उठिबास कि व्यवस्थापन ?

शुक्रबार, २५ पुष २०७६, १० : २२ ल्यामबहादुर दर्जी

मुलुक संघीयतामा गएपछि अधिकार जति गाउँ पठाइयो भन्छन् नेताहरू। अर्को अर्थमा भन्दा सिंहदरबार गाउँ गाउँ छि-यो पनि भन्छन्। यसको मतलव अब जनताले आफ्ना समस्या समाधानका लागि सिंहदरबार धाउनुपर्दैन भन्ने नै हो। आफैँले चुनेका जनप्रतिनिधिले आफ्नै वडा वा पालिकामा बसेर जनसमस्या समाधान गर्ने प्रक्रियालाई सिंहदरबार गाउँ पुगेकोसँग जोडेर अथ्र्याइँदै आएको छ। यो धेरै हदसम्म खुसीको कुरा पनि हो।

तर विडम्बना, कतिपय ठाउँमा यही सिंहदरबार सर्वसाधारणका लागि त्रास बनेर उपस्थित भएको छ। भनाइको मतलव पुर्खौँदेखि बसिरहेको ठाउँमा प्रहरी वा डोजर लगाएर हजारौँको उठिबास गराइँदैछ। उनीहरूले रोपराप पारेका सागसब्जीका कलिलै मुन्टा निमोठिएका छन्। रात विरात थाल खाउँ न भात खाउँको अवस्था सिर्जना गरिएको छ। यस्तो अवस्थाले गाउँमा आएको सिंहदरबारबाट दरबार कतै बसेर सिंहमात्र छिरेको हो कि भन्ने भान हुन थालेको छ।

हो, पक्कै पनि सुकुमबासी, अव्यवस्थित बसोबासी र भूमिहीनलाई व्यवस्थित गर्नुपर्छ। जहाँ पायो त्यहीँ बसाउनु पनि हुन्न। यसले एकातिर भूगोल र बस्तीकै रूप बिगार्छ भने अर्कोतर्फ बस्नेलाई पनि अप्ठेरो हुन्छ। सेवा÷सुविधाको प्राप्ति र गुजाराका लागि अवसर नहुँदा यस्ता ठाउँमा बस्नेहरू नै समस्यामा पर्छन्। तर यस्तो अवस्थालाई व्यवस्थापन गर्नुपर्नेमा उल्टै उनीहरूका झुप्रा भत्काएर त्यहाँबाट लखेट्नु भने कुनै पनि हालतमा मानवीय हुनै सक्दैन।

अहिले विभिन्न स्थानीय सरकारले पुर्खौँदेखि बसोबास गर्दै आएकालाई यसरी हटाउने क्रम सुरु गरेको छ। यसरी हटाइएका वा हटाउन खोजिएकामा एकातिर सुकुमबासी छन् भने अर्कोतर्फ अव्यवस्थित बसोबासी छन्। यसरी बस्ने जसलाई पनि वास्तविक सुकुमबासी नभई ‘हुकुमबासी’ को विशेषण भिराइदिने एउटा ठूलै जमात छ हामीकहाँ। यदि ती हुकुमबासी हुन् भने छानबिन गरेर हटाउन वा कारबाही गर्न कसले रोकेको छ त ? आफू आफ्नो अधिकार प्रयोग गरेर समस्या समाधान गर्न नसक्ने अनि दोषचाहिँ अरुलाई दिएर पन्छिन पाइन्छ ? यो कदापि सही कुरा हुन सक्दैन।

अहिले संसद्ले बनाएको ऐनमा सुकुमबासी र अव्यवस्थित बसोबासीलाई व्यवस्थापन गरिने उल्लेख छ। कानुन लागु गर्नका लागि बनाइन्छन्। त्यसैले एकातिर कानुन बनेर कार्यान्वयनको चरणमा छ अर्कोतर्फ यही बेला विभिन्न पालिकाले वर्षौँदेखि बसिरहेका, जोतभोग गरिरहेकालाई उठिबास लगाइरहेको छ। कतिपय ठाउँमा ‘आफैँ भाग नत्र हटाउँछौँ’ भनेर धम्क्याइँदैछ। के पालिकाहरू कानुनभन्दा माथि हुन् ? यस्तै रवैयाले गर्दा हो स्थानीय रनभुल्ल परेका– आखिर गाउँ छिरेको सिंहदरबार हो कि सिंहमात्र हो भनेर ?

मानवीयता प्रत्येक मानवमा अनिवार्य हुनैपर्ने जन्मजात गुण हो। यही गुणले नै मानवलाई अरु प्राणीभन्दा सर्वश्रेष्ठ भएको पुस्टि गर्छ। कसलाई कस्तो व्यवहार गर्ने, कोप्रति कहिले र कुन समयमा कस्तो आचरण प्रस्तुत गर्ने, आफूभन्दा साना र ठूला तथा अशक्तमाथि प्रदर्शन गरिनुपर्ने भाव कस्तो हुने जस्ता विवेकयुक्त हुने भएकाले नै मानवलाई अरुभन्दा पृथक श्रेणीमा राख्न योग्य बनाएको हो। तर यतिबेला हामीले यी सब कुरा बिर्सिएका छौँ।

उदाहरणका लागि पुनः पालिकातिरै फर्कौँ। अत्यधिक चिसो, त्यसमाथि सीमसीम वर्षा। गतिलै मानिसको पनि घर चिसोको कब्जामा परेका बेला विपन्नका झुपडीको हालत कस्तो होला ? अनि यति नै बेला घरबास उठाउने पारा मानवीय हुन सक्छ ? यो समुदायका ज्येष्ठ नागरिक, बालिका आदिको आत्माले कति सराप्ला ? राज्यले बनाएको कानुन कार्यान्वयनसमेत कुर्न नसक्नेले अरु विकास के गर्लान् ख्वै ? सम्झँदामात्र पनि दिक्कै लाग्न थालेको छ।




यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

३० हजार मुनिका उत्कृष्ट मिडरेन्ज एन्ड्रोइड स्मार्टफोनहरू (२०२०)

नेपाली बजारमा उपलब्ध भएका र लगभग ३० हजारमा पाइने केही स्मार्टफोनबारे तल चर्चा गरिएको छ ...

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण : एन्ड्रोइड ११ - यस्ता छन् विशेषताहरू

गुगलले एन्ड्रोइडको नयाँ संस्करण अर्थात् एन्ड्रोइड ११ को डेभलपर प्रिभियु रिलिज गरेको छ । ...

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

सूर्या लाइफको ब्रान्डदूतमा जोशी

गायिका इन्दिरा जोशी ब्रान्ड एम्बेसडरको रुपमा सूर्या लाइफ इन्स्योरेन्समा आबद्ध भएकी छिन् । ...

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

मेगाले दोहा बैंकबाट सवा दुई अर्ब ल्याउने

उसले कतारको दोहा बैंकबाट दुई अर्ब २५ करोड रुपैयाँ भित्र्याउन लागेको विज्ञप्तिमार्फत जानकारी गराएको छ । ...

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

सुबिसुको नयाँ प्याकेज

केबल टेलिभिजन, इन्टरनेट र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु केबलनेटले क्यान इन्फोटेक २०७६ को अवसरमा ‘सुबिसु क्यान इन्फोटेक अफर’ ल्याएको...

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

अफर स्टलमा अवलोकनकर्ताको भीड

क्यान इन्फोटेकको तेस्रो दिन आइतबार अवलोकनकर्ताको मुख्य आकर्षणमा अफर सहितका स्टल परेका छन् । ...

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

सिभिल बैंकको नयाँ शाखा सुनवलमा

समृद्धिका लागि सिभिल बैंक भन्ने नाराका साथ अगाडी बढिरहेको सिभिल बैंकले आफ्नो शाखा संजालमा विस्तार गर्ने क्रममा आज नवलपरासी जिल्लाको...

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोला मोःमोः उत्सवका लागि नयाँ टिभीसी सार्वजनिक

कोका–कोलाले ५औं कोका–कोला मोःमोःउत्सव क्याम्पेनका लागि नयाँ टिभी कमर्सीयल सार्वजनिक गरेको छ । ...

Ncell Footer Ad