१०० वर्षे कामदार

बिहिबार, २४ पुष २०७६, १२ : ४८ नागरिक

जारिया गर्वेट
वृद्धावस्था दिनदिनै महँगिन थालेको छ । जीवन गुजारा यत्ति महँगिन थालेको छ कि मानिसले अब कामबाट अवकाश लिने विचार नै बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ । उसो भए जब हामी वृद्धअवस्थामा पुग्छौँ, त्यो बेला हामी के काम गरौँला त ? काम गर्न लायकका त हुन्छौँ हामी ? कसैले हामीलाई काम देला त ?

१०७ वर्षे चिकित्सक बिल फ्रकल्यान्ड अझै पनि काम गरिरहेका छन् । शायद यो धर्तीमा यो उमेरसम्म काम गर्ने उनी एक्ला चिकित्सक होलान् । उनी अहिले पनि लण्डनस्थित अफिसमा टाइसुट लगाएर काममा निस्कन्छन् । एक सय वर्ष पूरा गरिसकेपछि पनि उनले चार वटा शोधअनुसन्धान गरेर पेपर छापिसकेका छन् । यतिबेला उनी पाँचौँ शोधपत्र तयार गरिरहेका छन् ।

फ्रकल्यान्ड १९३० को दशकमा चिकित्सक बनेका थिए । लामो करियरमा उनले एलर्जीको चिकित्सामा निकै नाम कमाए । एन्टिबायोटिकको खोजीका लागि नोबेल पुरस्कार जित्ने अलेक्जेन्डर फ्लेमिङसँग पनि उनले काम गरे । एक पटक त उनी इराकी तानाशाह सद्दाम हुसेनको उपचारका लागि बग्दादसम्म पुगे ।

खासमा नियमअनुसार हो भने फ्रकल्यान्डले ६५ वर्षकै उमेरमा अवकाश पाइसक्नुपर्ने हो तर उनले काम गर्न बन्द गरेनन् । अवकाश लिने उमेर भए पनि उनले आफ्नै मर्जीले काम गरिरहेका छन् र यस्तो गरेको पनि चालीस वर्ष पूरा भएको छ । डा. फ्रकल्यान्ड भन्छन्, ‘म काम नगरेर के गरौँ त ? मैले जीवनभर यही एउटा कुरा सिकेँ, उपचार गर्न । सकुञ्जेल र मनले हार नमानुञ्जेलसम्म यही गर्ने हो ।’ कामका प्रति फ्रकल्यान्डको यो दृष्टिकोण सामान्य होइन । अधिकांश मानिस त वृद्धावस्था भनेको छुट्टि मनाउने दिन हो । तर भविष्यमा शायद यस्तो सोच्ने दिन आउने छैन ।

रिटायरमेन्टका लागि अधिकांश मानिसहरुले जति वचत गर्न सकिरहेका छन् र जति उनीहरुलाई आवश्यक पर्नेछ, त्यसमा निकै फेदबदल भइसकेको छ । यो अन्तर दिनदिनै बढिरहेको छ । वल्र्ड इकोनमिक फोरमको पछिल्लो रिपोर्टका अनुसार संसारका ठूला अर्थव्यवस्था भएका मुलुकहरु अमेरिका, बेलायत, जापान, नेदरल्यान्ड, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, चीन र भारतमा २०५० सम्म वृद्धवृद्धाहरुलाई जति वचत आवश्यक हुन्छ, त्यसमा ठूलो रकमको कमी छ । लगभग ४२८ हजार अर्ब डलरको कमी ! यो चानचुने रकम होइन ।

पेन्सनले काम गर्दैन
संसारको जनसंख्या क्रमशः बूढो हुँदै जाँदैछ । २०१५ मा करिब ४ लाख ५१ हजार मानिस सय वर्ष पुगेका थिए । आउँदो तीन दशकमा यो संख्या आठ गुणाले बढ्नेछ । धनी मुलुकमा पछिल्लो समय जन्मिएका बालबालिकाहरु सय वर्षभन्दा बढी बाँच्ने आँकलन गरिएको छ । समस्या चाहिँ यहीँबाट शुरु हुन्छ ।

