स्विच अफ हुन्थ्यो ।

‘साला, जज सा’ब पनि चोट्टा निस्कियो, पानवालालाई नै चूना लगाइदियो,’ सुनीलले यसो भन्दै गर्दा वरिपरिका मानिसहरु मज्जैले हाँस्थे र आफ्नो–आफ्नो कलाले आफ्ना–आफ्ना गालीलाई लुकाउँथे ।
ब्याज जसले दिएको थियो, उसले ब्याजको रकम अझ बढायो । पैसा नआउने पक्का भएपछि प्रहरीमा निवेदन पनि दियो । यसपछि प्रहरीले सुनीलको पसल उठाएर थानामा पुर्‍यायो । जज सा’बलाई नखोजी अब धर ! जज खोज्न ऊ झाँसी निस्कियो ।

झाँसीमा जज सा’बको घर खोज्न सुनीललाई आठ घण्टा लाग्यो । बीचबीचमा त्यहाँका मानिसहरुले जज हो कि होइन, नक्कली हो कि भनेर पनि सुनाए । यो सुनेर सुनील एकाध पटक झाँसीजस्तो अञ्जान शहरमा, जहाँ ऊ पहिलो पटक गएको थियो, रोयो पनि । त्यहाँ पनि उसले एक्लै आँशुसँगै भरपूर गाली पनि गर्‍यो ।
झाँसीमा त वैशालीको जस्तो बैठक थिएन, को हाँस्नु बरा !

अन्ततः सहरभन्दा सात किलोमिटर टाढाको एउटा टोल र त्यो टोलको घर फेला पर्‍यो, जसको नम्बर जज साबले सुनीललाई आफ्नो पुरानो लेटरहेडमा लेखेर दिएका थिए । त्यो लेटरहेड त्यति नै पुरानो थियो, जति उनी जज हुनुमा थियो । त्यसमा तीनमुखे बाघको छाप लगाइएको थियो ।
जजको घरमा ताला लगाइएको थियो, सरकारी तालाले सिलबन्द घर पनि उत्ति नै पुरानो देखिन्थ्यो !
अब सुनीलको होश उड्यो ।

बडो मुस्किलले एक छिमेकीले जे बताए, त्यो ज्यादै मामुलीजस्तो वाक्यको अन्तर्यमा थियो । त्यो भन्दै गर्दा छिमेकीको अनुहार काठजस्तो सपाट बन्न पुगेको थियो, मानौँ ऊ कुनै कठपुतलाको अनुहार हो ।
‘दुई महिना पहिले यहाँ बस्नेले परिवारका साथ सुसाइड गर्‍यो,’ उसले भनेको थियो, ‘प्रहरीले ताला लगाएर गयो । अहिलेसम्म यहाँ कोही चिनजान वा आफन्त आएका छैनन् ।’

सुनील पहिले त स्तब्ध भयो, त्यसपछि रोयो र त्यसपछि खुब गाली गर्‍यो । ती भयानक गाली सुनेर त्यो सपाट अनुहारयुक्त कठपुतलालाई पनि खुबै हाँसो उठ्यो । उसले चाहिँ आफ्नो कुनै हुनर (कला)लाई भित्र लुकाएन ।
यसपछि सुनील गाउँ गयो । उसले आफ्नो बुबालाई भेट्यो । त्यही बुबा, जसको स्पाइनलको उपचारका लागि सत्तरी हजार खर्च गरेको थियो, जसलाई उसले आठ महिनासम्म दिनरात सेवा गरेको थियो । बुबाबाट सुनीलले डेढी ब्याजमा दस हजार ऋण लियो । यसपछि उसले त्यो रकममध्ये सात हजार जजका लागि लिइदिएको ऋण तिर्न खर्च गर्‍यो । दुई हजार प्रहरी र महानगरलाई दिएर आफ्नो सानो पसल पुनः पटरीमा उभ्यायो ।

यो कुरा सुनाइसकेपछि सुनीलले फेरि गाली शुरु गर्‍यो । ती गाली सुनेर म पुनः हाँसेँ र हाम्रो वरपरका सबै मानिस हाँस्न थाले तर यस पटक पानको पिक मेरो सर्टमा झर्‍यो र मैले सुनीलसँग चुना मागेर रगड्न थालेँ ताकि पिकको दाग नदेखियोस् ।

अचानक मैले ख्याल गरेँ, जुन सर्टमा पानको दाग लागेको थियो, त्यो लगभग अठ्ठाइस वर्ष पुरानो थियो ।
तपाईंलाई सम्झना होला, मैले आफ्नो र जज सा’बका दुई वटा लतका बारेमा बताएको थिएँ । जसका कारण हामी एकअर्कासँग जोडिएका थियौँ । एउटा पान र अर्को चाहिँ खैनी । अनि मेरो तेस्रो लतका बारेमा कथाको बिल्कुल अन्त्यमा बताउनेछु पनि भनेको थिएँ ।

त्यो तेस्रो लत थियो, जिन्दगी । जेजस्तो होस्, हरेक हालमा जिउँदै रहने लत !
सुनील, त्यहाँ भेला भएका अन्य व्यक्ति र सारा भिड यही लतको शिकारले ग्रस्त थियो । रमाइलो के भने यो लतका कारण कसैलाई क्यान्सर हुँदैन । खैनी–चुरोट–गुट्काजस्तो जिन्दगी बाँच्ने लत हानिकारक हुँदैन ।




यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

नेपाली बजारमा उपलब्ध भएका र लगभग ३० हजारमा पाइने केही स्मार्टफोनबारे तल चर्चा गरिएको छ ...

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

गुगलले एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण अर्थात् एन्ड्रोइड ११ को डेभलपर प्रिभियु रिलिज गरेको छ । ...

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

गायिका इन्दिरा जोशी ब्रान्ड एम्बेसडरको रुपमा सूर्या लाइफ इन्स्योरेन्समा आबद्ध भएकी छिन् । ...

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

उसले कतारको दोहा बैंकबाट दुई अर्ब २५ करोड रुपैयाँ भित्र्याउन लागेको विज्ञप्तिमार्फत जानकारी गराएको छ । ...

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

केबल टेलिभिजन, इन्टरनेट र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु केबलनेटले क्यान इन्फोटेक २०७६ को अवसरमा ‘सुबिसु क्यान इन्फोटेक अफर’ ल्याएको...

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

क्यान इन्फोटेकको तेस्रो दिन आइतबार अवलोकनकर्ताको मुख्य आकर्षणमा अफर सहितका स्टल परेका छन् । ...

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

समृद्धिका लागि सिभिल बैंक भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा संजालमा विस्तार गर्ने क्रममा आज नवलपरासी जिल्लाको...

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोलाले ५औं कोका–कोला मोःमोःउत्सव क्याम्पेनका लागि नयाँ टिभी कमर्सीयल सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad