प्राकृतिक चयनको सिद्धान्त

जसले मानव जातिबारे बुझ्न सघाए

आइतबार, २७ पुष २०७६, १२ : ५७ नागरिक

सुप्रित सैनी

चाल्र्स डार्बिन, अल्फ्रेड वालेस र विलियम बेटसनले कसरी एउटा बेग्लै सिद्धान्त प्रतिपादन गरे ?
यी तीनजना बेलायतीहरुको कथा हो, जसले मानिसको सोचमा ठूलो परिवर्तन ल्याइदिए । तीमध्ये एक चाल्र्स डार्बिनको नाम त तपाईंले सुन्नु भएको नै होला तर अन्य दुईजनाको नाम भने डार्बिनको नामसँगै ओझेल परेर गए । यहाँ डेढ सय वर्षअघिको त्यो पुरानो कथा पुनः दोहोर्‍याउन चाहन्छु ।
सुरु गरौँ, १८४० को दशकमा अल्फ्रेड वालेस र विलियम वेट्सननामक दुईजना साथीबाट । बेलायती यी दुई साथीको एउटै धुन थियो, एउटा प्रश्नको उत्तर खोज्ने धुन । त्यो प्रश्न थियो, प्रकृतिका करोडौँ प्रकारका जीवजन्तु छन् । ती सबैको मुहान कहाँ हो ? ती कहाँबाट आए होलान् ?

त्यो बेलाको संसार अलि बेग्लै थियो । सामान्य ज्ञान त यही थियो कि जीवजन्तु सबै ईश्वरले नै बनाएका थिए र तिनले यो धर्तीमा तिनलाई हुर्कन छाडिदिए । यी जीवजन्तु अहिलेकै स्वरुपमा थिए कि अन्य रुपमा थिए ? यसबारे वालेस र बेटसनले धेरै माथापच्ची गरेका थिए । उसो भए यो प्रश्नको जवाफ टाढाको बस्तीमा खोज्न किन नजाने ? त्यसका लागि उनीहरु दक्षिण अमेरिकी महाद्विप जाने निर्णय गरे र त्यहाँको जंगलमा बसेर यसको जवाफ खोज्ने भए ।

१९ औँ शताब्दीमा विज्ञानमै जीवन समर्पित गर्ने धनीमानीको शोख थियो । एउटा सामान्य मध्यमवर्गीय मानिसका लागि यस्तो सोच्नु पनि गाह्रो थियो तर वालेस त्यस्ता व्यक्ति थिएनन् । उनी कुनै खास धनी मानिस थिएनन् ।

आफ्नो वैज्ञानिक खोजका दौरान दुर्लभ चिज खोज्नु, तिनलाई संग्रहालय वा धनीमानीलाई बेच्नुलाई आफ्नो पेशा बनाएका थिए र यसैबाट उनले आफ्नो विज्ञानको शोख पूरा गर्थे । तर उनको दक्षिण अमेरिकाको भ्रमणले भने खासै परिणाम ल्याउन सकेन ।

दुवै जना साथीले केही वर्ष सँगै काम गरे र त्यसपछि शायद आपसी मतभेदका कारण बेग्लाबेग्लै काम गर्न सहमत भए । बेटसन त्यहाँ लामो समयसम्म बसे तर वालेस भने सन् १८५२ मा बेलायत फर्कन पानीजहाज चढे ।

आफूले दक्षिण अमेरिकामा भेला पारेका हजारौँ नमुनाका साथ जब उनी जहाजमा चढे, महासागरको बीचमा आगलागीमा परेर ती सारा चिज उनले गुमाउन पुगे । उनको जीवन बच्यो, त्यो नै ठूलो उपलब्धि उनले मान्नुपर्‍यो ।

वर्षौंको मिहिनेत खेर गएको थियो तर ज्यान त जसरी भए पनि बचाउनु पर्‍यो । तसर्थ, उनले ठूलो जहाजमा रहेको सानो नाउमा नजिकैको द्विपमा शरण लिए । गुमेका सामग्रीप्रति विक्षिप्त उनलाई १० दिनपछि जहाजले उद्धार गर्‍यो । यसपछि वालेसले त निर्णय नै गरे– म जीवनभर पानीजहाजबाट यात्रा गर्दिनँ ।

तर मानिस पनि अनौठै प्राणी हो । ऊ जिद्दी छ, हठी छ र तुरुन्तै पुराना कुरा बिर्सन तयार पनि हुन्छ । एक वर्ष पनि भएको थिएन, वालेसले एउटा प्रस्ताव पाए । यस पटकको प्रस्ताव चाहिँ उनले अस्ट्रेलिया र एसियाको बीचको द्विपमा बसेर विभिन्न जीवका नमुनाहरु खोज्नु थियो र तिनलाई बेलायत पुर्‍याउनु थियो । यो प्रस्ताव पाउनेबित्तिकै उनीभित्रको वैज्ञानिक मन तुल्बुलिन थाल्यो र उनी त्यसका लागि तयार भए ।

उनी तुल्बुलिनुको अर्को कारण चाहिँ पुरानै प्रश्नमा पुनः काम गर्ने सुनौलो अवसर थियो । यस पटक नयाँ द्विपमा जानुभन्दा अघि बेलायतमा पहिल्यै नाम कमाइसकेका चर्चित प्रकृतिवादी चाल्र्स डार्बिनसँग भेट्न चाहे ।

उनले डार्बिनसँग भेटेर एउटा यात्रामा जान लागेको र उनले आफूले जीवजन्तुको फरक अवस्था किन हुन्छ त्यसबारे अध्ययन गर्न चाहेको बताए । डार्बिन ती युवकबाट ज्यादै प्रभावित भए । उनले डार्बिनलाई भने, ‘म जीव बन्ने प्रक्रियाका बारेमा अध्ययन गर्न चाहन्छु । बेलाबेलामा मैले गरेको खोजमा तपाईं टिप्पणी गरिदिनु न ।’
उनको प्रस्तावलाई डार्बिनले स्वीकृति दिए ।

यसपछि खुसीखुसी वालेस द्विपहरुको समूहमा अध्ययनका लागि गए । उनलाई जीवजन्तु कहाँबाट आउँछन् भन्ने थाहा थिएन । यो प्रश्नको जवाफ डार्बिनले डेढ दशकअघि नै फेला पारिसकेका थिए तर त्यतिञ्जेल उनले संसारलाई सुनाएका थिएनन् । उनले लेखेको जीव विकासको क्रमका बारेका अनेकन आलेख छरपष्ट थिए ।

डार्बिनको जन्म सन् १८०९ मा भएको थियो । चर्चको पादरी र चिकित्सक बन्ने उनको प्रयास सफल भएको थिएन । उनी त्यत्तिकै निराश जीवन बिताइरहेका बेला सन् १८३१ मा उनलाई ‘बिगल’ नामक जहाजमा बस्न र संसार डुल्न प्रस्ताव आयो । उनी यसका लागि तुरुन्त राजी भए । र, यही उनको स्वीकारोक्तिले जीव विज्ञानको इतिहास परिवर्तन भयो ।

बिगल जहाजका कप्तान रोबर्ट फिट्जरायलाई एकजना साथी चाहिएको थियो र अलि जिज्ञासु मन चाहिएको थियो । यताउति सोध्दा रोबर्ट फिट्जरायले डार्बिनको नाम सुने । त्यसो त परिवारले डार्बिनलाई यस्तो खतरनाक यात्रामा जान स्वीकृति दिएको थिएन तर उनी झगडा गरेरै यात्राका लागि निस्के ।

छ महिनाभित्रै यात्रा पूरा गर्ने लक्ष्य राखिएको बिगलयात्रा पाँच वर्षसम्म जारी रह्यो । यी पाँच वर्षमा दक्षिण अमेरिका, अस्ट्रेलियाजस्ता नछोइएका कयौँ ठाउँका कयौँ जीवका बारेमा उनले अध्ययन गरे ।
बेलायत फर्किएपछि उनलाई लाग्यो, मैले जीवनकालमा जे देखेँ, त्यो पृथ्वीले उनलाई रहस्य उजागर गर्न दिएको अनुपम अवसर हो ।

यात्राका क्रममा महासागरमा डार्बिनले अनौठा र अदभूत अनि सुन्दर जीवजनावरहरु देखे । तर उनले के बुझ्न सकेनन् भने ईश्वरले यति सुन्दर रचना बनाएर समुद्रमा किन हालिदिए ? किन जमिनमा छाडिदिएनन् ? समुद्रमा तिनको सराहना कसले पो गर्छ र ?