अमेरिकामा १९६० को दशकमा औसत पाँच वर्षसम्म वृद्धवृद्धाहरुले पेन्सनको फाइदा पाउँथे । त्यो बेला ६५ वर्षको उमेरमा उनीहरु रिटायर्ड हुन्थे । उनीहरु करिब ७० वर्षको उमेरसम्म बाँच्थे । जो वृद्धवृद्धा हिजोआज १०० वर्षसम्म बाँचिरहेका छन्, अर्थात् अवकाशपछि पनि सात गुणा लामो जीवन बाँचेका छन् ।

यही कारण पनि कतिपय कम्पनीहरुले अन्तिम तलबका आधारमा पेन्सन तय गर्ने व्यवस्थालाई परिवर्तन गरिसकेका छन् । यस्तोमा जो मानिस अमेरिकाको राष्ट्रिय औसत ४४,५६४ डलर वार्षिक आम्दानी चाहन्थे, उनीहरुले यसका लागि १० लाख डलर वचत गर्नुपर्ने आवश्यक हुन्छ । यसका लागि उनीहरुले वृद्धावस्थामा पनि काम गर्नुपर्ने आवश्यक हुनसक्छ । तर उनीहरुले के काम गर्लान् त ? उनीहरु काम गर्न लायकका हुन्छन् त ? कसैले उनीहरुलाई काम दिन्छ त ?

नेपालमा चर्चामा आएका दुई जना सय वर्ष पूरा गरेका वृद्ध छन्, जसलाई हामी कवि माधवप्रसाद घिमिरे र संस्कृतिकर्मी सत्यमोहन जोशीका नामले चिन्छौँ । दुवैले काम गर्न छाडेको दशकौँ भयो । नेपालमा अझै पनि वृद्धावस्थामा काम गर्ने सोच शुरु भइसकेको छैन किनभने वृद्धवृद्धा परिवारको जिम्मेवारी हुन् । निश्चित समयसम्म काम गरिसकेपछि परिवारले तिनलाई संरक्षण गर्छ ।

तर विकसित मुलुकमा वृद्धवृद्धाहरु परिवारको भन्दा राज्यको दायित्व हुन्छन् । राज्यले तिनले आफ्नो जीवनकालमा तिरेको करको योगदानको हिसाबले सुविधा दिने हुनाले १०० वर्षभन्दा बढी बाँच्नेहरुले ती आधारभूत सुविधा पाउन सक्तैनन्, जसको उनीहरु हकदार हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा गुजारा चलाउनै मुस्किल पर्छ । यसका लागि उनीहरुले अप्ठेरा काम गरिरहेका छन् । जस्तो कि एन्थनी मेसिनली ९५ वर्षको उमेरमा पनि दाह्री काटिरहेको भेटिन्छन् । स्टेनिस्ला कोवाल्स्की जस्ता नाम चलेका एथलिटले पनि १०४ वर्षको उमेरमा सय मिटर दौडमा रेकर्ड तोड्ने भूत सवारलाई ज्यूँदै राखे र वृद्ध एथलेटमा नामसमेत कमाए । १०७ वर्षको उमेरमा मस्तनम्मा युट्युबमा सर्वसाधारणलाई खाना कसरी बनाउने भनेर सिकाउँदैछिन् ।

वृद्धवृद्धाहरु सामान्यतः काम गर्न रुचाउँछन् । यही सोचलाई बेलायती उद्यमी पिटर नाइटले आधा दशकअघि कम्पनीमा परिणत गरे । उनी वृद्धवृद्धाहरुलाई काम दिलाउँछन् । ‘फोर्टिज पिपुल्स’ नामक यो कम्पनीले बूढाखाडालाई जागिर दिन्छ ।

अहिले उनको कम्पनीमा सबैभन्दा वृद्ध ८२ वर्षका कामदार छन् भने एकतताका त ९४ वर्षका व्यक्तिलाई पनि काम दिएका थिए । यो कीर्तिमान भने बढेको छैन ।

९० वर्ष पछि पनि काम
९४ वर्षे ती व्यक्ति एउटै कम्पनीबाट तीन पटक रिटायर्ड भइसकेका थिए । उनको कम्पनीले बेलायती सेनासम्बन्धी रोयल मरिनको रेकर्ड रेखदेख गर्छ । रिटायर्ड भएपछि पनि ती व्यक्ति साथीहरुलाई भेटघाट गर्न अफिस आइरहन्थे र सित्तैमा त्यहाँका कर्मचारीहरुलाई सघाउँथे । यसरी उनले दोहोर्‍याएर काम थालेका थिए । सो सहयोगबापत कम्पनीले पछि उनलाई केही रकम दिन थाल्यो । भलै उनी रकम लिन चाहेका थिएनन् तर कम्पनीले कि त तिमी नआऊ, आउँछौ भने केही भए पनि पैसा लिऊ भनेपछि उनले पैसा लिन मञ्जुरी दिए ।

त्यसो त केही काम यस्ता पनि हुन्छन्, जसलाई छोड्न निकै गाह्रो हुन्छ । ९३ वर्षका बेलायती टेलिभिजन प्रस्तोता डेभिड एटनबरो बिबिसीका लागि वन्य जीवजन्तुसम्बन्धी टेलिभिजन कार्यक्रम बनाउँछन् । डेभिड हिजोआज भन्न थालेका छन्, ‘म पक्कै पनि सय वर्षसम्म त यो काम गर्छु होला हौ !’

जेन फाल्किङ्घम जराविज्ञानमा नाम कहलिएका व्यक्ति हुन् । उनी साउथ हेम्प्टन विश्वविद्यालयको सेन्टर अफ पपुलेन चेन्जका निर्देशक पनि हुन् । उनी भन्छन्, ‘बेलायतमा अब अनिवार्य रुपमा रिटायरमेन्टको कुनै उमेर छैन ।’ शिक्षाका क्षेत्रमा उनले लामो समय काम गरे । अहिले ७५ वर्ष पुगिसके तर विश्वविद्यालयले उनलाई कामबाट बिदा लेऊ भन्न सकेको छैन किनभने उनले चुस्त काम गरिरहेका छन् ।

डा. फ्रकल्यान्डका लागि काम गरिरहनु एउटा व्यावहारिक निर्णय थियो । १०६ वर्षको उमेरमा उनले कुन काम पो गरुन् ? हुन त उनलाई बगैँचे बन्ने खुब ठूलो रहर थियो तर बगैँचामा काम गर्न उनलाई बढीभन्दा ऊर्जा चाहिन्छ र त्यसका लागि उनको शरीरले दिँदैन । यसको साटो पढ्नु र लेख्नुलाई उनले कामको माध्यम बनाए । उनी हिजोआज पनि नयाँ नयाँ शोध केमा गर्न सकिन्छ भनेर घोत्लिरहेका हुन्छन् ।

‘फोर्टिज पिपुल्स’मा पिटर नाइटले कुन कामका लागि कसलाई जागिर दिने भन्ने कुनै निश्चित शैली वा प्याटर्न छैन । उनी भन्छन्, ‘गएको केही सातामा तीन वटा प्रेस कम्पनीले हामीलाई रिसेप्सनका लागि वृद्धवृद्धा चाहियो भनेर मान्छे मागे । हामीले पठाइदियौँ ।’

खासमा जवान युवायुवतीको रिसेप्सनमा जागिर भनेको अनाकर्षक जागिर हो । ती न त भरोसा गर्न लायक हुन्छन् न त मानिससँग कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने नै जानेका हुन्छन् । आफ्नो कामलाई इमान्दारीपूर्वक गर्ने मान्छेको खाँचो वृद्धवृद्धाबाट भएको तिनको धारणा थियो ।

यस्तो कामका लागि शारीरिक श्रम पनि आवश्यक पर्दैन । अँ, लामो समयसम्म कुर्सीमा बसिरहनु, तनावपूर्ण फोन कलहरुको जवाफ दिनु चाहिँ तिनको रक्तचाप बढाउने काम हुनसक्छ । यो तिनका लागि चुनौतीपूर्ण काम पनि हो । तर फल्किङ्घम भन्छन्, ‘प्रविधि परिवर्तन भइरहेको छ र त्यसले हाम्रो कामलाई पनि परिवर्तन गरिरहेको छ । बढी मिहिनेत गर्ने काम अब मेसिनले गरिरहेको छ । यो परिवर्तनले मानिसलाई सय वर्षमाथि पनि काम गर्न सहज पार्ने एउटा अवस्था बन्न पुगेको छ ।’