उनको यात्रा रोकिएपछिका कयौँ किलोमिटरसम्म एक्लै घुम्ने, देखिएका जनावरहरुको अध्ययन गर्ने गर्थे । जहाँ जान्थे, त्यहाँ फेला परेका जन्तु अन्य ठाउँमा फेला परेका जन्तुसँग किन फरक छ भनी विश्लेषण गर्थे । त्यहाँ उनले ढुंगामा विभिन्न जीवाश्म फेला परे । ती जीवाश्म र त्यहाँका जनावरबीच तादाम्य देखिन्थ्यो ।

तिनको आकार बेग्लै भए पनि शरीरको ढाँचा भने उस्तै हुन्थ्यो । अध्ययन गर्दै गर्दा उनलाई महसुस भयो, अहिले देखिएका जीवहरुभन्दा लाखौँ वर्ष पहिलेका जीवसँग कुनै न कुनै सम्बन्ध थियो । यो सम्बन्ध थाहा पाएपछि उनी स्तब्ध भए ।

उनी घुमेका सबैभन्दा महत्वपूर्ण ठाउँ भनेको दक्षिण अमेरिकाको पश्चिमी तट थिए र खासगरी गालागापोस द्विप थियो । त्यहाँ पुगेर डार्बिनले देखे– हरेक द्विपका चराहरु लगभग एकै किसिमका देखिन्छन् तर तिनमा सामान्य फरक पनि हुन्छन् । कुनै द्विपका चराको अनुहार चुच्चो र लामो हुन्थ्यो त कुनैको पातलो र छोटो ।

कुनै द्विपमा रहेका चराहरुको छातिको रङ एकै किसिमको हुन्थ्यो । त्यहाँका स्थानीयहरुले कछुवामा बनेको विशेष किसिमको डिजाइन देखेर ती कछुवा कुन द्विपका हुन् भनी बताइदिन्थे । अर्थात्, हरेक द्विपमा बस्ने कछुवाको बेग्लाबेग्लै डिजाइन !

यस्ता कयौँ फरकपना देखेपछि र ध्यानपूर्वक अध्ययन गरेपछि त्यसैमा घोत्लिन थाले, आखिर यस्तो परिवर्तन किन आउँछ ? त्यसपछि बिस्तारैबिस्तारै उनमा केही विचार स्थापित हुन थाल्यो ।
जुन द्विपमा खानका लागि बउि पाइन्थ्यो, त्यहाँका चराहरुको थुतुनो छोटो र कडा थियो । जहाँका चराहरुका लागि फूलभित्र खाना खोज्नु पथ्र्यो, त्यहाँका लामो चुच्चो भएको चराहरु पाइन्थे ।

यस हिसाबले द्विपमा ती चराहरुको आवश्यकताअनुसार शरीरमा परिवर्तन आएको थियो । उनले सोचे, केही त पक्कै भएको हुनुपर्छ कि सबै द्विप नजिकै थिए होलान् र त्यहाँ एकै किसिमका चराहरु बस्थे होलान् । समयसँगै जब द्विप छुट्टिदै जान थाले र खानाको आवश्यकताअनुसार उनीहरुको शरीरमा पनि परिवर्तन आउन थाल्यो । जस्तो कि, जुन द्विपमा खानका लागि बीउ सहजै पाइन्थे, त्यहाँका चराको सोहीअनुसारको चुच्चो तयार भयो, जुन ठाउँमा बीउ खोज्न मिहिनेत गर्नुपथ्र्यो, तिनको चुच्चो तिखारियो ।

जहाँ बीउ फेला पर्थे, त्यहाँका चराहरुको चुच्चो अन्यको तुलनामा सशक्त भयो होला । मजबुत चुच्चो हुनेहरु बलिया पनि हुने भए । तिनले सहजै खाना पनि खान सक्ने भए । जुन चराको चुच्चो कमजोर भयो, ती भोकले मरे होलान् । यस कारण सशक्त थुतुनो भएका चराले आउँदो पिँढीलाई पनि आफ्नोजस्तै सशक्त थुतुनो भएको सन्तान जन्माए होला र त्यसपछिका चुच्चे चराहरुको नियमित रुपमा जन्मिन थाले होलान् ।

यस्तो क्रम जब हजारौँ वर्षसम्म चल्यो र चलिरह्यो, बिस्तारै कमजोर थुतुनो भएका चराहरु विलुप्त भए । यही कारणले हरेक द्विपमा आफू अनुकूलका चराहरु हुर्किए बढे र अन्य लुप्त भए । यो कुरा कुनै एउटा चराको मामिलामा मात्र लागू भएन, संसारका हरेक प्राणीको सन्दर्भमा लागू भयो होला ।
डार्बिनको यस किमिसको सोचलाई नै ‘थ्योरी अफ नेचुरल सेलेक्सन’ अर्थात् ‘प्राकृतिक चयनको सिद्धान्त’ भनियो । मूल रुपमा उनको यो विचार सन् १८३० को दशकको अन्त्यसम्म स्थापित भइसकेको थियो । उनले आफ्ना डायरीहरुमा यसबारे कयौँ कुरा लेखेका थिए ।

तर डार्बिनले आफ्नो यो विचार कसैसँग सुनाएनन् । आखिर उनले यी विचारलाई प्रकाशन गर्नुको साटो किन यस्तो गरे होलान् ? त्यो बेला यस्तो विचार निकै खतरनाक मानिन्थ्यो । यो त्यो बेलाको चर्चको उपदेश र सामान्यज्ञानको विरुद्ध थियो । त्यसैले यस्तो विचार जसले राख्थे, तिनीहरुमाथि अत्याचार हुने सम्भावना बलियो हुन्थ्यो ।

अर्को, डार्बिनले यसबारेमा एउटा बेग्लै ठूलो किताब लेखिरहेका थिए । सो किताबमा आफूले फेला पारेका अनेकन सबुत प्रमाण हालेर सबैले बुझ्ने भाषामा संसारलाई बताउने उनको चाहना थियो । यसका लागि उनलाई पर्याप्त समय चाहिएको थियो ।

तेस्रो कारण चाहिँ, डार्बिन आफ्नी पत्नीलाई अतिशय प्रेम गर्थे । उनकी पत्नी धार्मिक प्रवृत्तिकी थिइन् । आफ्ना निजी धारणाले पत्नीका धार्मिक विचारलाई ठेस पुर्‍याउन उनी चाहँदैन थिए ।
यसको परिणाम के भयो भने प्राकृतिक चयनको सिद्धान्तका बारेमा डार्बिन र उनका दुई जना साथीबाहेक अरु कसैलाई पनि थाहा थिएन ।

अर्कोतर्फ, वालेसले डार्बिनको खोज र जानकारीबाट अञ्जान रही त्यही काम दोहोर्‍याइरहेका थिए । डार्बिनले गालागापोस द्विपमा पुग्दा जस्ता विचारले ओतप्रोत भए, सोही किसिमको विचार वालेस एसियाली द्विपहरुमा पुग्दा आयो । वालेसलाई लाग्यो, ‘ओहो, यो संसार त क्रमिक विकासको उपहार पो रहेछ !’ खोजीका क्रममा जब उनी उत्तरको नजिक नजिक पुगे, उनलाई आफ्नो विचार सही-गलत के हो भन्ने बुझाइदिने मानिस चाहियो । यसका लागि उनले विश्वास गरेका एक मात्र व्यक्ति डार्बिन नै थिए ।

यसअघि पनि उनले अन्यलाई आफ्ना विचार लेखेर नपठाएका होइनन् तर कसैले पनि उनलाई गम्भीरतापूर्वक लिइदिएनन् । निराश भएर उनले डार्बिनलाई सम्झिए ।
डार्बिनलाई उनले आफ्नो मनमा लागेका कुरा, देखेका कुरा लेख्दै बेलायत पठाउन थाले र उत्तेजनापूर्वक डार्बिनको जवाफ पर्खन थाले ।