काम गर्ने क्षमता र स्वास्थ्य
सबैभन्दा आश्चर्य त के छ भने सय वर्ष पूरा गरिसकेका वृद्धवृद्धाहरु अचम्मैसँग स्वस्थ छन् । उनीहरुको अनुहारमा भलै बढीभन्दा बढी छाला लत्रिएको होस् तर उनीहरु जवान पेन्सनधारकभन्दा स्वस्थ र तन्दुरुस्त छन् । एउटा नयाँ शोधले ेखाएको छ, उनीहरु आफूभन्दा २० वर्ष कान्छाहरुको तुलनामा कम नै बिरामी पर्ने गरेका छन् । मानसिक रुपमा पनि उनीहरु अलि बढी सजग हुन्छन् ।

त्यसो त उमेरका कारण केही कामको क्षमता त घट्छ तर वर्षौंको कामको अनुभवले तिनले जुन कौशल र ज्ञान आर्जित गरेका हुन्छन्, त्यसमा अझ विशिष्टता थपिन्छ । सन् २०१६ को अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा न्युयोर्कमा भोट दिने सय जना व्यक्तिहरुमाथि एउटा वैज्ञानिक शोध गरिएको थियो । उनीहरुमा वृद्धावस्थाको लक्षण निकै कम पाइएको थियो र तुलनात्मक रुपमा उनीहरुको दिमाग उम्दा तरिकाले काम गरिरहेको थियो ।

केहीलाई लाग्छ, चाँडै अवकाश लिनु स्वास्थ्यका लागि निकै राम्रो कुरा हो तर कयौँ अवस्थामा यसले मानिसको स्वास्थ्यमा उल्टो असर पनि पारिरहेको हुन्छ । अस्ट्रियामा अफिसमा काम गर्नेहरुमाथि गरिएको एउटा अध्ययनले देखाएको थियो– जो व्यक्तिले साढे तीन वर्ष पहिले रिटायरमेन्ट लिएका थिए, ६७ वर्षको उमेरसम्म तिनीहरुको मृत्युको सम्भावना १३ प्रतिशतले बढी पाइयो । एकांकी जीवन बिताउनेहरु र शारीरिक श्रम पूर्ण रुपमा बन्द गर्नेहरुको मृत्युको प्रतिशत त अझ बढी थियो ।

जापानको ओकिनावामा सय वर्ष पूरा गर्ने मानिसहरुका लागि चर्चित छ । एउटा अनुमानअनुसार यहाँको हरेक दुई हजारमध्ये एक जना व्यक्ति सय वर्ष पूरा गरिसकेको छ । ओकिनावाका मानिसको लामो उमेर र तिनको जीवनशैलीमाथि कयौँ अध्ययन भएका छन् । उनीहरुले कम क्यालोरीयुक्त खाना, बढीभन्दा बढी सागसब्जी र बढीभन्दा बढी काम गर्नाले उनीहरुको उमेर पनि बढी भएको अध्ययनमा देखिएको छ ।

ओकिनावाका स्थानीयहरुको बोलीमा ‘रिटायरमेन्ट’ (अवकाश) भन्ने कुनै शब्द छैन । स्थानीयहरु खेती गर्छन्, माछा मार्छन् र जीवनको अन्तिम दिनसम्म लगातार काम गरिरहेकै हुन्छन् । बूढाबूढीहरु ‘इकिगाई’को एउटा नियमलाई पछ्याउँछन् र यसले उनीहरुलाई रहेक बिहान उठ्ने र काम गर्ने कुरामा प्रेरणा दिने गर्छ ।

ओकिनावा मात्र एउटा यस्तो एक्लो द्विप होला, जहाँ सय वर्षभन्दा बढी उमेरका मानिसहरुको म्युजिकल ब्यान्ड छ । केबिजी ४८ नामक यो ब्यान्डले सांगीतिक टुरका लागि जापानभर यात्रा गर्ने गर्छ । यसको सदस्य बन्ने पहिलो शर्त नै सबैभन्दा कान्छो उमेर ८० वर्षको हुनुपर्छ ।

यी सबै कुरा जानिसकेपछि बूढाहरु त्यति लाचार छैनन् जति तिनका बारेमा सोचिन्छ भन्ने तपाईंलाई लाग्दैन ? उनीहरुसँग काम गर्नका लागि पर्याप्त काम छ तर प्रश्न के छ भने उनीहरुलाई साँच्चिकै कोही काममा राख्न चाहन्छ त ?