आफ्नै जस्तो खोज, आफ्नैजस्तो धारणा र उदाहरण वालेसले फेला पारेको देखेपछि डार्बिन छक्क मात्र परेनन्, स्तब्ध नै भए । उनलाई विश्वास नै लागेन, बेलायतबाट हजारौँ किलोमिटर टाढा रहेका वालेसले त्यही निष्कर्ष निकालेका थिए, जुन डार्बिनले धेरै वर्षअघि निकालेका थिए । यो देखेर डार्बिन आत्तिए । कयौँ वर्षको मिहिनेतको सारा श्रेय वालेस एक्लैले नलैजाऊन् ! यसका लागि के गर्ने त ? यसका लागि उनले आफ्ना नजिकका साथीहरुलाई बोलाए र वालेसको चिठ्ठी देखाए । चाल्र्स लयेल र जोसफ हुकर नामक यी दुई साथी प्राकृतिक संघर्ष र चयनको सिद्धान्तका बारेमा जान्दथे । दुवै लयेल र हुकर दुवैले चिठ्ठी पढिसकेपछि ढुक्क भए, समस्या गम्भीर छ ।

पछि वालेसले पनि थाहा पाए, यही कुरामा डार्बिन दुई दशकसम्म लागिपरेका रहेछन् । यसपछि दुवैबीच विवाद भयो । यस विवाद समाधानका लागि लयेल र हुकरले सुझाव दिए, ‘दुवै जनाले एउटा वैज्ञानिक सम्मेलन आयोजना गर्ने र एकै दिन आफ्ना अध्ययन निष्कर्ष सबैका सामुन्ने राख्ने ।’
यस कुरामा डार्बिन र वालेस राजी भए । सन् १८५९ मा दुवै जनाको अध्ययन निष्कर्ष पढियो । पढिएको दिन दुवै जना त्यहाँ उपस्थित थिएनन् ।

वालेस हजारौँ किमि टाढा आफ्नो अध्ययन जारी राखिरहेका थिए भने डार्बिनले भर्खरै ज्यान गुमाएकी छोरीको मृत्युको शोक मनाइरहेका थिए । अध्ययन निष्कर्ष पढिएको अर्को वर्ष डार्बिनको पुस्तक ‘अन द ओरिजिन अफ द स्पिसिज’ बजारमा ल्याए ।

यो पुस्तक छापिएको डेढ सय वर्ष पूरा भइसकेको छ तर पनि उत्तिकै रुचिका साथ यसलाई पढिन्छ ।
यस पुस्तकमा डार्बिनले विस्तारपूर्वक प्राकृतिक चयनको सिद्धान्त के हो भनी बताउँछन् । डार्बिनको सरल भाषाका कारण उनको पुस्तकलाई सबैले रुचाए । सर्वसाधारणले पनि रुचिपूर्वक पढे । त्यो बेलाको बेस्टसेलर पुस्तक बन्न पुग्यो यो । यो पुस्तक पढ्नका लागि जीव विज्ञानको विशेषज्ञ हुनु जरुरी थिएन । यही विशेषताले उनलाई चर्चामा ल्यायो ।

डार्बिन र वालेसको सिद्धान्तका मूल रुपमा तीन स्तम्भ थिए । पहिलो, विविधता । एकै क्षेत्रमा कुनै पनि रुप (जस्तो आँखा, कान आदि)को विविधता किन हुन्छ । भनाइको अर्थ, एउटै ठाउँका मानिसहरु पनि कोही होचा र कोही अग्ला किन हुन्छन् ?

दोस्रो, प्रतिस्पर्धा । हरेक क्षेत्रफलमा रहेको संशाधनले सीमित जनसंख्यालाई मात्र सम्हाल्न सक्छ । जनसंख्या बेहिसाब तरिकाले बढ्न थाल्यो भने सबै जना त्यहाँ अटाउने कुरा भएन । केहीले त ठाउँ छाड्नै पर्छ । जो बलिया छन्, तिनले ठाउँमा कब्जा जमाउँछन् र कमजोर हुनेहरुले ठाउँ छाड्छन् । त्यसैले जनसंख्याबीच हुने प्रतिस्पर्धाका कारण अर्को ठाउँ जन्मन्छ ।

यसलाई यसरी पनि बुझ्न सकिन्छ । मानौँ, एउटा जंगलमा एक सयवटा बाघ छन् तर अब त्यहाँ थप दुई सयवटा डमरुहरु जन्मिए । तीमध्ये अब दुई सय नै बाँचेर हुर्कन सक्तैनन् । तिनीहरुबीच प्रतिस्पर्धा हुनेछ ।

तेस्रो, चयन । प्रतिस्पर्धाका कारण दुई सयमध्ये सय वटा बाघ मात्र बच्नेछन् । जो बलियो छ, उनीहरुले ठाउँँ पाउँछन् । जो बलियो छैन, उनीहरु या त मारिने छन् या त त्यो ठाउँ छाडेर अन्तै जानुपर्नेछ ।
जब यस्तो हजारौँ वर्षसम्म अलग–अलग ठाउँमा अलग–अलग तरिकाले हुन थाल्यो, नयाँ जीवजन्तु बन्न थाले ।

डार्बिनको यो विचार जसै पुस्तकाकारमा आयो, उनले चर्को विरोध र आलोचना खेप्नुपर्‍यो । यस्तो अवस्थामा तेस्रो व्यक्तिको प्रवेशले यो सिद्धान्तलाई अझ बढी रोचक बनाइदियो ।

तपाईंलाई याद होला, जो वालेसका साथी थिए र दक्षिण अमेरिका गएका थिए, उनको नाम बेटसन थियो । उनी यत्रो घटना घटिसक्दा पनि दक्षिण अमेरिकामा नै बसिरहेका थिए । त्यसो त डार्बिनको सिद्धान्त उनले त्यही नपढेका होइनन्, त्यसबारे थाहा नपाएका होइनन् बरु उल्टै उत्साहित भए । उनले डार्बिनको सिद्धान्तलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन ठूलो योगदान दिए । उनले त्यहीँबाट अनेकन किसिमका सबुतप्रमाणहरु डार्बिनको सिद्धान्तको पक्षमा पठाउन थाले ।

बेटसनले पठाएका कयौँ प्रमाणमध्ये एउटा ज्यादै उल्लेखनीय मानिन्छ । बेटसनले देखे, दक्षिण अमेरिकी जंगलमा कयौँ प्रकारका पुतलीहरु छन् । तीमध्ये केही विषालु छन् त केही विषरहित । पछि वाटसनले के पाए भने भने, विषालु पुतलीलाई जनावर तथा कीटहरुले खाएनन् तर विषरहित पुतली भने अरुको आहारा बने ।

यसबीच केही रमाइलो घटना उनले देखे, जुन पुतली विषालु थिएनन्, तिनको नयाँ सन्तान विषालुझैँ जन्मन थाले । नवजात पुतलीको रुपरङ विषालुजस्तै हुन थालेपछि तिनको ज्यान जोगिन थालिहाल्यो । यसरी रुपरङका कारण विषालु र विषरहित पुतली बच्न थाले तर अन्य रुपरङका पुतलीहरु भने मारिन थाले ।

जब बेटसनले यो किस्सा लेखेर डार्बिनलाई पठाए, डार्बिनले भने, ‘प्राकृतिक चयनको सिद्धान्तलाई सरल तरिकाले बुझाउने यो जत्तिको उम्दा उदाहरण मैले कतै देखिनँ ।’ बेटसन दक्षिण अमेरिकामा निकै वर्षसम्म बसे । फर्केर आउँदा उनले करिब दस हजार जीव र तिनका बारेमा विवरण लेखेका थिए । तीमध्ये कतिपय त बेलायतीहरुले कहिल्यै देखेका त के सोचेका पनि थिएनन् ।