पिटर नाइट भन्छन्, ‘भविष्यमा वृद्धवृद्धाहरुको संख्या तीव्र रुपमा बढ्नेछ । नयाँ पिँढीको तुलनामा बूढाबूढीहरु नै फाइदाको स्थितिमा हुनेछन् । उनीहरु कामलाई कति मजाले गर्न सकिन्छ भन्ने जान्दछन्, सम्प्रेषण क्षमता पनि बढी हुन्छ । युवाहरु भने हावाहुण्डरीजस्ता हुन्छन्, जसलाई प्रायः कमैले विश्वास गर्छन् । यस्तो अवस्थामा बूढाबूढीहरुको भविष्य निकै उज्ज्वल देख्छु म त !’

युवा टिम बनाउन जोड
बूढाहरु आफ्नो क्षेत्रमा माहिर हुन्छन् । फ्रकल्यान्ड ९९ वर्षको हुँदा उनलाई एउटा मुद्दाको सिलसिलामा जानकारी दिनका लागि अदालतले बोलायो । त्यो सडक दुर्घटनाको मुद्दा थियो । दुर्घटना गराउने चालकको दाबी थियो– यसमा मेरो गल्ती छैन । एउटा मृगले बाटो काट्ने क्रममा उसलाई अचानकसँग एलर्जी भयो र यो दुर्घटना हुन पुग्यो । डाक्टर फ्रकल्यान्डले भने ती चालकको दाबीलाई परास्त गर्ने अनेक उदाहरण दिए । यसपछि ती चालकलाई जेल हालियो ।

त्यसो त वृद्धावस्थाका चुनौती पनि कम छैनन् । नाइट भन्छन्, ‘कयौँ ग्राहकहरुले वृद्धवृद्धालाई जागिर किन दिँदैनन् भने उनीहरु आफ्नो काममा यति निपूर्ण हुन्छन् कि कहिलेकाहीँ अरुको ईष्र्याको कारण बन्न पुग्छन् । मेरो एक जना वृद्धा कामदारले जुन ठाउँमा काम पाएकी थिइन्, उनले काम यति मज्जाले गरिन् कि उनी बोसको प्रिय हुन थालिन् । बोसको प्रिय हुन थालेपछि जसले जागिर लगाएको थियो, उसमा ईष्र्या पलाउन थाल्यो र बिना कारण जागिरबाट निकालिइन् ।’

स्वाभाविक रुपमा वृद्ध हुनु एउटा समस्या हो । नाइट भन्छन्, ‘तपाईंले कुनै कम्पनीको वेबसाइट हेर्नुभयो भने उनीहरुको टोलीलाई ज्यादै युवा र ऊर्जाले भरिएको देखाउन चाहन्छन् । कोही पनि वृद्धवृद्धाको टोली देखाउन चाहँदैनन् ।’ यस सन्दर्भमा जापानले भने बाटो देखाइरहेको छ । त्यहाँको सरदर आयु बढी छ र जन्मदर निकै कम छ । जनसंख्याको एक तिहाई अंश ६५ वर्षभन्दा बढीको छ । यस्तो अवस्थामा जुन कम्पनीले वृद्धवृद्धालाई जागिर दिन्छन्, तिनलाई सरकारले प्रोत्साहित गर्न थाल्यो । सरकारी पेन्सनका लागि न्यूनतम योग्यता ७० वर्ष पुर्‍याउनेतर्फ यहाँ काम भइरहेको छ ।

सौन्दर्य प्रशाधन बनाउने कम्पनी पोलामा काम गर्ने कर्मचारी संख्या पन्ध्र सय बढी छ । तीमध्ये अधिकांश ७० वर्षदेखि ९० वर्षसम्मका महिलाहरुले काम गरिरहेका छन् । यो कम्पनी कति लोकप्रिय छ भने यसका प्रतिबद्ध ग्राहकरु छन् । यहाँ काम गर्ने वृद्धाहरुले जवान कर्मचारीको भन्दा गतिलो काम गरिरहेको भन्दै पुरस्कृत भइरहेका छन् ।