उता वालेसले सधैँ यो स्वीकार गरे कि भलै डार्बिन र उनको पर्चा एकै दिन संसारसामु पस्किएको होस्, निष्कर्ष त डार्बिनभन्दा पहिले म नै पुगेको थिएँ । त्यसैले यो सिद्धान्तको आविष्कारक मलाई नै मानिनु पर्छ ।

वैज्ञानिक जीवनमा यस्ता निकै कम मानिस हुन्छन् जब एक वैज्ञानिकले अर्को वैज्ञानिकलाई खुला हृदयले श्रेय दिएका होऊन् । पछि वालेसले डार्बिनको कामको प्रशंसा गर्दै पुस्तक लेखे र त्यो उनको पहिलो र अन्तिम पुस्तक थियो । पुस्तकको नाम थियो– डार्बिनिज्म ।

डार्बिन यस किसिमको सम्मान पाएर निश्चय नै खुसी हुन्थे होलान् तर किताब बजारमा आउनु केही वर्षअघि नै उनको निधन हुन पुग्यो । हुन त डार्बिनलाई थाहा थियो, केही यस्तो जरुर छ जसले आमाबाको लक्षण तिनका सन्तानमा आउँछ र कस्तो किसिमले र किन भन्नेबारे जान्दैनथे ।
यसको निकैपछि मात्र जुन कुराको खोज डार्बिनलाई थियो, त्यो खोज अरुले नै गर्‍यो । जसलाई ‘डिएनए’ भनी चिनिन्छ । पछि डिएनएका बारेमा जेम्स वाट्सनले पत्ता लगाएपछि यसबारे अझ गहिरो जानकारी प्राप्त हुन थाल्यो ।

त्यसअघि नै अस्ट्रियाका ग्रेगर मेन्डेलले मटरको बिरुवाका साथ १८६० को दशकमा कयौँ परीक्षण गरेका थिए । उनले निष्कर्षमा भनेका थिए, ‘आमा–बाको लक्षण तिनका सन्तानसम्म कसरी पुग्यो, त्यसको गणित मैले बुझेँ ।’ तर उनले पनि अचुक तरिकाले खास के कुरा हो भन्ने व्याख्या गर्न सकेका थिएनन् । उनले पनि त्यसबारे ठ्याक्कै भन्न नसक्दा प्राकृतिक चयनको सिद्धान्तलाई सहारा दिन सकेनन् र डार्बिनले झेलेको आलोचनालाई मत्थर पार्न सकेनन् ।

डार्बिनले आफ्नो जीवनकालमा पनि मेंडेलको निष्कर्ष पढ्न पाएनन् । मेंडेल अंग्रेजीमा लेख्दैनथे र उनको काम गणितमा बढी थियो । उनले पत्ता लगाएका कुरा गणितीय अल्झोमै अल्झिरह्यो र लुप्तजस्तै भयो ।

सन् १९०० ताका मेंडेलको निष्कर्ष अकस्मात प्रकाशमा आउन थाल्यो र उनको महत्ता वैज्ञानिक जगतले बुझ्न थाल्यो । उनले दशकौँ पहिले यत्ति महत्वपूर्ण खोज गरेका रहेछन् भनी बुझे ।
दुर्भाग्य, त्यो बेला पनि मेंडेल जीवित थिएनन् । त्यो बेलासम्म प्राकृतिक चयनको प्रक्रिया निकै सुस्त हुन्छ र यसमा हजारौँ वर्ष लाग्छ भन्ने सोचिन्थ्यो तर त्यो होइन भन्ने मेंडेलले त्यतिबेला नै पत्ता लगाएका थिए ।

यस कुराको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रमाण थियो, जीवाणुको एन्टिबायोटिकप्रतिको प्रतिरोध । जब बीसाैँ शताब्दीको सुरुवातमा एन्टिबायोटिक आविष्कार भयो, सबैले अब जीवाणुमार्फत हुने रोगको अन्त्य भयो भन्ने सोचेका थिए तर केही वर्षभित्रै जीवाणुहरुले एन्टिबायोटिकसँग जुझ्न सिकिसकेका थिए । यतिबेला केही वर्षमै एन्टिबायोटिकभन्दा शक्तिशाली जीवाणु जन्मिएका अनेकन प्रमाण फेला परिसकेका छन् । यसको मूल कारण डार्बिन र वालेसको प्राकृतिक चयनको सिद्धान्त नै हो ।