१०७ वर्षको उमेरमा पनि फ्रकल्यान्डले काम गर्नु तपाईंलाई कस्तो लाग्छ ? उनी त भन्छन्, ‘ज्यादै वृद्ध हुँदाका शारीरिक समस्याहरु नभएका होइनन् । मूलतः तपाईं १०० वर्ष पार गरिसकेपछि कान सुन्नु हुन्न । सामग्री उठाउन, त्यसलाई ठाउँमा राख्न समस्या हुन्छ । हात काम्न थाल्छ । मेरै कुरा गर्ने हो भने मलाई पत्रपत्रिका खोज्नु ज्यादै अल्छी लाग्छ तर मेरो काम नै त्यही हो । म शारीरिक काम बहुतै कम गर्छु । पहिले म जे कुरा पनि हुन्छ भन्थेँ, हिजोआज चाहिँ मैले हुन्न भन्न सिकेको छु किनभने सबैथोक गर्न म सक्दिनँ र यो कुरा मैले स्वीकार गर्नुपर्छ ।’

डाक्टर फ्रकल्यान्डको मानसिक क्षमता हेरी उनले आफूलाई सच्याएका छन्, जुन अरुका लागि पनि प्रेरणाप्रद छ ।
वृद्धावस्था भन्नेबित्तिकै केही काम नगरी, गनगन गर्दै दिन काट्नु सबैलाई मन पर्दैन । बिग्रेको स्वास्थ्यको अर्थ ६५ वर्षपछि काम गर्न नसक्नु हो तर जब सरकार र समाज स्वास्थ्यमा ध्यान दिन थाल्छ, वृद्धावस्थामा काम गर्नु सम्भव हुन्छ र भविष्यमा त्यो दिन आउँदैछ । भविष्यमा त्यो दिन आउँदैछ भने कामको स्वरुप र कार्यालयको अनुहार पनि अब परिवर्तन हुने दिन आउँनेछ ।

वृद्धावस्था किन आउँछ ?
एउटा नवजात शिशु र सय वर्षे वृद्धबीचको अन्तर सहज तरिकाले हामी थाहा पाउँछौँ तर जब वृद्धावस्था किन र कसरी आउँछ, त्यो भने भन्न सक्तैनौँ ।

अनुहार चाउरी पर्नु, मांशपेसी कमजोर हुनु वृद्धावस्थाको लक्षण हो भने त्यो कसरी हुन्छ ? किन हुन्छ ?
यस किसिमको प्रश्नले धेरैको माथिङ्गल खराब गरिदिएको छ । स्पेनको बार्सिलोनामा वैज्ञानिकहरुले १०३ वर्षका एक व्यक्ति र एउटा नवजात शिशुको डिएनएलाई जाँच गरे । सो जाँचपछि विभिन्न निष्कर्ष निकालेका छन् ।
शोधकर्ताहरुले ती दुवै जनाको ‘एपीजेनेटिक्स’लाई गहिरिएर अध्ययन गरे । एपीजेनेटिक्स जिनमाथि गरिने त्यो अध्ययनको नाम हो, जसमा जिनले कुन बेला काम गर्न थाल्छ र कुन बेला अन्त्य गर्छ भन्ने बताउँछ ।
जिन मानिसको शरीरको ब्लुप्रिन्ट हो । यो ब्लुप्रिन्टको कपी हरेक जिनमा हुन्छ तर हरेक जिनले त्यसलाई प्रयोग गरिरहनुपर्छ भन्ने छैन र गर्दैन पनि ।

बेलबिटेग बायोमेडिकलका मेनेल एस्टेलर र उनको टोलीले के पत्ता लगाए भने जिनले आफ्नो ब्लुप्रिन्टमा उमेर बढेसँगै नियन्त्रण गुमाउन थाल्छ । बालबालिकाको ८० प्रतिशत जिनमा र वृद्ध व्यक्तिको ७३ प्रतिशत जिनमा यसको असर देखिएको छ । अर्थात् दुवै बीचको अन्तर लगभग पाँच लाखको देखियो ।

डाक्टर एस्टेल भन्छन्, ‘यो खोजले के पत्ता लाग्यो भने कम उमेरमा जिनमा बढी नियन्त्रण हुन्छ र उमेर बढ्दै जाँदा कम हुन थाल्छ । यस्तो अवस्थामा एपीजेनेटिक्सले उमेर बढ्नुमा ठूलो भूमिका खेलिरहेको हुन्छ भन्ने दाबी गर्न सकिन्छ ।’

उसो भए कुनै व्यक्तिको एपीजिनोम परिवर्तन गर्न सकिन्छ त ? यसो गर्दा लामो समयसम्म स्वस्थ जीवन बाँच्न सकिन्छ त ?