सुरुमा जुन जीवाणु एन्टिबायोटिकले मारिए भनेर हामी मख्ख परिरहेका थियौँ, तिनको प्रजननका बेला जन्मिएका नयाँ जीवाणुले आफूभन्दा फरक किसिमका सन्तान जन्माउन थाले, जो ती एन्टिबायोटिकसँग जुझ्न सक्थे ।

अब जो नयाँ किसिमका जीवाणुसँग जुझ्न सक्तैनन् र तीभन्दा शक्तिशाली एन्टिबायोटिक औषधि लिँदैनन्, तिनीहरु समाप्त हुँदै जानेछन् । यो प्राकृतिक चयनको सिद्धान्तको उदाहरण हो, जुन हामीले यतिबेला भोग्दै आइरहेका छौँ ।

डार्बिन र वालेसपछिका यी ढेस सय वर्षमा जीवन विज्ञानले निकै प्रगति गरिसकेको छ र हामीले यसबीचमा कयौँ फरकहरु र नयाँ विशेषताहरु पत्ता लगाइसकेका छौँ, तिनलाई हामीले डार्बिन र वालेसलाई भन्न पाएका भए, उनीहरु चकित भएर हाम्रा कुरा सुन्थे होलान् ।

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

बुद्धले राजविराज उडान भर्ने

बुद्धले राजविराज उडान भर्ने

बुद्ध एयरले प्रदेश नम्बर २ को राजविराजमा उडान भर्ने भएको छ । ...

सेञ्चुरी बैंकको सहयोग

सेञ्चुरी बैंकको सहयोग

सेञ्चुरी कमर्सियल बैंकले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत माधवनारायण स्वस्थानी ब्रत तथा शालिनदी सुधार समितिलाई सहयोग गरेको छ । ...

रिमझिम चोकमा देवः विकास बैंक

रिमझिम चोकमा देवः विकास बैंक

देवः विकास बैंकले बाँकेको खजुरा गाउँपालिका रिमझिम बजारमा शाखा विस्तार गरेको छ । ...

मुक्तिनाथ र रेमिट टू नेपालबीच सहकार्य

मुक्तिनाथ र रेमिट टू नेपालबीच सहकार्य

मुक्तिनाथ विकास बैंक र रेमिट टू नेपालबीच सम्झौता भएको छ । ...

सनराइज–सिर्जना सहमति

सनराइज–सिर्जना सहमति

सनराइज बैंकले सिर्जना फाइनान्सलाई प्राप्ति गर्ने सैद्धान्तिक सहमतिमा हस्ताक्षर भएको छ । ...

युनाइटेड इन्स्योरेन्सको अध्यक्षमा रविभक्त श्रेष्ठ

युनाइटेड इन्स्योरेन्सको अध्यक्षमा रविभक्त श्रेष्ठ

युनाइटेड इन्स्योरेन्स कम्पनीको सञ्चालक समिति अध्यक्षमा वरिष्ठ उद्यमी रविभक्त श्रेष्ठ सर्वसम्मत चयन भएका छन् । उनी हाल यस कम्पनीको संस्थापक...

सिदार्थ बैंकको सहयोगमा आँखा शिविर

सिदार्थ बैंकको सहयोगमा आँखा शिविर

सिदार्थ बैंकले नेपाल आँखा अस्पतालसँग सहकार्य गर्दै संयुक्त रुपमा ६ दिने निःशुल्क आँखा शल्यक्रिया शिविर सम्पन्न गरेको छ । ...

महालक्ष्मी बैंकका ग्राहकलाई चिरायु हस्पिटलमा छुट

महालक्ष्मी बैंकका ग्राहकलाई चिरायु हस्पिटलमा छुट

महालक्ष्मी विकास बैंक लिमिटेडले आफ्ना ग्राहकलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यले चिरायु नेसनल हस्पिटल एन्ड मेडिकल इन्स्टिच्युट  प्रालिसँग सम्झौता...

Ncell Footer Ad