एस्टेल भन्छन्, ‘हामीले तिनलाई बाहिरबाट प्रभावित तुल्याउन सक्छौँ । हामीले एपीजिनोमलाई परिवर्तन गर्न सक्यौँ भने वृद्धावस्थाको गतिलाई अलि सुस्त बनाउन सक्छौँ ।’

 

 






यसमा तपाईको मत

अन्य समाचार

हिमालयन बैंक र म्याक्स मनीबीच सम्झौता

हिमालयन बैंक र म्याक्स मनीबीच सम्झौता

हिमालयन बैंक र मलेसियन कम्पनी म्याक्स मनी एसडिएन बिएचडीबीच विगतमा भएको विप्रेषणको भुक्तानी रकम राफसाफ गर्ने सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको छ...

एनसेलले ल्यायो पर्यटकका लागि ‘टुरिष्ट सिम’

एनसेलले ल्यायो पर्यटकका लागि ‘टुरिष्ट सिम’

यस योजना अन्तर्गत भ्रमणमा आएका विदेशी पाहुनाले सजिलै टुरिष्ट सिम लिएर सबै नेटवर्कमा कल गर्न मिल्ने अल नेटवर्क टक टाईम...

ह्यून्डाई कोना ईलेक्ट्रीकलाई गिनिज वल्र्ड रेकर्डस उपाधि

ह्यून्डाई कोना ईलेक्ट्रीकलाई गिनिज वल्र्ड रेकर्डस उपाधि

ईलेक्ट्रीक SUV कोनाले गिनिज वल्र्ड रेकर्डसको प्रतिष्ठित उपाधि जित्न सफल भएको छ । ...

सिटी एक्सप्रेसको गण्डकी प्रदेश एजेन्ट् मीट् कार्यक्रम

सिटी एक्सप्रेसको गण्डकी प्रदेश एजेन्ट् मीट् कार्यक्रम

सिटी एक्सप्रेस मनी ट्रान्सफरले गत शनिबार आफ्नो गण्डकी प्रदेश लक्षित एजेन्टहरुको लागि एक दिने एजेन्ट भेटघाट र AML/CFT तालिम कार्यक्रम...

नेपाल बिल्ड एक्स्पोमा महिन्द्राको लोडर सार्वजनिक

नेपाल बिल्ड एक्स्पोमा महिन्द्राको लोडर सार्वजनिक

नेपालको औधोगिक तथा ब्यबसायिक घराना माझ लोकप्रीय तथा देशको आर्थिक विकासमा सर्मपित एम. भी. दुगड़ ग्रुप नेपालको सफल ब्यबसायी दुगड...

अब विकास बैंकहरु पनि एनसीएचएलको कनेक्ट आरटीजीएसमा

अब विकास बैंकहरु पनि एनसीएचएलको कनेक्ट आरटीजीएसमा

नेपाल राष्ट्र बैंकको रियल टाइम ग्रस सेटलमेन्ट (आरटीजीएस) प्रणाली विस्तार गर्ने क्रमलाई निरन्तरता दिदै नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लिमिटेडले अब विकास...

सिप्रदिद्वारा “टाटा दशैं वम्पर लक्की ड्र” उपहार घोषणा

सिप्रदिद्वारा “टाटा दशैं वम्पर लक्की ड्र” उपहार घोषणा

टाटा मोटर्स् नेपालको लागि एक मात्र आधिकारिक विक्रेता सिप्रदी ट्रेडिङ्ग प्रा.लि द्वारा दशैं वम्पर लक्की ड्र को उपहार घोषणाको कार्यक्रम...

कान्ति अस्पतालको ब्लड बैंक सेवा पुन सुचारु

कान्ति अस्पतालको ब्लड बैंक सेवा पुन सुचारु

ब्लड बैंक सेवालाई पुन सुचारु गरी  सञ्चालनमा ल्याउन राउन्ड टेबल नेपाल र कान्ति बाल अस्पताल बिच सम्झौता भएको छ। ...

Ncell Footer Ad